नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळ्याचा शुभारंभ! 'सिंहस्थ' कुंभमेळा म्हणजे काय? इतर कुंभमेळ्यांपेक्षा तो वेगळा कसा? जाणून घ्या सविस्तर

 

 

नाशिक (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026) : राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या उपस्थितीत दि. ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी नाशिकमधील रामकुंड आणि त्र्यंबकेश्वर येथील कुशावर्त तीर्थावर धर्मध्वजारोहण करण्यात आले. या सोहळ्याने नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या धार्मिक पर्वाला औपचारिक सुरुवात झाली आहे. जुलै २०२८ पर्यंत चालणाऱ्या या सिंहस्थ पर्वात सुमारे १२ कोटी भाविक भेट देतील, असा नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणाचा अंदाज आहे. २०१५-१६ मध्ये झालेल्या मागील कुंभमेळ्यात सुमारे अडीच कोटी भाविकांनी हजेरी लावल्याचा अंदाज होता. त्या तुलनेत यंदा भाविकांची संख्या वाढण्याची शक्यता असल्याने सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर तयारी करण्यात येत आहे.

 

धर्मध्वजारोहणाने सिंहस्थ पर्वाला सुरुवात होत असली, तरी भाविकांची सर्वाधिक गर्दी ऑगस्ट आणि सप्टेंबर २०२७ मध्ये होणाऱ्या अमृतस्नानाच्या पर्वणीदरम्यान अपेक्षित आहे. या काळात साधू-महंत, आखाडे आणि देशभरातून येणारे भाविक मोठ्या संख्येने नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे दाखल होणार आहेत. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

 

कुंभमेळा हा हिंदू धर्मातील महत्त्वाचा धार्मिक सोहळा असून, तो पारंपरिकपणे प्रयागराज, हरिद्वार, उज्जैन आणि नाशिक-त्र्यंबकेश्वर या चार ठिकाणी भरतो. या कुंभमेळ्यांचे आयोजन गुरु आणि सूर्य यांच्या विशिष्ट ज्योतिषीय स्थितीशी संबंधित असते. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

नाशिकमध्ये भरणाऱ्या कुंभमेळ्याला ‘सिंहस्थ’ असे म्हटले जाते. गुरु ग्रहाचा सिंह राशीत प्रवेश झाल्याशी या पर्वाचा संबंध आहे. हिंदू ज्योतिषपरंपरेनुसार, या ग्रहस्थितीला धार्मिकदृष्ट्या शुभ मानले जाते. नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे साधारणपणे दर १२ वर्षांनी सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. यापूर्वी २०१५-१६ मध्ये येथे कुंभमेळा पार पडला होता.

 

या उत्सवाचे धार्मिक महत्त्व समुद्रमंथनाच्या पौराणिक कथेशीही जोडलेले आहे. देव आणि दानव यांच्यात अमृतकलशासाठी संघर्ष सुरू असताना अमृताचे थेंब चार ठिकाणी पडल्याची आख्यायिका आहे. हीच चार ठिकाणे पुढे कुंभमेळ्याची प्रमुख केंद्रे म्हणून ओळखली जाऊ लागली. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

 

३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी धर्मध्वजारोहण करत सिंहस्थ पर्वाचा औपचारिक प्रारंभ झाला आहे. या सोहळ्यानंतर कुंभमेळ्याशी संबंधित धार्मिक आणि प्रशासकीय उपक्रमांना सुरुवात होईल. हे पर्व जुलै २०२८ पर्यंत सुरू राहणार आहे. त्यानंतर नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे स्वतंत्र समारोप सोहळ्यांमध्ये धर्मध्वज उतरवण्यात येतील. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

उपलब्ध कार्यक्रमपत्रिकेनुसार, त्र्यंबकेश्वर येथे २४ जुलै २०२८ रोजी, तर नाशिकमध्ये २९ जुलै २०२८ रोजी ध्वजावतरणाचा कार्यक्रम नियोजित आहे. म्हणजेच धर्मध्वजारोहणापासून ध्वजावतरणापर्यंतचा सिंहस्थ कालावधी जवळपास २१ महिन्यांचा असेल.

 

 

कुंभमेळ्यातील सर्वाधिक महत्त्वाचा धार्मिक विधी म्हणजे पवित्र नदीत केले जाणारे स्नान. सिंहस्थाच्या मुख्य अमृतस्नानांसाठी २०२७ मध्ये तीन प्रमुख तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

२ ऑगस्ट आणि ३१ ऑगस्ट २०२७ रोजी नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर या दोन्ही ठिकाणी अमृतस्नान होणार आहे. तर ११ सप्टेंबर रोजी नाशिकमध्ये आणि १२ सप्टेंबर रोजी त्र्यंबकेश्वर येथे अमृतस्नानाची पर्वणी असेल.

 

या प्रमुख पर्वणींशिवाय सिंहस्थाच्या विस्तृत धार्मिक दिनदर्शिकेत इतर शुभस्नानांच्या तारखा आणि धार्मिक कार्यक्रमांचाही समावेश आहे. मुख्य अमृतस्नानांच्या आधीच साधू-संत, विविध आखाडे आणि धार्मिक संस्थांचे प्रतिनिधी नाशिक व त्र्यंबकेश्वरमध्ये दाखल होण्यास सुरुवात करतील.

 

 

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणाने संपूर्ण सिंहस्थ पर्वात सुमारे १२ कोटी भाविक भेट देतील, असा अंदाज व्यक्त केला आहे. २०१५ मध्ये झालेल्या मागील कुंभमेळ्यात सुमारे अडीच कोटी भाविकांनी हजेरी लावल्याचा अंदाज होता. त्या तुलनेत यंदा भाविकांच्या संख्येत मोठी वाढ अपेक्षित आहे. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)

 

जुलै ते सप्टेंबर २०२७ या कालावधीत भाविकांची सर्वाधिक गर्दी होण्याची शक्यता आहे. या काळात आखाड्यांच्या मिरवणुका, धार्मिक विधी आणि तीन प्रमुख अमृतस्नानांच्या पर्वण्या पार पडणार आहेत. त्यामुळे नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे पायाभूत सुविधा, वाहतूक व्यवस्था, भाविकांची निवासव्यवस्था आणि सुरक्षा यांसारख्या बाबींना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

 

अशा प्रकारे ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी धर्मध्वजारोहणाने सुरू झालेला नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळा जुलै २०२८ पर्यंत सुरू राहणार असून, २०२७ मधील अमृतस्नानाच्या पर्वण्या या संपूर्ण धार्मिक सोहळ्याचे मुख्य आकर्षण ठरणार आहेत. (Nashik Trimbakeshwar Simhastha Kumbh Mela 2026)