आरोग्य

रोगप्रतिकारकशक्ती वाढविणारी योगसाधना

रोगप्रतिकारकशक्ती वाढविणारी योगसाधना ..

‘सर सलामत तो पगडी पचास...’

जे आरोग्याचे विशेषतः मानसिक आरोग्याचे रोग टाळता येतील ते टाळावे. मेंदू आपल्या शरीरातील सर्वात मोठा महत्त्वाचा अवयव आहे. कोरोनासारख्या अनेक जंतूंमुळे आपण त्याच्याकडे दुर्लक्ष का करायचे?..

सुप्रजा (भाग २८)

हल्लीच्या 'Multi-cuisine'च्या जमान्यात आयुर्वेदिक पथ्य सांगितले की, लोकांची/रुग्णांची भिन्नच प्रश्नावली समोर येते. तळलेलं खायचं नाही? तर सॅलडवर व्हर्जिन ऑलिव्ह ऑईल चालेल का? पित्त होताना आंबट फळं नको म्हटली की, किवी चालेल का? असा प्रश्न येतो. तसेच मिरची-मसालेदार नको म्हटल्यावर Jalapeno/Capsicum इ. चालेल का, असे एक ना अनेक प्रश्न उपस्थित होतात. आयुर्वेदात याच्यावर काय सांगितले आहे, ते आज आपण जाणून घेऊया...

कोरोना कहर (भाग १)

सध्या संपूर्ण जगभरात चर्चेत असणारा व त्याचबरोबर सर्व जगाला भयग्रस्त करणारा विषय म्हणजे ‘कोरोना’ व्हायरस. या कोरोना व्हायरसबद्दल विविध बातमीस्रोतांमधून वेगवेगळ्या बातम्या रोज येतच आहेत. परंतु, बर्‍याचदा या बातम्यांमध्ये विसंगतीही दिसून येते. अशा बातम्यांमुळे सामान्य जनतेमध्ये फार गोंधळ उडतो व अशा आजाराच्या साथींमध्ये आपण नक्की करायचे तरी काय, हे त्यांना कळत नाही. आपली नियमित लेखमाला थोडी बाजूला ठेवून आजपासून आपण ‘कोरोना’बद्दल सत्य माहिती जाणून घेऊया...

तुझे रुप चित्ती राहो...

जे आहे जसे आहे तसे स्वीकारावे आणि पुढे मार्गस्थ व्हावे हेच उत्तम! तरीदेखील आयुर्वेदाने मानवाला नेहमीच मोलाची साथ दिली आहे. ‘सुंदर दिसावं’ या आशेतून विविध क्रिम्स, पावडर चेहर्‍यावर चोपडल्या जातात. ‘विको’ उत्पादनांमध्ये आयुर्वेदिक घटकांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. त्यामुळे सौंदर्य विशेषत: चेहर्‍याच्या सौंदर्यासाठी विचार केला गेला तेव्हा कालसुसंगत ‘फेसवॉश’चा जन्म झाला...

एकतर्फी लक्षणांचे आजार (भाग ४)

एकतर्फी लक्षणांच्या आजारात काही वेळा आजाराची मुख्य किंवा प्रधान लक्षणे ही बाह्य स्वरूपाची असतात व काही ठराविक अवयवांपुरतीच मर्यादित असतात. ही बाह्य किंवा दृश्य लक्षणे मुख्यत्वे करून शरीराच्या बाह्य व दृश्य भागावर प्रवर्तित होत असतात. शरीर, मन व चैतन्यशक्तीमध्ये झालेल्या बिघाडाचे हे बाह्य स्वरूप मुख्यत्वे करून त्वचेवर दिसते. शरीराच्या त्वचेवर या आजाराचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने दिसून येतो. याचप्रमाणे या बाह्य स्थानिय लक्षणांमध्ये एखाद्या अवयवापुरतीच मर्यादित अशी लक्षणे दिसून येतात आणि म्हणूनच त्याला ..

अप्रिय प्रिय ते, प्रिय अप्रिय ते...

गरज असते तेव्हा आपण लोकांसाठी अप्रिय झालो तर काय बिघडणार आहे? आपल्या विचित्रपणाला आतापर्यंत इतर किती लोकांनी सहन केले नाही का? आपल्या आईवडिलांनी व शिक्षकांनी आपल्यासाठी किती वेळा वाईटपणा घेतला. पण, शेवटी त्यात हित आपलेच झाले. तसेच कधी कुणासाठी तरी आपण अप्रिय होऊ शकतो आणि त्यांचे भलेही करू शकतो...

दंतसंरक्षणाय

तोंड हे पचनसंस्थेचे प्रवेशद्वार आहे. मुखाचे आरोग्य हे एकूणच आरोग्याच्या द़ृष्टीने महत्त्वाचे आहे. दातांचा प्रामुख्याने उपयोग होतो तो चर्वणासाठी! त्यामुळे दात व हिरड्या हे घटक महत्त्वाचे ठरतात. खराब झालेले दात, किडलेले दात, वेडे-वाकडे दात, पुढे आलेले दात, हिरड्यांचे आजार यामुळे व्यक्ती संत्रस्त होते. ठणकणार्‍या दाढेपुढे जगातील कोणतंही दु:ख फिकं पडतं! अशावेळेस दंतवैद्य हा देवदूतासारखा वाटू लागतो. कोणतीही वेदना त्रासदायक असतेच, पण दातांच्या दुखण्यामुळे एखादी व्यक्ती हवालदिल होते. आपण प्रत्येकाने कधी ..

नकळत मनात डोकावताना

सार्‍यांना आपला इतका का राग येतो? त्यांना आपण का आवडत नाहीत? ते आपल्याला का धिक्कारतात? याचा खूप उहापोह करतो, पण लक्षात ठेवायला पाहिजे की, आपल्यासमोर एखादी गाडी चिखलातून निघून जाते तेव्हा चिखल तिच्याजवळ असणार्‍यावर उडतो. तिच्यापासून दूर असलेल्या लोकांवर नाही. ..

एकतर्फी लक्षणांचे आजार (भाग ३)

एकतर्फी लक्षणांच्या आजारांचे उपचार करत असताना चिकित्सकाला फार काळजी घ्यावी लागते. कारण, बर्‍याच वेळा ‘सम’ असे औषध न मिळता ‘अंशत: संलग्न’ असे औषध दिले जाण्याचा संभव असतो. अशामुळे आजाराचे दमन होऊ शकते, पण आजार बरा होत नाही. एकतर्फी लक्षणांचे आजार शरीरावर पूर्णपणे दृश्य होत नसल्यामुळे बरे होण्यास कठीण असतात व त्यांना बरे होण्यास खूप कालावधी लागतो...

सुप्रजा भाग – २७ : आहार सेवनाचे नियम

तान्हुलं जेव्हा रांगू लागतं, आधाराशिवाय बसू लागतं, आधार घेऊन उभं राहतं तेव्हा म्हणजे साधारण सहा ते आठव्या महिन्यात दुधाखेरिज अन्य आहार देण्यास सुरुवात करावी. ‘अन्न’ म्हटले म्हणजे लगेच घन आहार नाही, तर दुधापेक्षा दाट द्रवाहार या स्वरुपात सुरू करावे. यासाठी सर्वात प्रथम भाताची पेज देण्यास सुरुवात करावी...

'कोरोना'चा कहर...

'कोरोना'मुळे केवळ चीनच नाही, तर संपूर्ण जगभरात चिंतेचे वातावरण आहे. तेव्हा, हा 'कोरोना' विषाणू म्हणजे नेमके काय, त्याची लक्षणे कोणती, काय काळजी घ्यावी, हे जाणून घेऊया. ..

पिवळी पिवळी हळद लागली...

'विको परिवार' पुढे विस्तारला आणि ग्राहकहिताच्या द़ृष्टीने काही बदल केले गेले. त्वचेच्या पोतानुसार (कोरडी-तेलकट-सामान्य) विको टर्मरिक दोन फेस क्रिम आहेत...

एकतर्फी लक्षणाचे आजार

शारीरिक व्याधींवर उपचार म्हणून सतत दिलेल्या या 'पेनकिलर'मुळे रुग्णाला आराम वाटू लागतो, पण काही काळापुरताच. काही कालावधीनंतर मात्र हा आजार जास्त प्रमाणात बळावतात. काही वेळा या आजारांमध्ये काही प्रमाणात आराम वाटतो. परंतु, आतील आजार मात्र तसाच राहतो...

बचके रहना रे बाबा...

कधीकधी तुमचं बुडतं जहाज तुम्ही सावरता. तुम्ही असे सहजासहजी बुडणाऱ्यांपैकी नसता. म्हणजे असं की, तुम्ही स्वतःला सावरता. म्हणून वरच्या कथनात सांगितल्याप्रमाणे तुम्ही दुसऱ्यांना अगदी पार करून जरी गेला नाहीत, तरी तुम्ही बुडाला कसे नाहीत याचं दुःख किंबहुना अपरंपार दुःख काही व्यक्तींना होतं...

शारीरिक, मानसिक, सामाजिक संतुलनाची स्थिती म्हणजेच आरोग्य

‘देही आरोग्य नांदते। भाग्य नाही यापरते।’ आरोग्याविषयी इतके यथार्थ वर्णन दुसरे कोणतेच नसावे. केवळ सहाच शब्दांमध्ये आरोग्य आणि व्यक्तीचे भाग्य यांचा संबंध किती अतूट आहे, याचे महत्त्व अधोरेखित केलेले आहे...

गणित बिघडलेले...

आपल्यापैकी प्रत्येकाला एक कामयाब जीवन जगायचे असते. प्रत्येकाच्या मनात ‘हम होंगे कामयाब एक दिन...’ हे तत्त्वज्ञान असते. पण, हे तत्त्वज्ञान असून काय उपयोग? हे तत्त्वज्ञान कामयाब जीवनासाठी जादू तर करणार नाही. त्यासाठी खूप कष्ट करावे लागतात आणि ते कष्ट करण्याची तयारी फक्त बोटावर मोजता येणार्‍या लोकांची असते. बाकीच्यांसाठी ते तत्त्वज्ञान फक्त एक स्वप्न असते. ..

सुप्रजा (भाग-२६)

आहार-शरीराचे भरणपोषण करण्यासाठी, ऊर्जानिर्मितीसाठी, ताकद भरून काढण्यासाठी, झीज भरून नवीन पेशी निर्माण करण्यासाठी तसेच सुदृढ, सक्षम शरीर-मन आणि बुद्धीच्या विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विविध आहारघटक शरीरात जाऊन त्यांचे पचन झाल्यावर वरील सर्व कार्ये करण्यात उपयोगी पडतात. यासाठी सकस, पौष्टिक व नियमित आहार घेणे गरजेचे आहे. अन्न, वस्त्र आणि निवारा या तीन मूलभूत गरजांपैकी ‘अन्न’ हे पहिल्या क्रमांकावर आहे. यातूनच त्याचे महत्त्व सिद्ध होते. ..

शस्त्रक्रियेला पर्याय आयुर्वेद

लवकर बरे होणे आणि ऑफिस जॉईन करणे हा जणू ‘ट्रेंड’च झालाय. पण, या झटपट बरे होण्याच्या नादात आपण आपल्याच शरीराचे नुकसान करतोय, औषधांच्या भडिमारामुळे होणार्‍या अनेक ‘साईड इफेक्ट’च्या दरीत ढकलतोय, हे आपल्या लक्षातच येत नाही...

संवेदनशीलता भाग-११

संवदेनशीलतेचा अभ्यास करत असताना एक गोष्ट लक्षात येते की, अनेक संशोधने होऊनही जगातील रोग कमी होत नाहीत, उलट ते वाढतच चालले आहेत. याचाच सरळ अर्थ असा की, रोग जगात आहेतच. परंतु, त्यांच्याशी लढण्यासाठी लागणारी प्रतिकारशक्ती कमी पडत आहे. प्रतिकारशक्तीला योग्य प्रकारे वाढवण्यासाठी संवेदनशीलता असणे अत्यंत गरजेचे आहे. संवेदनशीलतेचे कार्य जर बाहेरुन विषम प्रकारची औषधे देऊन दाबून टाकले, तर मात्र प्रतिकारशक्तीवर थेट वाईट परिणाम होतो...

संवेदनशीलता भाग-१०

शरीराची एक नैसर्गिक ठेवण असते. या ठेवणीत नैसर्गिकरित्याच प्रतिकारशक्ती कार्यरत असते. बाहेरून होणाऱ्या जंतुसंसर्गाला अनुसरून प्रत्येक शरीर त्यानुसार योग्य ते बदल घडवून आणते. त्या जंतूंना परतवून लावण्यासाठी नैसर्गिक सैनिक निर्माण करते...

थोडा हैं थोडे की जरुरत हैं...

जीवन जितके गुंतागुंतीचे त्याहून कदाचित अधिक गुंतागुंतीचे आपले विचारचक्र. त्यातही खासकरुन नकारात्मक विचार सहज मनाच्या पडद्याला चिकटतात, तर सकारात्मक विचार अंगी बाणण्यासाठी मनोमन बदलांची पराकाष्ठा करावी लागते. अशा सकारात्मक आणि नकारात्मकतेच्या द्वंद्वात आयुष्याला दिशादर्शक ठरतील असे मौलिक विचार.....

सुप्रजा भाग २५

'सुप्रजा' या लेखमालेतील हा २५ वा भाग. गर्भधारणेपूर्वी दाम्पत्यांची शरीरशुद्धी ते मानसिक आचरण कसे असावे, येथून ही शृंखला सुरू झाली. पुढे टप्प्या-टप्प्याने गर्भधारणा झाल्यावर गर्भाची होणारी स्वाभाविक वाढ आणि मातेच्या शरीरातील बदल हेदेखील जाणून घेतले. मातेच्या आहार-आचरण इत्यादींवर गर्भाचा विकास कसा अवलंबून असतो, तेही बघितले. जन्मानंतरचे स्तन्याचे महत्त्व व बाल्यावस्थेतील तीन अवस्थांबद्दलही जाणले. यापुढे बाळाच्या वाढत्या वयातील आहार आणि दिनचर्या याबद्दल बघूया...

नुसत्या 'स्टिकी' नको, आयुष्यात सकारात्मकता 'स्टिक' करा!

आपल्याला सकारात्मकता खूप आवडते. ती सकारात्मकता आपण खर्‍या अर्थाने विधायकपणे हाताळली तर खरंच आपले भले होऊ शकते. आपण सकारात्मक प्रवृत्तीबद्दल जेव्हा आज इतका बोलबाला करतो, तेव्हा त्यातील काही तणावात्मक आणि नकारात्मक बाजूंबद्दल जाणून घ्यायलाच हवे. ..

संवेदनशीलता भाग-९

माणसाची संवेदनशीलता ही प्रत्येक माणसाची शारीरिक व मानसिक जडणघडण व प्रकृती यावर अवलंबून असते. एकाच वातावरणात राहणार्‍या दोन लोकांची संवेदनशीलता वेगळी असू शकते. या वेगळ्या संवेदनशीलतेमागे असते, ती प्रत्येक माणसाची मूलभूत प्रकृती व पद्धती. त्यालाच 'Constitution of man' असेही म्हणतात...

वातावरणातील बदल आणि स्ट्रोकचा धोका

तापमानामधील १० अंशांहून अधिक बदलामुळे स्ट्रोकचा धोका १२ ते १८ टक्क्यांनी वाढल्याचे दिसून आले आहे. तेव्हा, स्ट्रोक म्हणजे काय? त्याची लक्षणे आणि उपाययोजना या विषयांवर प्रकाश टाकणारा हा लेख.....

संवेदनशीलता भाग-८

जी गोष्ट टीबीच्या लसीची आहे, तीच कांजिण्या, गोवर, रुबेला इत्यादी लसींची असते. मग असे का होते? लसीकरण केल्यावरही हे आजार होतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे, माणसाची संवेदनशीलता (Susceptibility). याच संवेदनशीलतेला विचारात न घेता जेव्हा सरसकट अशी औषधे दिली जातात तेव्हा माणसाची रोगप्रतिकारक शक्ती कमजोर होत जाते...

सकारात्मकतेचे विष

एक प्रकारच्या जबाबदारीचा भार आपल्या डोक्यावर येतो. हा भार किती जड आहे, या जाणिवेने आपण सकारात्मकतेपासून दूर जाण्याचा प्रयत्न करतो. आपल्या मनात त्यामुळे एक तीव्र नकारात्मक भावना निर्माण होते. त्या अर्थाने ही सकारात्मकता आपल्याला विषारी वाटायला लागते. त्याला 'टॉक्सिक पॉझिटीव्हीटी' (Toxic Positivity) असे म्हणतात. ..

सुप्रजा भाग २४

लहान मुलांमध्ये (वय वर्षे १ ते ५) पचनशक्ती सुधारत असते. आधीच पचायला जड किंवा तिखट चमचमीत असे पदार्थ देऊन चालत नाही. दात येईपर्यंत घन आहार सहसा देऊ नये. पचायला सगळ्यात सुलभ म्हणजे तांदूळ आणि मूग. तेव्हा अन्नप्राशन सुरू करताना यानेच करावे. भात हातसडीच्या तांदळाचा असावा. सहसा बासमती, आंबेमोहर इ. प्रकारातील असू नये. कारण, हे भात प्रकार पचायला जड असतात. तांदूळ उगवायला जेवढा अधिक काळ लागतो तेवढा तो जड असतो. नवीन तांदळापेक्षा जुना तांदूळ वापरावा. तांदूळ बाजारातून आणलेला असल्यास तो धुवून वाळवावा आणि मग वापरावा. ..

संवेदनशीलता भाग - ७

होमियोपॅथिक चिकित्सक जेव्हा आरोग्याचा संरक्षक (Preserver of health) म्हणून जबाबदारी पार पाडत असतो, त्यावेळी रुग्णाची नॉर्मल संवेदनशीलता टिकवून ठेवणे, हे त्याच्या मुख्य उद्दिष्टांपैकी एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट असते. कारण, आजारपणात ही संवेदनशीलता अतिशय नाजूक झालेली असते व तिला अजून धक्का पोहोचेल, असे काहीही न करणे हे उपचारांच्या दरम्यानचे उद्दिष्ट असते...

सहृदयता वसता मनी...

आपण सर्वच मनुष्यप्राणी एक आक्रमक प्रवृत्ती घेऊन जन्माला येतो. या आक्रमक प्रवृत्तीचे ध्येय मुळात एकच आहे, ते म्हणजे आत्मबचाव. पण, जेव्हा तिरस्काराची भावना आक्रमकतेवर प्रभाव टाकायला लागते, तेव्हा आत्मबचावापेक्षा तिचा कल दुसर्‍यांचा विनाश करण्याकडे जास्त असतो. आपण महाभारत किंवा रामायणाकडे पाहिले तर दुर्योधन काय किंवा रावण काय, ते दोघेही तिरस्काराने मदमस्त झाले असल्याने सर्वांच्या विनाशाच्या टोकाला पोहोचलेले दिसतात...

हिवाळ्यातील लसीकरण

हिवाळ्याचे दिवस आपल्यासोबत थंडी व धुरकेही घेऊन येतात आणि त्यामुळे अर्थातच या दिवसांत जंतूसंसर्गाच्या घटना वाढीस लागतात. या संसर्गाची लागण वयोवृद्ध मंडळी, लहान मुले, गरोदर स्त्रिया तसेच एखादा इतर मूळचे आजार असलेल्या व्यक्तींना विशेषत्वाने होते. यापैकी लहान मुलांसाठीचे लसीकरण सर्वज्ञात आहे आणि देशभरात ते मोठ्या काटेकोरपणे अमलातही आणले जाते. पण, तितकेच लक्ष प्रौढांसाठीच्या लसीकरणावरही केंद्रित करण्याची गरज आहे...

कॉर्निया ट्रान्सप्लान्ट शस्त्रक्रिया म्हणजे काय?

कॉर्निया ट्रान्सप्लान्ट म्हणजे काय? ते का व कधी केले जाते? याविषयी माहिती देणारा हा लेख... ..

संवेदनशीलता भाग-६

प्रत्येक चिकित्सकाने संपूर्ण जबाबदारीने या संवेदनशीलतेच्या प्रवृत्तीला योग्यप्रकारे ओळखून तिचे संरक्षण केले पाहिजे व तिचा वापर माणसाचे आरोग्य टिकवण्यासाठी केला पाहिजे. यासाठी भोवतालचे वातावरण, नैसर्गिक बदल व घडामोडी, अन्न, तसेच औषधी गुणधर्माच्या गोष्टी व विषारी गुणधर्माच्या गोष्टी या सर्वांचा एकत्रित अभ्यास, हा संवेदनशीलतेच्या निकषावर केला पाहिजे...

सामूहिक तिरस्काराचे तीर

तिरस्कार ही अधिक प्रमाणात वैयक्तिक भावनेपेक्षा कळप प्रवृत्तीची भावना आहे, असा शास्त्रीय समज आहे. एखाद-दुसरी तिरस्काराची घटना बऱ्याच काळानंतर तितकी महत्त्वाची राहात नाही, परंतु ती घटना ज्या व्यक्तींमध्ये वा लोकांमध्ये घडते, त्यांच्यात तिरस्काराचा जो भाव निर्माण होतो, तो मात्र खूप काळ चालू राहतो. यामुळेच की काय, आपण तिरस्कारातून निर्माण झालेले वाद खूप काळ चालू राहिलेले पाहतो...

सुप्रजा भाग २३

लहान बाळाला तेल लावून, उटणं लावून आंघोळ घातली जाते. काही घरांमधून अजूनही धुरी दिली जाते. या गोष्टी बाळाच्या आरोग्यासाठी हितकर आहेत. पण, हळूहळू ‘ओल्ड फॅशन’ या सदराखाली चांगल्या सवयीही लोप पावू लागल्या आहेत. आजीबाईचा बटवा, जो घराघरात असायचा, तो दिसेनासा झाला आहे. आजीबाईचा बटवा म्हणजे काय? हेदेखील अनेकांना माहीत नसेल, अशी आजच्या पिढीची परिस्थिती. बाळ थोडे अधिक रडले, झोपले, शी केली इत्यादी इत्यादी तरी घरातले घाबरतात, बावचळतात आणि दवाखान्याची, हॉस्पिटलची पायरी गाठतात. पण, हे अत्यंत चुकीचे आहे. काहीवेळा ..

संवेदनशीलता भाग-५

दुर्धर आजारात जिथे इतर पद्धती थकतात तेथे होमियोपॅथीक उपचार पद्धती फार उपयुक्त ठरते...

आकार घेई तिरस्कार हा...

अलीकडेच हैदराबादला घडलेल्या बलात्काराच्या प्रकरणामध्ये आपण जवळजवळ पूर्ण देशात सगळ्यांच्या मनात पुरेपूर ठासून भरलेली तिरस्काराची भावना पाहिली. त्याच भावनेतून पोलिसांकडून मारल्या गेलेल्या आरोपींच्या मृत्यूनंतर आनंदाचा व्यापक जल्लोषही पाहिला. सामाजिक भावनेतून तिरस्काराचा हा जल्लोष पाहावयास गेले तर तो तसा योग्य आहे का नाही, हा प्रश्न पुन्हा भावनिक पातळीवर उभा राहतोच. पण, त्या जल्लोषात ‘तिरस्कारा’चा आणि ‘घृणे’चा नकारात्मक आविष्कार आहे, हे निश्चित...

पोस्ट-टर्म प्रेग्नन्सी कारणे आणि धोके

गर्भावस्थेचे ९ महिने (४२ आठवडे) पूर्ण झाल्यानंतरही लांबलेली गर्भावस्था किंवा प्रसुतीच्या अंदाजित तारखेला १४ दिवस उलटून जाणे अशी ‘पोस्ट-टर्म प्रेग्नन्सी’ची व्याख्या केली जाते. सर्वसाधारणपणे होणार्‍या मातेने गर्भावस्थेचे ३७ आठवडे पूर्ण केल्यास आम्ही त्याला ‘टर्म प्रेग्नन्सी’ किंवा ‘पूर्ण दिवसांची गर्भावस्था’ असे म्हणतो. तेव्हा, यामागची कारणे, उद्भवणार्‍या समस्या आणि या समस्येचे निदान याविषयी आजच्या लेखातून सविस्तर जाणून घेऊया.....

सुप्रजा भाग २२

बाळाच्या वाढीमध्ये त्याच्या आहाराप्रमाणे ३ टप्पे आयुर्वेदात सांगितले आहेत. क्षीराद, क्षीरान्नाद आणि अन्नाद. आजच्या लेखात सविस्तर माहिती घेऊया यापैकी क्षीराद आणि क्षीरादान्न या दोन टप्प्यांबद्दल.....

संवेदनशीलता : भाग ३

‘संवेदनशीलता’ हा माणसाचा मूलभूत गुणधर्म आहे. शरीराचे सर्व कार्य या गुणधर्मानुसार चालत असते. शरीराच्या सर्व नियमित क्रिया जसे पचनक्रिया, वाढ होणे चयापचय इ. तसेच जंतुसंसर्ग आजार होणे इ. शरीराच्या सर्व प्रतिक्रिया हा माणसाच्या उत्स्फूर्त प्रतिक्रियेला भाग असतो...

अपराध माझा असा काय झाला?

अपराधी भावनेने पछाडलेली व्यक्ती आपण केलेली चूक सुधारण्यासाठी विधायक मार्गाची कास धरते. वाल्याचा वाल्मिकी होण्याची प्रेरणा या भावनेच्या अनुभवातूनच लोकांना मिळते. अपराधीपणाच्या भावनेत आपल्या स्वतःपेक्षा आपण केलेल्या कृतीबद्दलचा आक्षेप व्यक्तीला असतो. त्यामुळेच या कृतीला आपण कशा पद्धतीने सुधारले पाहिजे, यावर व्यक्तींचा भर जास्त असतो...

सुप्रजा भाग - २१

स्तन्यपानाचे तान्हुल्याच्या वाढीमध्ये अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. तेव्हा स्तन्यनिर्मिती होत नसल्यास त्यावरील उपाययोजना आणि मातेचा आहार याविषयी आजच्या भागात जाणून घेऊया.....

संवेदनशीलता भाग-२

'संवेदनशीलता' जशी प्राण्यांमध्ये वा वनस्पतींमध्ये दिसून येते, तशीच ती मनुष्यांमध्येही फार प्रभावीपणे दिसून येते. या संवेदनशीलतेचे एक महत्त्वाचे उदाहरण म्हणजे, वातावरणात होणार्‍या बदलांचा मानवी शरीरावर होणारा परिणाम, तसेच विविध ऋतू व विविध प्रदेशांमधील वातावरण, हवामान व तापमान यांचा माणसावर व त्याच्या राहणीमान व सवयींवर होणारा परिणाम. उदा. एखादा माणूस तापमानातील कठोर बदलांना व्यवस्थित तोंड देतो. दुसरा माणूस त्याच तापमानात आजारी पडतो...

‘इंटरमिटन्ट फास्टिंग’ समजून घेताना...

‘इंटरमिटन्ट फास्टिंग’ (IF) म्हणजे खाणे आणि उपवास यांचा समावेश असलेले आहाराचे वेळापत्रक. याला ’इंटरमिटन्ट कॅलरी रिस्ट्रिक्शन’ असेही म्हणता येईल. ..

आव्हानांना आवतण

आपण आयुष्यातील आव्हानांकडे पाहताना अनेक गोष्टी घडत असतात. कितीतरी मर्यादांची जाणीव आपल्याला होत असते. कितीतरी अशा गोष्टी जगात आहेत की, ज्या खरेतर आपली ताकद असतात. पण, तरीही त्याचा अनुभव आपल्याला आव्हानात्मक परिस्थितीतच येतो. आपण रोजच्या जीवनात एक गोष्ट शास्त्रीयदृष्ट्या पाहिली आहे...

संवेदनशीलता भाग-१

पृथ्वीच्या काही विशिष्ट भागामध्ये सतत वातावरण बदलत असते. उत्तर व दक्षिण ध्रुवांवर तर सदैव खडतर बदल होत असतात व तापमान हे न्यूनतम असते, अशा वातावरणात जर टिकून राहायचे असेल तर वातावरणातील बदलांशी सकारात्मकरीत्या जुळवून घेणे अतिशय महत्त्वाचे असते...

अस्तित्व आव्हानांचे...

आयुष्य हे तसे पाहिले तर अनेक आव्हानांनी भरलेले आहे. ही आव्हाने केवळ शारीरिक नाही, तर ती बौद्धिक आहेत, नात्यांमधील आहेत, पुढारीपणाची आहेत व आध्यात्मिकसुद्धा आहेत. अशा प्रकारची आव्हाने जी आपली रस्सीखेच करतात, आपल्या आयुष्यातील प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी प्रवृत्त करतात, आपला त्याग, निष्ठा व कर्तृत्वतत्परतेची परीक्षा घेतात. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, अशी आव्हाने आपल्या 'कम्फर्ट झोन'ला 'बाय बाय' करायला शिकवतात. आयुष्य सदैव सुखासीन नसते, पण आपल्याला तरीही जगायला शिकविते...

झोपू आनंदे!

झोप ही गोष्ट खाणे आणि श्वास घेणे या दोहोंइतकीच महत्त्वाची आहे आणि अपुर्‍या झोपेमुळे लठ्ठपणापासून ते कमकुवत रोगप्रतिकारशक्तीपर्यंत आरोग्याच्या अनेक समस्या उद्भवत असल्याचे संशोधनांतून वेळोवेळी सिद्ध झाले आहे. अपुर्‍या किंवा चुकीच्या पद्धतीने घेतलेल्या झोपेच्या कार्यक्षमतेची हानी, अतिताण, चिंता आणि नैराश्य यांच्याबरोबर खूप गहिरे नाते असल्याचे आढळून येते. तुम्हाला पुरेशी झोप मिळत नसेल तर तुमच्या मेंदूचे व शरीराचे काम सुरळीतपणे चालू शकत नाही आणि त्यामुळे तुमच्या जीवनमानाचा दर्जा लक्षणीयरित्या खालावतो. ..

आजाराचे विश्लेषण भाग-७

आजाराच्या लक्षणांचे विश्लेषण व वर्गीकरण करताना डॉ. हॅनेमान व डॉ. केंट यांच्या पद्धतीने ते कसे करतात, हे आपण बघितले. आजच्या भागात आपण डॉ. बोनिंगहुसेन यांची पद्धत पाहणार आहोत. डॉ. बोनिंगहुसेन हे डॉ. हॅनेमान यांच्या अत्यंत जवळचे व अत्यंत हुशार अभ्यासू व संशोधक वृत्तीचे चिकित्सक होते. त्यांनी अनेक रुग्णांच्या लक्षणांचा अभ्यास करून मग एक विशिष्ट अशी विश्लेषण पद्धत शोधून काढली. त्यांच्या पद्धतीनुसार त्यांनी सात मुद्द्यांवर भर दिला...

सुप्रजा भाग-२०

स्तन्यातील दोषानुसार 'दुष्टी'ची लक्षणे, चिन्हे मागील लेखात बघितली. त्यावरील चिकित्सा आणि आहारीय उपाय आज जाणून घेऊया...

सुप्रजा भाग १९

शुद्ध, चांगल्या प्रतीचे स्तन्य कसे ओळखावे, पाण्यात घातल्यास त्याची परीक्षा कशी करावी, याबद्दल आपण वाचले.आज 'स्तन्यदुष्टी'बद्दल जाणून घेऊयात आणि त्यावरील उपायही बघूयात...

आजाराचे विश्लेषण भाग-६

डॉ. जे. टी. केंट यांनी लक्षणांचे वर्गीकरण लक्षणांच्या महत्त्वानुसार व त्यांच्या तीव्रतेनुसार केले. हे वर्गीकरण करत असताना त्यांनी काही महत्त्वपूर्ण निरीक्षणेसुद्धा नोंदवून ठेवली. ही निरीक्षणेसुद्धा त्यांनी अनेक रुग्णांच्या लक्षणांच्या अभ्यासातून आलेल्या अनुमानावरून काढली जातात...

मनी नको हे वैफल्याचे शल्य...

जेव्हा तुम्ही तुमच्या परिस्थितीबद्दल नाराज आहात, पण तरीही तुम्हाला तुमचे इप्सित साध्य करायचे आहे, तेव्हाच तुम्ही तुमची पूर्ण ताकद पणाला लावता आणि नक्की काय हरवले आहे वा नक्की काय शोधले पाहिजे, याचा विचार करता. त्यातूनच समस्येची उकल होण्यास सुरुवात होते...

आरोग्यदायी आपट्याची पाने

आज विजयादशमी. या दिवशी आपट्याच्या झाडाची पाने सोने म्हणून एकमेकांना वाटून दसऱ्याच्या शुभेच्छा दिल्या जातात. विजयादशमीच्या दिवशी आपट्याची पाने 'सोने' म्हणून लुटण्याविषयी अनेक कथा प्रचलित आहेत. पण, या आपट्याच्या पानाचे आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्व फार कमीजणांना ठाऊक आहे. तेव्हा, आज दसऱ्याच्या शुभमुहूर्तावर ही आपट्याची पाने किती गुणकारी आहेत, याची माहिती करुन घेऊया...

आजाराचे विश्लेषण भाग- ५

आजाराच्या लक्षणांचे विश्लेषण करत असताना विशेष लक्षणांचे वर्गीकरण झाले की मग मात्र सामान्य व अवयवांच्या विशेष लक्षणांचे वर्गीकरण करण्यात येते...

विफलतेकडून सफलतेकडे...

विफलतेचे धारदार शस्त्र बोथट करायचा प्रगल्भ मार्ग म्हणजे भावनेच्या हिंदोळ्यावर त्याची धाट न वाढविता शांतपणे आपल्या मनाच्या खिडकीतून विफलता कशी बाहेर जाते, याची समंजसपणे वाट पाहणे. यामुळे आपले मन आपल्या हाताबाहेर जाणार नाही. आपला समतोल ढळणार नाही. विफलता अनुभवायला येत आहे, पण मन मात्र स्थिरावले आहे. यामुळे स्वत:बद्दल अनुकंपा वाटेल. आपण स्वत:बद्दल कठोर न होता थोडे करुणेने पाहूया...

आजाराचे विश्लेषण भाग-४

शारीरिक व मानसिक विशेष लक्षणे ही रुग्णाचे औषध शोधण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे ठरतात. या विशेष लक्षणांमुळेच मग रुग्णाचे वैयक्तिकीकरण करता येते. या लक्षणांमुळे आजाराच्या पद्धतीचा अंदाज येतो. या लक्षणांमुळे रोगाचे निदान करणे सोपे जाते...

सुसंवादाच्या वाटा...

आज आपल्याला काय हवं आहे? की, मी म्हणेन तेच खरे. माझाच आवाज ऐकायला पाहिजे. दुसर्‍यांच्या आवाजाला महत्त्वच द्यायचे नाही, असे ठरवले तर माणसाने माणसांबरोबर राहण्याचा इरादाच ठेवू नये. ..

सुप्रजा

स्तन्य निर्मित होण्यासाठी मातेचा 'विशिष्ट' आहार असणे महत्त्वाचा आहे. आहाराचा काही अंश मातेच्या पोषणासाठी वापरला जातो आणि काही अंश स्तन्यासाठी गर्भिणी अवस्थेत आहाराची मात्रा अधिक असते. तसेच प्रसुतीपश्चातही अधिक पौष्टिक आहाराची मातेला गरज असते...

दातृत्व : एक नि:स्वार्थी भावना

आपण अनेक वेळा आपत्कालीन प्रसंगात काय पाहतो? अनेक संस्थांचे लोक आपापल्या संस्थांचे टीशर्ट छापून, बॅनर्स लावून काम करत असतात. ते तात्त्विकदृष्ट्या चूक आहे, असे म्हणता येत नाही. पण, आजकाल ते फोटो घ्यायचे वा सेल्फी घेत बसायचे आणि सोशल मीडियावर ते फोटो टाकायचे. कधीकधी केवळ फोटो घ्यायचे इथपर्यंतच या अरिष्टात काम करून मग निघून जायचे, असा अनेकांचा प्रयत्न असतो. किती केविलवाणा प्रयत्न आहे हा! माणुसकीचे प्रदर्शन करत वर दातृत्वाचा बोभाटा करत काम करणार्‍या या व्यक्तींच्या दातृत्वाला 'दातृत्व' म्हणावे का विकृती ..

आजाराचे विश्लेषण भाग-३

डॉ. सॅम्युएल हॅनेमान यांनी सर्वप्रथम रुग्णाच्या लक्षणांच्या वर्गीकरणाची पद्धत वापरली. परंतु, या पद्धतीला काही मर्यादा होत्या व ही पद्धत थोडीशी किचकट व मेहनतीची होती. ..

पावसाळ्यातील श्वसनाचे आजार आणि ‘होम नेब्युलायझेशन’

पावसाळा त्याच्या अंतीम टप्प्यात असला तरी सध्या सर्वत्र सर्दी-खोकल्याने डोके वर काढलेले दिसते. विशेषत्वाने लहान मुले, शाळकरी मुलांमध्ये सर्दी-खोकल्याचे प्रमाण वाढलेले आहे. अशावेळी डॉक्टरांच्या उपचारांबरोबरच ‘नेब्युलायझर’चा प्रयोगही फायदेशीर ठरु शकतो. तेव्हा, नेमका कोणी आणि कसा या नेब्युलायझर्सचा वापर करावा, त्याविषयी मार्गदर्शन करणारा हा लेख... ..

सुप्रजा भाग-१८

पावडरचे दूध पिण्यास कष्ट लागत नाही. तसेच त्या कृत्रिम दुधामुळे बरेचदा मलबद्धता होणे, पोट फुगणे, पोटदुखी इ. तक्रारी उद्भवतात. कृत्रिम (पावडरचे) दूध करणे सोपे आहे. त्याने बाळ गुटगुटीतही बहुतांशी वेळेस होते. पण, हा फोकसेपणा आहे. आरोग्यदायी असेलच असे नाही...

आजाराचे विश्लेषण भाग-२

आजाराचे विश्लेषण भाग-२..

स्वाईन फ्लू : लक्षणे, उपचार आणि सावधनता

'एच१-एन १' या नावानेही ओळखला जाणारा 'स्वाईन फ्लू' म्हणजे अनेक प्रकारच्या 'स्वाईन इन्फ्लुएन्झा' विषाणूंमुळे होणाऱ्या संसर्गातून होणारा आजार. या आजाराची लक्षणे, उपचार पद्धतींविषयी आज जाणून घेऊया.....

आठवणींच्या हिंदोळ्यात मनाचे सिंहावलोकन

'मनाच्या खोल डोहात एकदा डोकावून तरी पाहा...' बरेचदा ऐकलेले, प्रयोग करुन पाहिलेले हे वाक्य. पण, कित्येकदा मनाची ही खोली गवसतच नाही. डोळे मिटले की फक्त काळाकुट्ट अंधारच विश्व व्यापून टाकतो. नकोशा वाटणाऱ्या आठवणी, भूतकाळच मनात रुंजी घालतो. परंतु, तरीही आयुष्यात एखादी वाट शोधायची असेल, तर आठवणीच्या हिंदोळ्यात उतरुन मनाचे सिंहावलोकन हे करावेच लागेल. तर आणि केवळ तरच आपल्या आणि इतरांच्याही आयुष्यातील काही गणितांची नक्की उकल होईल...

आजाराचे विश्लेषण भाग-१

होमियोपॅथीमध्ये 'केस टेकिंग'ची महत्त्वाची जबाबदारी पार पाडल्यानंतर दुसरे महत्त्वाचे कार्य म्हणजे या 'केस टेकिंग'नंतर रुग्णाच्या आजाराची, त्या आजाराच्या गाभ्याची व निदानाची जी माहिती मिळते, त्या माहितीच्या आधारे रोगाचे केलेले विश्लेषण (Analysis of the Case) डॉ. हॅनेमान यांनी 'ऑरगॅनॉन ऑफ मेडिसीन' या ग्रंथात रोगाच्या विश्लेषणाविषयी १५३व्या परिच्छेदात मार्गदर्शन केले आहे. हा परिच्छेद फार महत्त्वपूर्ण आहे...

होमियोपॅथीक तपासणी केस टेकिंग - भाग २८

पदार्थाचा सर्वात सूक्ष्म कण म्हणजे अणू (Atom) जर आपण अणूचे निरीक्षण केले असता असे दिसते की, अणूमध्ये 'गाभा' किंवा 'Nuclear' ज्याला 'केंद्रक' असेही म्हणतात. ते स्थिर असते व त्याच्या आत प्रोटॉन व न्युट्रॉन असतात व हे केंद्रक पॉझिटीव्ह भारीत असते व त्यांच्या आजूबाजूला एका ठराविक परिघात इलेक्ट्रॉन परिक्रमा करत असतात...

मान्सूनमध्ये घ्या त्वचेची काळजी

मान्सून हा तसा गुंतागुंतीचा मोसम. या दिवसांत हवा कोरडीही असते आणि दमटही. वातावरण ढगाळ असले तरीही सूर्याची हानिकारक UV-A आणि B किरणे त्वचेवर आघात करतच असतात. या मोसमात घाम तसेच सर्वसाधारण तेलकटपणाही वाढतो. म्हणूनच मान्सूनशी संबंधित त्वचेच्या समस्या दूर करण्यासाठी डॉक्टरांनी त्वचेच्या देखभालीसाठी सांगितलेली नित्यकर्मे करणे चांगले. हा विषय थोड्या अधिक तपशीलाने समजून घेऊया...