दीपावली हा केवळ व्यक्ती किंवा कुटुंबाचा नव्हे, तर संपूर्ण समाजाचा उत्सव - सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत

 

 

 

मुंबई (Mohan Bhagwat Diwali Statement) : हिंदू समाजाने जीवनातील प्रत्येक गोष्टीशी काही विशिष्ट विचार आणि सखोल अर्थ जोडलेला आहे. भारतीय परंपरेत लहान-मोठ्या प्रत्येक कृतीमागे विशिष्ट विचार आणि उद्देश असतो. दीपावली हा केवळ व्यक्तिगत आनंदाचा किंवा कुटुंबापुरता मर्यादित असलेला सण नसून संपूर्ण समाजाचा उत्सव आहे, असे प्रतिपादन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांनी केले.

 

नागपूर येथे दीपावली आणि गोवर्धन पूजेच्या निमित्ताने नुकत्याच पार पडलेल्या कार्यक्रमात ते बोलत होते. पूजा, सण आणि पर्व यांमधील फरक स्पष्ट करताना डॉ. भागवत म्हणाले की, पूजा सामान्यतः व्यक्तिगत स्वरूपाची असते, सण हा कुटुंबाशी संबंधित असतो, तर पर्व हे संपूर्ण समाजाशी जोडलेले असते. दीपावली अनेक दिवस साजरी केली जाते आणि या काळात संपूर्ण समाज एकत्र येतो. त्यामुळे दीपावलीला पर्व म्हटले जाते. (Mohan Bhagwat Diwali Statement)

 

भारतीय परंपरेतील समाजाच्या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण करताना सरसंघचालक म्हणाले की, केवळ समान हितसंबंध, भाषा, जात किंवा उपासनेच्या पद्धती यांच्या आधारावर समाजाची निर्मिती होत नाही. प्रत्येक व्यक्तीमध्ये एकच परम चैतन्यतत्त्व विद्यमान आहे, या श्रद्धेवर भारतीय समाजाची उभारणी झाली आहे. व्यक्ती बाह्यतः वेगवेगळ्या दिसत असल्या, तरी प्रत्येकाच्या अंतरंगात एक समान तत्त्व आहे. त्यामुळे माणसे केवळ स्वार्थाच्या आधारावर नव्हे, तर आपलेपणाच्या भावनेतून एकमेकांशी जोडली जातात, असे त्यांनी सांगितले. (Mohan Bhagwat Diwali Statement)

 

भारतीय विचारानुसार समाजाची संकल्पना व्यक्तीपासून कुटुंब, समुदाय, गाव, राज्य, राष्ट्र आणि अखेरीस संपूर्ण विश्वापर्यंत विस्तारत जाते. संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ‘हे विश्वचि माझे घर’ या उक्तीचा संदर्भ देत त्यांनी संपूर्ण विश्वाला आपले घर मानण्याच्या भारतीय विचाराचे महत्त्व विशद केले. (Mohan Bhagwat Diwali Statement)

 

या वैश्विक आपलेपणाच्या भावनेचे स्पष्टीकरण करताना डॉ. भागवत म्हणाले की, आपल्या आनंदाचा संबंध इतरांच्या आनंदाशी जोडला गेला पाहिजे, तर दुसऱ्यांचे दुःख पाहून आपल्या मनात संवेदनशीलता आणि करुणा निर्माण झाली पाहिजे. ही भावना प्रत्येक माणसाच्या मनात आधीपासूनच असते. मात्र, जगण्यातील संघर्ष, अहंकार आणि आपले-परके असे भेद यांमुळे या भावनेवर नकारात्मकतेचे थर जमा होतात. सण आणि परंपरा या मनावर साचलेली नकारात्मकता दूर करण्याची आणि दैनंदिन जीवनात आचरणात आणावयाच्या मूल्यांची आठवण करून देण्याची संधी देतात, असे त्यांनी सांगितले. (Mohan Bhagwat Diwali Statement)

 

 

डॉ. भागवत यांनी निरीक्षण नोंदवले की, भारतात पारंपरिक पद्धतीने साजरा होणारा दीपावलीचा सण आता जगातील विविध भागांमध्येही ओळखला आणि साजरा केला जात आहे. अमेरिका आणि ब्रिटनच्या संसदांमध्ये दीपावलीनिमित्त आयोजित कार्यक्रम आणि दिल्या जाणाऱ्या शुभेच्छांचा उल्लेख त्यांनी केला. जगभरातील लोक या सणाचे महत्त्व अधिकाधिक जाणून घेत असल्याचे ते म्हणाले. जगाच्या ज्या भागांत भारतीयांची संख्या लक्षणीय आहे, तेथे स्थानिक लोकही दीपावलीच्या शुभेच्छा देतात. कारण या सणातून आनंद, स्वच्छता, पवित्रता आणि सेवाभावाचा संदेश मिळतो, हे त्यांना समजले आहे, असे त्यांनी सांगितले. सण आणि परंपरा प्राचीन काळापासून चालत आल्या आहेत आणि भविष्यातही त्या कायम राहतील. कारण समाजाचे चैतन्य टिकवून ठेवण्यासाठी या परंपरा अत्यंत आवश्यक आहेत. त्यामुळे प्रत्येकाने या परंपरांचे मूळ स्वरूप आणि पावित्र्य जपले पाहिजे. त्यामागील विचार, मूल्ये आणि उद्देश समजून घेऊन त्यांचे आचरण केले पाहिजे, असे आवाहन डॉ. मोहनजी भागवत यांनी केले. (Mohan Bhagwat Diwali Statement)