बाळासाहेब देवरस रुग्णालय : महत्त्वाकांक्षी आरोग्यसेवा प्रकल्प

 

 

 

पुणे शहराचा विस्तार झपाट्याने होत आहे. विशेषतः कोंढवा, पिसोळी, उंड्री, येवलेवाडी, मोहम्मदवाडी आणि पुण्याच्या दक्षिण भागात गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणावर नागरीकरण झाले. लोकसंख्या वाढत असताना या भागात दर्जेदार आणि परवडणार्‍या आरोग्यसेवेची गरजही मोठ्या प्रमाणावर वाढली. याच पार्श्वभूमीवर पुण्यातील कोंढवा येथे उभे राहात असलेले ‘बाळासाहेब देवरस रुग्णालय’ हा महत्त्वाकांक्षी आरोग्यसेवा प्रकल्प ठरत आहे.

 

बाळासाहेब देवरस रुग्णालयाची अंतिम प्रस्तावित क्षमता तब्बल एक हजार खाटांची असून, हा प्रकल्प टप्प्याटप्प्याने विकसित केला जाणार आहे. रुग्णालयामागील प्रमुख संकल्पना म्हणजे समाजातील सर्व घटकांना, विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि गरजू नागरिकांना, दर्जेदार वैद्यकीय सेवा परवडणार्‍या दरात उपलब्ध करून देणे. त्यामुळे हे रुग्णालय केवळ मोठ्या क्षमतेची इमारत न राहता, समाजाभिमुख आरोग्यसेवेचे केंद्र बनवण्याचा प्रयत्न आहे.

 

या प्रकल्पाच्या सुरुवातीच्या नियोजनामध्ये पहिल्या टप्प्यात सुमारे ३५० खाटांचे मल्टिस्पेशालिटी रुग्णालय उभारण्याची कल्पना होती. त्यानंतर विविध टप्प्यांत रुग्णालयाची क्षमता वाढवण्याचे नियोजन करण्यात आले. सध्याच्या अधिकृत माहितीनुसार संपूर्ण प्रकल्पाची अंतिम क्षमता एक हजार खाटांपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे सुरुवातीपासूनच एक हजार खाटा कार्यरत होतील असे नसून, हा विस्तार टप्प्याटप्प्याने होणार आहे.

 

या रुग्णालयात विविध वैद्यकीय शाखांसोबत अनेक ‘सुपर-स्पेशालिटी’ सेवा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. कार्डिओलॉजी, नेफ्रोलॉजी, न्यूरोलॉजी, न्यूरोसर्जरी, ऑन्कोलॉजी, युरोलॉजी, स्पाईन सर्जरी, जॉईंट रिप्लेसमेंट, गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये उपचार उपलब्ध करून देण्याची योजना आहे. त्याचबरोबर आयसीयू, अत्याधुनिक ऑपरेशन थिएटर, डायलिसिस, कॅथ लॅब, सिटी स्कॅन, एमआरआय, पॅथोलॉजी, रक्तसाठा केंद्र आणि इतर आवश्यक निदान सुविधा उभारण्याचे नियोजन आहे.

 

या प्रकल्पाचे भौगोलिक महत्त्वही मोठे आहे. कोंढवा हा पुण्याच्या दक्षिण भागातील वेगाने विकसित होणारा परिसर. कोंढवा, पिसोळी, उंड्री आणि येवलेवाडी या भागांमध्ये गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणावर लोकवस्ती वाढली. या भागातील नागरिकांना गंभीर आजार किंवा मोठ्या शस्त्रक्रियांसाठी पुण्याच्या मध्यवर्ती भागातील रुग्णालयांमध्ये जावे लागते. कोंढव्यात मोठ्या क्षमतेचे रुग्णालय उभे राहिल्यामुळे भविष्यात या परिसरातील नागरिकांना त्यांच्या जवळच अनेक प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध होऊ शकतील.

 

विशेष म्हणजे, मोठ्या रुग्णालयाची उभारणी सुरू होण्यापूर्वीच ‘बाळासाहेब देवरस पॉलिलिनिक आणि डायग्नोस्टिक सेंटर’च्या माध्यमातून आरोग्यसेवेचे काम सुरू झाले आहे. संस्थेच्या माहितीनुसार, हे केंद्र २०१९ पासून कार्यरत आहे आणि आतापर्यंत ८० हजारांहून अधिक रुग्णांनी त्याचा लाभ घेतला आहे. विविध वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या माध्यमातून तपासणी, उपचार आणि निदान सेवा देण्याचा अनुभव या केंद्राला मिळाला असून त्याच आधारावर आता मोठ्या रुग्णालयाचा विस्तार केला जात आहे.

 

या प्रकल्पाकडे केवळ रुग्णालय म्हणून नव्हे, तर वैद्यकीय सेवा, प्रशिक्षण आणि संशोधन यांचा संगम असलेले केंद्र म्हणून पाहिले जाते. भविष्यात वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञ, परिचारिका, तंत्रज्ञ आणि इतर आरोग्यसेवा कर्मचार्‍यांना प्रशिक्षण देण्याबरोबरच आधुनिक वैद्यकीय संशोधनालाही प्रोत्साहन देण्याची संकल्पना आहे. त्यामुळे या प्रकल्पाचा परिणाम केवळ रुग्णसेवेपुरता मर्यादित न राहता, आरोग्य क्षेत्रातील मनुष्यबळ आणि ज्ञाननिर्मितीवरही होऊ शकतो.

 

सध्या या रुग्णालयाच्या पहिल्या टप्प्याचे बांधकाम अंतिम टप्प्याकडे जात असल्याची अधिकृत माहिती आहे. इमारतीचे ‘आरसीसी’ काम पूर्ण झाले असून, अंतर्गत कामे सुरू आहेत. वैद्यकीय उपकरणांची स्थापना आणि इतर आवश्यक कामे पूर्ण करून पहिल्या टप्प्यातील रुग्णसेवा सुरू करण्याचे नियोजन आहे. संपूर्ण एक हजार खाटांची क्षमता मात्र पुढील टप्प्यांमध्ये विकसित केली जाणार आहे.

 

या प्रकल्पासाठी विविध माध्यमांतून निधी उभारला जात आहे. मार्च २०२६ मध्ये ‘भारतीय विमानतळ प्राधिकरणा’कडून ‘सीएसआर’अंतर्गत आर्थिक मदतीसाठी सामंजस्य करार झाल्याची माहितीही समोर आली आहे. मोठ्या सामाजिक आरोग्य प्रकल्पासाठी अशा प्रकारच्या संस्थात्मक आणि ‘सीएसआर’ सहकार्यामुळे प्रकल्पाला गती मिळण्यास मदत होऊ शकते.

 

पुण्यासारख्या झपाट्याने वाढणार्‍या शहरात आरोग्यसेवेवरील ताण दिवसेंदिवस वाढत आहे. खासगी रुग्णालयांमधील उपचारांचा खर्च अनेक सामान्य कुटुंबांच्या आवायाबाहेर जातो. अशा परिस्थितीत मोठ्या क्षमतेचे, आधुनिक सुविधा असलेले आणि परवडणार्‍या उपचारांवर भर देणारे रुग्णालय उभे राहणे, ही निश्चितच महत्त्वाची बाब आहे. मात्र, या प्रकल्पाचे खरे यश केवळ एक हजार खाटांच्या क्षमतेत नसून, सामान्य नागरिकाला प्रत्यक्षात किती दर्जेदार, सुलभ आणि परवडणारी सेवा मिळते, यावर अवलंबून असेल.

 

कोंढव्यात उभे राहात असलेले बाळासाहेब देवरस रुग्णालय त्यामुळे पुण्याच्या दक्षिण भागाच्या आरोग्यव्यवस्थेला नवी दिशा देऊ शकते. आज ज्या ठिकाणी रुग्णालयाची इमारत उभी राहात आहे, ते उद्या हजारो रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांसाठी उपचार, आधार आणि आशेचे केंद्र बनू शकते. एक हजार खाटांचे अंतिम लक्ष्य, आधुनिक वैद्यकीय सुविधा, सुपर-स्पेशालिटी उपचार, निदान सेवा आणि समाजाभिमुख दृष्टिकोन यांचा योग्य मेळ साधला, तर हे रुग्णालय पुण्याच्या आरोग्य नकाशावर एक महत्त्वाचे केंद्र म्हणून निश्चितच आपली ओळख निर्माण करू शकते. ‘बाळासाहेब देवरस रुग्णालया’चा हा प्रवास केवळ एका मोठ्या इमारतीच्या उभारणीचा नाही; तर वाढत्या पुणे शहराच्या आरोग्यविषयक गरजा लक्षात घेऊन भविष्यासाठी उभ्या राहणार्‍या एका मोठ्या सेवाप्रकल्पाचा प्रवास आहे.