मोदी, भारत आणि हिंदुत्व : सांस्कृतिक अस्मितेपासून राष्ट्रनिर्माणापर्यंत...

 

 

आदरणीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात एका स्वयंसेवकाच्या भूमिकेतून झाली. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे प्रचारक म्हणून कार्य करताना त्यांनी संघटन, शिस्त, समाजसेवा आणि राष्ट्रहित या मूल्यांचा जवळून अनुभव घेतला. त्यानंतर भारतीय जनता पक्षात विविध संघटनात्मक जबाबदार्‍या सांभाळताना त्यांनी देशसेवेला आपल्या जीवनाचे ध्येय मानले. त्यांच्या नेतृत्वशैलीतील कर्तव्यपरायणता, निर्णयक्षमता आणि राष्ट्रहिताला दिलेले सर्वोच्च प्राधान्य या प्रवासातूनच अधिक स्पष्ट दिसून येते.

 

भारताची ओळख केवळ त्याच्या भौगोलिक सीमांनी निश्चित होत नाही. हजारो वर्षांची सभ्यता, विविधतेत एकता, अध्यात्म, परंपरा, ज्ञान आणि जीवनमूल्ये यांनी भारतीय राष्ट्रजीवनाची घडण केली आहे. या व्यापक सांस्कृतिक संदर्भात ‘हिंदुत्व’ ही संकल्पना अनेकांसाठी भारताच्या सांस्कृतिक अस्मितेशी आणि राष्ट्रीय चेतनेशी जोडलेली आहे. मोदींच्या नेतृत्वाखाली या सांस्कृतिक आत्मविश्वासाला सार्वजनिक जीवनात आणि राष्ट्रीय चर्चेत अधिक ठळक स्थान मिळाले.

 

मोदी सरकारच्या कार्यकाळात भारताच्या सांस्कृतिक वारशाच्या पुनरुज्जीवनाबरोबरच आधुनिक विकासाला गती देण्याचा प्रयत्न झाला. धार्मिक आणि ऐतिहासिक स्थळांचा विकास, तीर्थक्षेत्रांमध्ये पायाभूत सुविधांची उभारणी, भारतीय परंपरांचा जागतिक स्तरावर प्रसार आणि देशाच्या सांस्कृतिक वारशाबद्दल निर्माण झालेला आत्मविश्वास या प्रक्रियेला व्यापक स्वरूप मिळाले.

 

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या कार्यकाळात भारतातील सांस्कृतिक आणि धार्मिक वारशाचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी मंदिरांचा जीर्णोद्धार, पुनर्विकास आणि तीर्थक्षेत्रांचा आणि कॉरिडोरचा विकास करण्यात आला. त्यात, श्री राम जन्मभूमी मंदिर, काशी विश्वनाथ धाम, श्री महाकाल लोक, केदारनाथ धाम जीर्णोद्धार, श्री कालिका माता मंदिराचा पुनर्विकास, संत तुकाराम महाराज शिळा मंदिराचे पुनर्बांधकाम आणि सोमनाथ मंदिर परिसर इत्यादी ऐतिहासिक स्थळांचा समावेश आहे. अयोध्येतील प्रभू श्रीराम मंदिराची उभारणी आणि प्राणप्रतिष्ठा हा भारतीय सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनातील ऐतिहासिक टप्पा ठरला. अनेक दशकांपासून देशाच्या सार्वजनिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी असलेल्या या विषयाला न्यायालयीन प्रक्रियेनंतर मिळालेला मार्ग आणि त्यानंतर झालेली मंदिर निर्मिती यांमुळे कोट्यवधी भारतीयांच्या भावविश्वाशी जोडलेल्या श्रद्धेला नवे अधिष्ठान मिळाले. हा केवळ एका मंदिराचा विषय नसून, भारताच्या सांस्कृतिक स्मृती आणि परंपरेशी जोडलेल्या भावनेचा महत्त्वपूर्ण अध्याय आहे.

 

काँग्रेसने अनेक दशके सत्तेत राहूनदेखील देशाची गरिबी दूर केली नाही. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताची प्रतिमा ‘एक गरीब आणि मागासलेला देश’ अशीच ठेवली. मोदींच्या नेतृत्वाखाली भारताने आपल्या सांस्कृतिक वारशाबद्दल अधिक आत्मविश्वासाने जगासमोर बोलण्यास सुरुवात केली. गरिबीचे चित्र जगाला दाखवण्यापेक्षा, भारताची संस्कृती, परंपरा आणि सामर्थ्य जगासमोर मांडण्याचा दृष्टिकोन भाजपने पुढे नेला. योगाला मिळालेले जागतिक व्यासपीठ, भारतीय अध्यात्म आणि आयुर्वेदाबद्दल वाढलेली जागतिक उत्सुकता, ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’सारख्या भारतीय विचारांचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर केलेला उल्लेख आणि जगभरातील भारतीय समुदायाशी मजबूत झालेले संबंध यांमुळे भारताची सांस्कृतिक ‘सॉफ्ट पॉवर’ अधिक प्रभावी झाली आहे. विशेष म्हणजे, परदेशात भारतीय संस्कृती मांडताना मोदींनी भारतीय सभ्यतेतील सार्वत्रिक मूल्यांना प्राधान्य दिले. योग, अध्यात्म, आयुर्वेद, भारतीय ज्ञानपरंपरा, मंदिरे, सांस्कृतिक वारसा आणि जगभरातील भारतीय समुदाय यांच्या माध्यमातून भारताची ओळख जागतिक स्तरावर प्रभावीपणे मांडण्यात आली. ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ या विचारातून जगाला एका कुटुंबाप्रमाणे पाहण्याची भारतीय दृष्टी अधोरेखित झाली. त्यामुळे सांस्कृतिक वारसा हा केवळ भूतकाळाचा गौरव न राहता, भारताच्या आधुनिक राजनयाचा आणि जागतिक संवादाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला.

 

आदरणीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखाली भारताच्या सांस्कृतिक राजनयाला नवे स्वरूप मिळाले. परदेशी राष्ट्रप्रमुखांना भगवद्गीता, भारतीय हस्तकला आणि पारंपरिक कलाकृती भेट देण्यापासून ते भारतीय खाद्यसंस्कृतीची ओळख करून देण्यापर्यंत, भारताचा हजारो वर्षांचा सांस्कृतिक वारसा जगासमोर मांडण्याचा प्रयत्न झाला. ही ‘गिफ्ट डिप्लोमसी’ केवळ भेटवस्तूंची देवाणघेवाण न राहता, भारताच्या संस्कृती आणि सभ्यतेचा परिचय करून देणारे प्रभावी माध्यम ठरली. २०१४ साली जपानचे तत्कालीन पंतप्रधान शिंजो आबे यांना नरेंद्र मोदींनी भगवद्गीतेची प्रत आणि स्वामी विवेकानंद यांच्या जपानवरील लेखनाचे पुस्तक भेट दिले होते.

 

मात्र, हिंदुत्वाची चर्चा करताना भारताच्या बहुविध सामाजिक रचनेचा विचार करणे तितकेच आवश्यक आहे. भारत अनेक धर्म, भाषा, जाती, पंथ आणि संस्कृतींचा देश आहे. त्यामुळे राष्ट्रनिर्माणाचा प्रवास सर्व नागरिकांच्या सहभागातूनच अधिक मजबूत होऊ शकतो. सांस्कृतिक अभिमान आणि संविधानाने दिलेली समता, न्याय, स्वातंत्र्य आणि बंधुता ही मूल्ये परस्परविरोधी नसून, आधुनिक भारताच्या राष्ट्रनिर्मितीचे परस्परपूरक आधार आहेत.

 

याच समन्वयातून मोदींच्या नेतृत्वातील भारताची संकल्पना समोर येते. एका बाजूला भारताच्या प्राचीन सांस्कृतिक मुळांशी असलेले नाते आणि दुसर्‍या बाजूला तंत्रज्ञान, पायाभूत सुविधा, नवोन्मेष, आर्थिक विकास आणि जागतिक नेतृत्वाची आकांक्षा या दोन्हींचा समन्वय साधण्याचा प्रयत्न त्यांच्या राजकारणात दिसून येतो. ‘विकास आणि विरासत’ या दोन प्रवाहांचा संगम ही या दृष्टिकोनाची महत्त्वाची ओळख आहे. आज भारत केवळ आर्थिक शक्ती म्हणून नव्हे, तर आपल्या सभ्यतागत वारशाबद्दल आत्मविश्वास असलेले आणि भविष्यातील तंत्रज्ञान स्वीकारण्यास सज्ज राष्ट्र म्हणून जगासमोर उभा राहत आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानापासून पायाभूत सुविधांपर्यंत आणि अंतराळ संशोधनापासून स्टार्टअपपर्यंत भारताच्या प्रगतीचा वेग वाढला आहे. या आधुनिकतेसोबतच भारतीय संस्कृती आणि परंपरांबद्दलचा आत्मविश्वासही वाढत आहे. हीच आधुनिक भारताची वैशिष्ट्यपूर्ण वाटचाल आहे. आजच्या भारतासमोरची खरी गरज आहे, ती सांस्कृतिक अस्मितेचा अभिमान आणि राष्ट्रीय एकता, सामाजिक सलोखा यांचा समतोल साधण्याची. आपल्या भूतकाळातील सामर्थ्याची जाणीव ठेवत भविष्याकडे आत्मविश्वासाने पाहणे, हीच राष्ट्रनिर्माणाची खरी दिशा आहे. मोदी, भारत आणि हिंदुत्व यांच्यावरील चर्चा त्यामुळे केवळ राजकारणापुरती मर्यादित राहत नाही; ती भारताच्या भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्याचा व्यापक संवाद बनते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांना केवळ शुभेच्छा देणे पुरेसे नाही. त्यांच्या जीवनातील परिश्रम, शिस्त, सेवा आणि राष्ट्रनिष्ठेतून प्रेरणा घेऊन प्रत्येक नागरिकाने समाज आणि राष्ट्रासाठी आपले योगदान वाढविण्याचा संकल्प करण्याची ही संधी आहे. स्वच्छता असो, पर्यावरण संवर्धन असो, गरजूंच्या मदतीसाठी पुढे येणे असो, युवकांना मार्गदर्शन करणे असो किंवा आपल्या परिसराच्या विकासात सक्रिय सहभाग घेणे असो, राष्ट्रनिर्माण ही केवळ सरकारची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे. आज भारत एका महत्त्वपूर्ण वळणावर उभा आहे. पुढील पिढ्यांसाठी अधिक सक्षम, समृद्ध, आत्मनिर्भर आणि ‘विकसित भारत’ घडविण्याचे ध्येय आपल्या समोर आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने विकास, आत्मविश्वास आणि राष्ट्राभिमानाचा नवा प्रवास सुरू केला आहे. या प्रवासाला अधिक बळ देण्यासाठी प्रत्येक भारतीयाने आपल्या परीने योगदान दिले, तर ‘विकसित भारत’ हे स्वप्न निश्चितच साकार होईल.

 

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना जन्मदिनाच्या मनःपूर्वक हार्दिक शुभेच्छा! त्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि भारतमातेच्या सेवेसाठी अखंड ऊर्जा लाभो, हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना!