मुलांच्या जिज्ञासांचे समाधान पालकांनीच करणे आवश्यक -सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांचे प्रतिपादन

मुंबई (Mohan Bhagwat on Parenting): कुटुंबाला वेळ देणे आणि परस्पर संवाद कायम ठेवणे ही आजची सर्वात मोठी गरज आहे. मुलांच्या जिज्ञासांचे समाधान पालकांनीच करणे आवश्यक असून त्यासाठी स्वतःचे ज्ञान सातत्याने वाढवत राहणेही गरजेचे आहे. मुले उपदेशापेक्षा अनुकरणातून अधिक शिकतात. त्यामुळे पालकांनी स्वतः आदर्श आचरणाचा नमुना समाजासमोर ठेवला पाहिजे.(Mohan Bhagwat on Parenting)

विश्वमांगल्य सभेच्या “युगानुकूल मातृत्व” या विषयावरील प्रबोधन बैठकीच्या समारोप सत्रात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांनी सांगितले की, मातृत्व या विषयावर मला बोलण्यास सांगणे हा स्वतःमध्येच एक विरोधाभास आहे. कारण या विषयावर महिलांचा नैसर्गिक अधिकार आहे; त्यामुळे पुरुषांनी यावर बोलणे योग्य वाटत नाही. या विषयावर विश्वमांगल्य सभेने व्यापक चर्चा केली आहे. तसेच या विषयाकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन, आपली परंपरा आणि आजच्या काळात त्याची उपयुक्तता याविषयी प्राचीन काळापासून सखोल चिंतन झाले आहे. स्वामी विवेकानंद, महात्मा गांधी आणि रवींद्रनाथ ठाकूर यांसारख्या महापुरुषांनी समग्र दृष्टिकोनातून विचार मांडले आहेत.(Mohan Bhagwat on Parenting)

उपस्थितांना संबोधित करताना सरसंघचालकांनी सांगितले की, समाजात अनेक चर्चा आणि वाद हे गैरसमजांमुळे निर्माण होतात आणि अनेकदा जाणीवपूर्वकही भ्रम पसरवला जातो. भारतीय संस्कृतीबाबतही दीर्घकाळ असा गैरसमज पसरविण्यात आला की आपली परंपरा चुकीची आहे; परंतु वस्तुस्थिती अशी आहे की आपल्या संस्कृतीचा पाया अत्यंत मजबूत आणि प्रत्यक्ष अनुभवावर आधारित आहे. त्यामुळे आपल्या इतिहासावर, ज्ञानपरंपरेवर आणि संस्कृतीवर विश्वास ठेवून पुढे जाणे आवश्यक आहे.(Mohan Bhagwat on Parenting)

ते म्हणाले की, एकता हेच सत्य आहे, आणि विविधतेत एकात्मतेची भावना हा भारतीय संस्कृतीचा मूलभूत संदेश आहे. भारतात राहणाऱ्या प्रत्येकाने भारतीय संस्कृती आणि जीवनमूल्यांनुसार जीवन जगले पाहिजे. इतर देशांची जीवनशैली विचार न करता स्वीकारण्याऐवजी भारतीय दृष्टिकोनाच्या आधारावर समाजव्यवस्था आणि कुटुंबव्यवस्था अधिक बळकट करणे ही आजच्या काळाची गरज आहे.(Mohan Bhagwat on Parenting)

समारोप सत्रात विविध क्षेत्रांत कार्यरत ९०० हून अधिक प्रबुद्ध मातृशक्ती उपस्थित होती. तसेच “युगानुकूल मातृत्व” या विषयावरील संवादासाठी सुमारे २,००० ते २,५०० महिलांनी नोंदणी केली होती.(Mohan Bhagwat on Parenting)

मातृत्वाची शाश्वत मूल्ये बदलत नाहीत; ती काळानुसार परिवर्तित होत नाहीत. उलट, त्याच मूल्यांमुळे युगपरिवर्तन घडवणाऱ्या व्यक्ती घडतात. आदिकालापासून संपूर्ण सृष्टीचा आधार मातृत्व राहिला आहे. प्रत्येक जीवाच्या जन्मामध्ये मातृत्वाचा सहभाग असतो. सृष्टीची निर्मिती, संवर्धन आणि पालनपोषण हे मातृत्वाशिवाय शक्य नाही. सृष्टीच्या सातत्याचा आणि विकासाचा मूलाधार मातृत्वच आहे. मानवाची सर्वात मोठी शक्ती म्हणजे त्याचे विचार; परंतु त्या विचारांना योग्य दिशा देण्याचे कार्य आई करते. आई ही प्रत्येक व्यक्तीची पहिली गुरु असते आणि आयुष्यभर भावनिक आधार देणारे सर्वांत महत्त्वाचे केंद्रही तीच असते, असे सरसंघचालक म्हणाले.(Mohan Bhagwat on Parenting)

डॉ. मोहनजी भागवत यांनी सांगितले की, मुले अनेकदा असे प्रश्न विचारतात या देवतेचा चेहरा माकडासारखा का आहे? त्या देवतेचा चेहरा हत्तीसारखा का आहे?" तरीही, अनेकदा आई किंवा वडील यांपैकी कोणालाच त्याचे उत्तर माहित नसते. त्यामुळे या गोष्टींविषयीची माहिती अगदी सुरुवातीपासूनच पाठ्यपुस्तकांमध्ये समाविष्ट केली पाहिजे आणि ती सहज उपलब्ध करून दिली पाहिजे. आपण जे ज्ञान देतो तेच मुले आत्मसात करतात. त्यांच्या जडणघडणीच्या पहिल्या १२ वर्षांतील संगोपन आपल्या हातात असते; आपण त्यांना माहिती दिली पाहिजे, म्हणजेच आपल्याला स्वतःलाही या गोष्टींबद्दल माहिती करून घेणे आवश्यक आहे.(Mohan Bhagwat on Parenting)

सरसंघचालकांनी असेही निरीक्षण नोंदवले की, आजच्या पिढीच्या मुलांच्या संगोपनासाठी वेगळ्या दृष्टिकोनाची गरज आहे; केवळ सूचना देण्यापेक्षा संवादावर अधिक भर दिला पाहिजे. त्यांनी आठवण करून दिली की, आम्ही लहान असताना आई किंवा वडिलांनी वाद न घालण्यास सांगितले, तर आम्ही ते लगेच मान्य करायचो. आम्ही प्रश्न किंवा वाद घालत नसू कारण आम्हाला माहित असायचे की त्यांचा अनुभव अधिक आहे आणि त्यांना गोष्टींची चांगली समज आहे.(Mohan Bhagwat on Parenting)

आज परिस्थिती वेगळी आहे; कठोर पवित्रा घेऊन चालत नाही. मुलांना गोष्टी समजावून सांगण्याची गरज असते. ती भौतिक गोष्टींचा प्रभाव असलेल्या आणि सर्व बाजूंनी होणाऱ्या सततच्या प्रचाराच्या वातावरणात मोठी होत आहेत. या चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधण्यास आपण त्यांना मदत केली पाहिजे. कुटुंबांमधील कमी होत चाललेल्या संवादाबद्दल चिंता व्यक्त करताना भागवत यांनी नमूद केले की, घरात समोरासमोर होणाऱ्या संभाषणांची जागा आता मोबाईल फोन्सनी घेतली आहे, असे सरसंघचालकांनी नमूद केले.(Mohan Bhagwat on Parenting)