नाशिकमधून ‘या’ दुर्मीळ सापसुरळीची नोंद; जगात फक्त आढळते महाराष्ट्रात

मुंबई (विशेष प्रतिनिधी) – नाशिकमध्ये राह फाऊंडेशन यांच्या सर्वेक्षणादरम्यान अत्यंत दुर्मीळ आणि जगात केवळ महाराष्ट्रात आढळणाऱ्या पुणे सापसुरळी (Eurylepis poonaensis) या सरड्याचे दर्शन घडले आहे (Poona Skink found in nashik). या प्रजातीच्या अत्यल्प नोंदी उपलब्ध असल्याने ही निरीक्षण नोंद संशोधक आणि संवर्धन क्षेत्रासाठी महत्त्वाची मानली जात आहे. (Poona Skink found in nashik)

 

 

पुणे स्किंक ही महाराष्ट्रासाठी प्रदेशनिष्ठ असणारी प्रजात आहे. या प्रजातीचा शोध १९७०च्या दशकात पुणे परिसरातून मिळालेल्या नमुन्याच्या आधारावर लावण्यात आला होता. त्यानंतर अनेक वर्षे या प्रजातीचे कोणतेही खात्रीशीर निरीक्षण समोर आले नव्हते. त्यामुळे काही काळ ती अत्यंत दुर्मीळ, किंबहुना नामशेष झाल्याचीही शक्यता व्यक्त केली जात होती. मात्र गेल्या काही वर्षांत सह्याद्रीतील विविध भागांत या प्रजातीच्या काही मोजक्याच नोंदी झाल्या असून नाशिकमधील हे निरीक्षण त्या मालिकेतील आणखी एक महत्त्वाची भर ठरू शकते.

 

 

पुणे स्किंकचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची अत्यंत लपून राहणारी जीवनशैली. हा सरडा बहुतेक वेळा दगडांच्या खाली, जमिनीतील भेगांमध्ये किंवा सैल मातीमध्ये लपून राहतो. त्यामुळे जंगलात प्रत्यक्ष पाहणे अत्यंत कठीण असते. याच कारणामुळे या प्रजातीबाबतची वैज्ञानिक माहितीही मर्यादित आहे. आहाराच्या बाबतीत पुणे स्किंक मुख्यतः कीटक, अळ्या, कोळी तसेच इतर लहान अपृष्ठवंशी प्राण्यांवर उपजीविका करतो. त्यामुळे कीटकांच्या संख्येवर नैसर्गिक नियंत्रण ठेवण्यात आणि परिसंस्थेचा समतोल राखण्यात त्याची महत्त्वाची भूमिका असते.

 

 

उत्तर-पश्चिम सह्याद्री हा जैवविविधतेचा महत्त्वाचा पट्टा मानला जातो. येथे अनेक स्थानिक वनस्पती, उभयचर, सरपटणारे प्राणी आणि इतर जीव आढळतात. मात्र अधिवास नष्ट होणे, पायाभूत विकास, खाणकाम, जंगलतोड आणि हवामान बदल यांसारख्या कारणांमुळे अशा दुर्मीळ प्रजातींवर वाढता ताण निर्माण होत आहे. त्यामुळे त्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण आणि नियमित वैज्ञानिक सर्वेक्षण यांना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.