पाकिस्तानात दहशतवादी हिंसाचारात ८३ टक्क्यांची वाढ; बलुचिस्तान सर्वाधिक हिंसाचारग्रस्त प्रांत

मुंबई (Pakistan Terrorism Violence 2026) : पाकिस्तानच्या बलुचिस्तान आणि खैबर पख्तूनख्वा या प्रांतांमध्ये पाकिस्तानी सुरक्षा दलांकडून कठोर आणि दडपशाहीच्या उपाययोजना केल्या जात असतानाही, गेल्या काही महिन्यांत हिंसाचारात मोठी वाढ झाली आहे. कार्यकर्त्यांना बेपत्ता करणे, न्यायालयीन प्रक्रियेविना हत्या करणे आणि राजकीय कार्यकर्त्यांना दीर्घकाळ तुरुंगात डांबणे, अशा कारवायांनंतरही या दोन्ही प्रांतांतील नागरिकांनी सन्मानाने जगण्याच्या मागणीसाठी संघर्ष सुरूच ठेवला आहे. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

विशेष म्हणजे, हिंसाचाराच्या बाबतीत बलुचिस्तान आघाडीवर असतानाही पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांच्या नेतृत्वाखालील पाकिस्तानच्या केंद्र सरकारने खैबर पख्तूनख्वा प्रांतातील सरकार बरखास्त करण्याची भूमिका घेतली आहे. या दोन्ही प्रांतांच्या सरकारांमधील राजकीय फरक महत्त्वाचा आहे. खैबर पख्तूनख्वा येथे तुरुंगात असलेले माजी पंतप्रधान इम्रान खान यांच्या पाकिस्तान तेहरीक-ए-इन्साफ पक्षाचे सरकार आहे, तर बलुचिस्तानमध्ये पाकिस्तान पीपल्स पार्टीचे सरकार आहे. विशेष म्हणजे, पीपीपी केंद्रातील शहबाज शरीफ सरकारला बाहेरून पाठिंबा देत असून सत्ताधारी पाकिस्तान मुस्लिम लीग-नवाझ पक्षाची सहकारी आहे. त्यामुळे पीपीपीचा पाठिंबा गमावण्याची भीती असल्याने बलुचिस्तानचे मुख्यमंत्री सरफराज बुगती यांच्याविरोधात शरीफ सरकार कठोर कारवाई करत नसल्याचे वृत्तात म्हटले आहे. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

सेंटर फॉर रिसर्च अँड सिक्युरिटी स्टडीज या संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, पाकिस्तानमध्ये दहशतवादी हल्ले आणि दहशतवादविरोधी कारवायांशी संबंधित मृत्यूंच्या संख्येत तब्बल ८३ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. वर्षाच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या तिमाहीत हिंसाचार आणि मृत्यूंच्या संख्येत घट होण्याचा कल दिसत होता. मात्र, तिसऱ्या तिमाहीत हा कल पूर्णपणे उलटला. ‘व्हॉइसपाक डॉट नेट’च्या वृत्तानुसार, २०२१ नंतर पाकिस्तानातील सुरक्षाविषयक परिस्थितीने या काळात सर्वाधिक गंभीर स्वरूप धारण केले. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

या देशव्यापी वाढीमागील प्रमुख कारण बलुचिस्तान प्रांतातील हिंसाचार आहे. या तिमाहीत तेथील मृत्यूंची संख्या तिपटीहून अधिक वाढली. भौगोलिक क्षेत्रफळाने पाकिस्तानातील सर्वांत मोठा, मात्र लोकसंख्येने तुलनेने लहान असलेल्या बलुचिस्तानने देशभरातील मृत्यूंच्या एकूण वाढीत जवळपास ८८ टक्के योगदान दिले. सध्या बलुच राष्ट्रवादी सशस्त्र गट पाकिस्तानपासून स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी संघर्ष करत आहेत. या गटांनी अनेक शहरे आणि गावांमध्ये आर्थिक नाकेबंदी लागू करून पाकिस्तानचे मोठे आर्थिक नुकसानही केले आहे. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

हिंसक घटनांची एकूण संख्या आणि मृत्यूंचे प्रमाण या दोन्ही बाबतींत बलुचिस्तानने खैबर पख्तूनख्वाला मागे टाकले असून, तो पाकिस्तानातील सर्वाधिक हिंसाचारग्रस्त प्रांत ठरला आहे. बलुचिस्तानमध्ये हिंसाचाराची अभूतपूर्व परिस्थिती निर्माण झाली असतानाही पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांच्या केंद्र सरकारने आजवर तेथे आणीबाणी किंवा राज्यपाल राजवट लागू करण्याबाबत भूमिका घेतलेली नाही. याचे कारण म्हणजे, तेथील सरकार पाकिस्तान पीपल्स पार्टीचे मुख्यमंत्री सरफराज बुगती यांच्या नेतृत्वाखाली कार्यरत आहे. याउलट, केंद्र सरकार आणि खैबर पख्तूनख्वाचे राज्यपाल या दोघांनीही तेथील सरकार बरखास्त करण्यासह कठोर उपाययोजना करण्याचे वारंवार संकेत दिले आहेत. मुख्यमंत्री सोहेल आफ्रिदी यांना पदावरून हटवण्याची धमकीही देण्यात आली आहे. अहवालातील आकडेवारीनुसार, तिसऱ्या तिमाहीत देशभरातील मृत्यूंमध्ये झालेल्या वाढीपैकी जवळपास तीन-चतुर्थांश मृत्यू हे सरकारविरोधी सशस्त्र घटक आणि दहशतवाद्यांचे होते. सुरक्षा दलांच्या कारवायांमध्ये ठार झालेल्या या घटकांची संख्या दुपटीहून अधिक वाढली. दुसरीकडे, नागरिक आणि सुरक्षा दलांच्या जवानांच्या मृत्यूंमध्येही मोठी वाढ झाली. या दोन्ही गटांतील मृत्यूंची एकत्रित संख्या ५४ टक्क्यांनी वाढली. यावरून सुरक्षाविषयक संकटाचा फटका सर्वच घटकांना बसत असल्याचे स्पष्ट होते. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

२०२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीतील आकडेवारीचा आढावा घेतल्यास, सेंटर फॉर रिसर्च अँड सिक्युरिटी स्टडीजने दहशतवादी हल्ले आणि दहशतवादविरोधी कारवायांशी संबंधित किमान ३८५ हिंसक घटनांची नोंद केली. या घटनांमध्ये १,४१५ जणांचा मृत्यू झाला, तर ५५८ जण जखमी झाले. भौगोलिकदृष्ट्या पाकिस्तानच्या नैऋत्येकडील बलुचिस्तान आणि वायव्येकडील खैबर पख्तूनख्वा हे हिंसाचाराचे प्रमुख केंद्र राहिले. या दोन्ही प्रांतांमध्ये मिळून देशातील हिंसाचाराशी संबंधित एकूण मृत्यूंपैकी ९८ टक्के मृत्यूंची नोंद झाली. बलुचिस्तानमध्ये ८२९ जणांचा मृत्यू झाला, म्हणजेच देशातील एकूण मृत्यूंपैकी जवळपास ५९ टक्के मृत्यू या प्रांतात झाले. खैबर पख्तूनख्वामध्ये ५५६ जणांचा मृत्यू झाला. हे प्रमाण एकूण मृत्यूंच्या ३९ टक्क्यांहून अधिक आहे. तिसऱ्या तिमाहीत बलुचिस्तानमध्ये सर्वाधिक १८६ हिंसक घटनांची नोंद झाली. हे प्रमाण एकूण घटनांच्या ४८ टक्क्यांहून अधिक आहे. त्यानंतर खैबर पख्तूनख्वामध्ये १७३ घटना घडल्या, म्हणजेच एकूण घटनांपैकी जवळपास ४५ टक्के घटना या प्रांतात झाल्या. मात्र, जखमींच्या संख्येत खैबर पख्तूनख्वा आघाडीवर राहिला. तेथे ३७६ जण जखमी झाले, जे एकूण जखमींच्या ६७ टक्क्यांहून अधिक आहेत. बलुचिस्तानमध्ये १६३ जण जखमी झाले. हे प्रमाण एकूण जखमींच्या २९ टक्क्यांहून अधिक आहे. मागील तिमाहीच्या तुलनेत देशभरातील दहशतवादी हल्ले आणि त्यांना प्रत्युत्तर म्हणून झालेल्या सुरक्षा कारवायांमध्ये मृत्यूंची संख्या ८३ टक्क्यांनी वाढली. दुसऱ्या तिमाहीतील ७७४ मृत्यूंची संख्या तिसऱ्या तिमाहीत १,४१५ वर पोहोचली. बलुचिस्तानमधील मृत्यूंमध्ये झालेली २१३ टक्क्यांची वाढ हे यामागील प्रमुख कारण ठरले. तेथील मृत्यूंची संख्या २६५ वरून ८२९ वर गेली. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

पहिल्या तिमाहीच्या तुलनेत दुसऱ्या तिमाहीत बलुचिस्तानमधील मृत्यूंची संख्या ४० टक्क्यांनी घटली होती. ती ४४३ वरून २६५ वर आली होती. मात्र, तिसऱ्या तिमाहीत परिस्थिती पुन्हा बिघडली. खैबर पख्तूनख्वामध्येही तिसऱ्या तिमाहीत मृत्यूंच्या संख्येत १७ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली. दुसऱ्या तिमाहीतील ४७५ मृत्यूंची संख्या तिसऱ्या तिमाहीत ५५६ वर पोहोचली. पाकिस्तानव्याप्त जम्मू-काश्मीरमध्ये मृत्यूंची संख्या ५ वरून १० वर गेली. ही १०० टक्क्यांची वाढ आहे. दुसरीकडे, पंजाबमध्ये मृत्यूंची संख्या १२ वरून ८ वर आली, म्हणजेच ३३ टक्क्यांची घट झाली. सिंधमध्ये मृत्यू १४ वरून १२ वर आले, तर गिलगिट-बाल्टिस्तानमध्ये ३ मृत्यूंची नोंद असताना तिसऱ्या तिमाहीत एकही मृत्यू नोंदवला गेला नाही. मृत व्यक्तींच्या वर्गीकरणानुसार, एकूण मृत्यूंपैकी ६५ टक्क्यांहून अधिक म्हणजे ९२१ मृत्यू हे दहशतवादी, सशस्त्र दहशतवादी गटांचे सदस्य आणि प्रतिबंधित संघटनांशी संबंधित घटकांचे होते. सुरक्षा दलांनी केलेल्या सुमारे १५४ कारवायांमध्ये हे घटक ठार झाले. या गटातील जखमींची संख्या मात्र केवळ २७ होती, म्हणजेच एकूण जखमींच्या पाच टक्के. मृत्यूंच्या संख्येत सामान्य नागरिक दुसऱ्या क्रमांकावर होते. एकूण २५४ नागरिकांचा मृत्यू झाला, तर सुरक्षा दलांच्या २४० जवानांना प्राण गमवावे लागले. हे प्रमाण अनुक्रमे १८ आणि १७ टक्के आहे. या कालावधीत झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांपैकी १४५ हल्ल्यांत २५४ नागरिकांचा, तर ८६ हल्ल्यांत २४० सुरक्षा जवानांचा मृत्यू झाला. याच काळात २८४ नागरिक आणि २४७ सुरक्षा जवान जखमी झाले. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

हल्ल्यांची जबाबदारी स्वीकारणाऱ्या प्रतिबंधित आणि दहशतवादी संघटनांमध्ये तहरीक-ए-तालिबान पाकिस्तान (टीटीपी) हा २०२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीतील सर्वाधिक घातक गट ठरला. या संघटनेच्या हल्ल्यांमध्ये ११७ जणांचा मृत्यू झाला, तर ६५ जण जखमी झाले. बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मीने पाच हल्ल्यांची जबाबदारी स्वीकारली. या हल्ल्यांमध्ये ३४ जणांचा मृत्यू झाला, तर ४२ जण जखमी झाले. दरम्यान, हाफिज गुल बहादूर गटाने तीन हल्ल्यांची जबाबदारी स्वीकारली. या हल्ल्यांमध्ये २७ जणांचा मृत्यू झाला, तर तब्बल १२९ जण जखमी झाले. एका दहशतवादी गटाच्या हल्ल्यांमुळे झालेल्या जखमींच्या संख्येत हा सर्वाधिक आकडा होता. २०२१ पासूनच्या एकूण आकडेवारीनुसार, टीटीपीच्या हल्ल्यांमध्ये बीएलएच्या तुलनेत अधिक मृत्यू झाले आहेत. टीटीपीच्या हल्ल्यांमध्ये ७०६ जणांचा, तर बीएलएच्या हल्ल्यांमध्ये ६५० जणांचा मृत्यू झाला आहे. मात्र, २०२६ मधील आतापर्यंतच्या आकडेवारीत बीएलए पुढे आहे. या संघटनेच्या हल्ल्यांमध्ये १७३ जणांचा मृत्यू झाला, तर टीटीपीच्या हल्ल्यांमध्ये १६५ जणांचा मृत्यू झाला. (Pakistan Terrorism Violence 2026)

 

दहशतवादी कारवायांमध्ये ड्रोन हल्ल्यांचे प्रमाणही चिंताजनक ठरत आहे. या हल्ल्यांमध्ये मृत्यूंच्या तुलनेत जखमींची संख्या अधिक असल्याचे आकडेवारीतून दिसते. तिसऱ्या तिमाहीत ड्रोनद्वारे १६ हल्ले झाले. त्यामध्ये १३ जणांचा मृत्यू झाला, तर ४८ जण जखमी झाले. म्हणजेच प्रत्येक मृत व्यक्तीमागे जवळपास चार जण जखमी झाले. वाहनांमधून स्फोटके नेऊन केलेले आत्मघातकी हल्ले आणि ड्रोन हल्ले या आधुनिक हिंसक पद्धतींमुळे मोठ्या प्रमाणात जखमी होण्याच्या घटना घडत असल्याचे अहवालातील आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. या हल्ल्यांमुळे दीर्घकालीन अपंगत्व आणि गंभीर दुखापतींचा धोकाही वाढतो. (Pakistan Terrorism Violence 2026)