माणुसकी जपणारा ‘नटसम्राट’

 

 

नाना अगदी स्पष्टवक्ते होते. पण, लोकांना उगाचच त्यांच्या आवाजावरून ते चिडल्यासारखे वगैरे वाटायचे; पण तसे खरं तर काही नव्हते. नाना मनाने अतिशय चांगले होते आणि सगळ्यांशीही खूप चांगले वागायचे. म्हणजे माझ्याशी तर चांगले वागतच होते; पण सगळ्या टीमशीही त्यांचे संबंध उत्तम असायचे.

 

मी त्यांचे नाटकाचे प्रयोग बघितले आहेत. त्यामुळे नाना हे सर्वस्वी गुणी अभिनेते होते आणि ते गुण आजही त्यांच्यात होते. व्यावसायिक यश मिळाल्यावरसुद्धा ते हवेत गेले नाहीत, तर त्यांचे पाय कायम जमिनीवरच होते.

 

मला अजूनही तो प्रसंग आठवतो. आम्ही एकदा जोगेश्वरीच्या एका बंगल्यात चित्रीकरण करत होतो. तिथे सकाळी ९ वाजताची शिफ्ट होती. पण, नाना सकाळी सकाळी ७.३० वाजताच चित्रीकरणाच्या ठिकाणी हजर झाले होते आणि एवढेच नाही तर ते स्वतःच तो बंगला चित्रीकरणासाठी सजवत होते. स्वतः सेटवर फुले लावणे किंवा कपाट लावणे अशी कामे करत होते. हे पाहून मला खूप आश्चर्य वाटले. त्यांचा साधेपणा मला खूप भावला. मी त्यांना म्हटले, "नाना, एवढे मोठे कलाकार असूनही तुम्ही ही सगळी काम करताहात,” तर माझे हे म्हणणे ऐकून ते फक्त हसले.

 

व्यावसायिक यश मिळूनसुद्धा प्रायोगिक रंगभूमीची साथ नानांनी कधीही सोडली नाही. प्रायोगिक रंगभूमीवर खूप प्रभाव होता त्यांचा. अनेक नाटके त्यांनी केली. त्यात नाटकांमध्ये त्यांना मिळालेले यश सगळ्यांनी बघितले.

 

असे हे नाना पाटेकर स्वभावाने अतिशय चांगले असले तरी तितकेच कडक आणि स्पष्टवक्तेसुद्धा होते. मात्र, त्यांचा हाच स्पष्टवक्तेपणा त्यांच्या यशामागची एक महत्त्वाची ताकद ठरला. हिंदी चित्रपटसृष्टीतही अशा प्रकारचा स्पष्टवक्तेपणा आवश्यक असतो. ते केवळ कडक नव्हते, तर मनाने मऊ आणि भावूकही होते. विशेषतः आईचा विषय निघाला की, ते अधिक भावूक व्हायचे. त्यांची आई पण सगळ्यांशी चांगली वागायची.

 

नानांबरोबर मी चार चित्रपटांत काम केले. शफी इनामदार दिग्दर्शित ‘हम दोनों’च्या वेळेस ते खूप कडक शिस्तीचे होते. शफी त्यांना व्यवस्थित सगळे समजून सांगायचे. तेव्हा वावड्या उठल्या होत्या की, त्यांनी सेटवर मारहाण केली वगैरे. पण, असे मारणेबिरणे काहीच नव्हते. ते एकदम आरामात काम करायचे, समजुतीने काम करायचे; पण लोकांनी नाहक त्यांच्या बाबतीत वावड्या उठवल्या. नाना कधी गैर वागलेच नाहीत. त्यांच्याबद्दल निष्कारण काही गोष्टी वाढवून सांगितल्या जायच्या. पण, त्यांनी त्याकडे कधी लक्ष दिले नाही. कारण, शेवटी हा राजा माणूस!

 

अभिनयक्षेत्राबरोबरच सामाजिक क्षेत्रातही नाना खूप अग्रेसर होते. शेतकर्‍यांसाठी त्यांनी खूप काम केले. जलसंधारणाचा विषय त्यांचा ‘वीक पॉईंट’ होता. पाण्यासाठी वाटेल ते करायचे. त्यांनी खूप देणग्या दिल्या, अगदी पाच ते ५० लाखांपर्यंत; पण कधीही त्याचा गवगवा केला नाही. अशी माणसे खूप कमी असतात. अनेक भागांत त्यांनी खूप चांगले काम केले. असे खूप कमी कलाकार असतात, जे अशा पद्धतीने सामाजिक भान जपतात, त्यातलेच आपले नाना होते.

 

नाना आनंदी होते, खूश होते आणि सातत्याने कामही करत होते; पण अचानक असे काही घडल्याने मला खरंच खूप मोठा धक्का बसला आहे. आपल्या चित्रपटसृष्टीतील ‘नटसम्राट’ आपण गमावला आहे. नानांना भावपूर्ण श्रद्धांजली...