वसाहतवादी मानसिकतेचे अवशेष

 

 

 

स्वातंत्र्य मिळून अनेक दशके उलटली, तरी भारताच्या राजधानीत, म्हणजेच दिल्लीच्या मुख्य सत्ताकेंद्रामध्ये अजूनही वसाहतवादी मानसिकतेचे काही गंभीर अवशेष शिल्लक आहेत. दिल्लीचा प्रतिष्ठित ‌‘जिमखाना क्लब‌’ हे याचे सर्वांत मोठे आणि जिवंत उदाहरण. हा क्लब केवळ उच्चपदस्थ सनदी अधिकारी, लष्करी अधिकारी आणि राजकीय नेत्यांच्या मनोरंजनाचे किंवा विरंगुळ्याचे साधन नसून, तो विदेशी गुप्तहेर संस्थांसाठी अत्यंत संवेदनशील माहिती गोळा करण्याचे एक सुलभ केंद्र बनला होता, ही विदारक वस्तुस्थिती नुकतीच समोर आली. अमेरिकेची गुप्तहेर संघटना ‌‘सीआयए‌’ने कशा प्रकारे या क्लबमधील मद्यधुंद पार्ट्या, कौटुंबिक संबंध आणि आपल्याच देशातील काही अभिजन वर्गाच्या पाश्चात्य लाचारीच्या प्रवृत्तीचा गैरफायदा घेतला, हे वृत्त खळबळजनकच नाही, तर देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेला थेट आणि गंभीर आव्हान देणारे असेच आहे.

 

देशाचे धोरणकर्ते, प्रशासकीय अधिकारी आणि लष्करातील काही उच्चपदस्थ अधिकारी राष्ट्रहितापेक्षा आपल्या वैयक्तिक प्रतिष्ठेला, पाश्चात्य जीवनशैलीला आणि तिथल्या सोयी-सुविधांना अधिक महत्त्व देतात, तेव्हा देशाची सुरक्षा अत्यंत नाजूक वळणावर येऊन ठेपते. ‌‘जिमखाना क्लब‌’च्या बंद दारांआड चालणाऱ्या अनौपचारिक संभाषण आणि गप्पांमधून भारताची गोपनीय धोरणे, लष्करी हालचाली आणि राजकीय निर्णयप्रक्रिया परकीय हेरांपर्यंत अत्यंत सहजपणे पोहोचत होत्या. हे साधे हेरगिरीचे प्रकरण नसून, हा एक प्रकारे देशाच्या पाठीत खंजीर खुपसण्याचा नीच प्रकार आहे. या पांढरपेशा वर्गाला देशाच्या सुरक्षेपेक्षा विदेशी राजनैतिक अधिकाऱ्यांच्या पार्ट्यांमध्ये मिळणारे महत्त्व अधिक मोठे वाटत होते, ही अत्यंत खेदाची बाब असून, यामुळे आपल्या संपूर्ण प्रशासकीय व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

 

विदेशी गुप्तहेर संस्था थेट लष्करी तळांवर किंवा सरकारी कार्यालयांवर कधीच उघडपणे हल्ला करत नाहीत, तर त्यांची कार्यपद्धती अत्यंत सुप्त, संथ आणि मानसिक स्तरावर काम करणारी असते. दिल्लीतील ‌‘जिमखाना क्लब‌’सारख्या जागांवर पाश्चात्य राजनैतिक अधिकारी आणि त्यांचे हस्तक अतिशय पद्धतशीरपणे आपले जाळे विणतात. अनौपचारिक संभाषणांच्या आणि मद्यपानाच्या माध्यमातून उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांचा विश्वास संपादन केला जातो. त्यानंतर त्यांच्या मुलांना परदेशात शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती देणे, नोकऱ्यांची व्यवस्था करणे किंवा परदेश दौऱ्यांची खासगी व्यवस्था करणे, अशी विविध सामाजिक आणि आर्थिक आमिषे दाखवली जातात. या सर्व आमिषांच्या बदल्यात देशाच्या अंतर्गत धोरणांची आणि अत्यंत संवेदनशील निर्णयांची माहिती हळूच काढून घेतली जाते. या अशा ‌‘क्लब‌’ संस्कृतीने भारताच्या प्रशासकीय व्यवस्थेला एका विशिष्ट स्तरावर भ्रष्ट आणि राष्ट्रीय कर्तव्यापासून दूर करण्याचे मोठे षड्यंत्र रचले आहे. जे अधिकारी सुरक्षेचे खरे कवच आहेत, तेच जर अशा विदेशी हेरांच्या जाळ्यात अडकत असतील, तर राष्ट्रीय सुरक्षेची तटबंदी आतूनच पोखरली जाते.

 

भारताला खऱ्या अर्थाने एकसंघ, स्वाभिमानी आणि जागतिक महाशक्ती बनायचे असेल, तर अशा अंतर्गत फितुरीचा आणि वसाहतवादी मानसिकतेचे समूळ उच्चाटन करणे क्रमप्राप्त आहे. एकसंघ राष्ट्र हे फक्त सीमा सुरक्षित करून बनत नाही, तर त्या देशातील नागरिक, प्रशासन आणि नेतृत्व यांच्यात राष्ट्रवादाची एकच समान आणि प्रबळ भावना असावी लागते. देशातील एक उच्चभ्रू वर्ग स्वतःला देशाच्या सामान्य जनतेपेक्षा वेगळा आणि श्रेष्ठ समजतो आणि विदेशी संस्कृतीच्या प्रभावाखाली लाचार होऊन वावरतो, तेव्हा तो देशाच्या एकसंघतेच्या भावनेला मोठा हरताळ फासतो. भारताचे शत्रू केवळ सीमांवर शस्त्रे घेऊन उभे नाहीत, तर ते दिल्लीच्या वातानुकूलित क्लबमध्ये सूट-बूट घालून वावरत आहेत. या अभिजनांच्या देशविघातक आणि बेजबाबदार वृत्तीमुळेच भारताच्या अंतर्गत निर्णयप्रक्रियेत परकीय हस्तक्षेप वाढवणे त्यांना शक्य झाले होते. त्यामुळे या संपूर्ण व्यवस्थेचे तत्काळ शुद्धीकरण करणे, ही एकसंघ भारताच्या निर्मितीसाठी अत्यंत पहिली आणि महत्त्वाची पायरी आहे.

 

आता ती वेळ आली आहे की, सरकारने अशा वसाहतवादी संस्थांवर आणि तिथल्या पाश्चात्य संस्कृतीच्या अंधानुकरणावर कडक कायदेशीर नियंत्रण आणले पाहिजे. ‌‘जिमखाना क्लब‌’सारख्या संस्थांचे राष्ट्रीयीकरण किंवा तिथल्या सदस्यत्वाच्या नियमांचे कडक पुनरावलोकन होणे अत्यंत गरजेचे आहे. कोणत्याही सरकारी किंवा लष्करी अधिकाऱ्याला विदेशी राजनैतिक अधिकाऱ्यांसोबत अशा खासगी आणि अनधिकृत क्लबमध्ये अनौपचारिक संबंध ठेवण्यास पूर्णपणे बंदी घातली पाहिजे. प्रशासनात केवळ गुणवत्ता नाही, तर राष्ट्रनिष्ठा आणि गोपनीयता हीच सर्वांत मोठी पात्रता मानली गेली पाहिजे. एखादा अधिकारी वैयक्तिक स्वार्थासाठी किंवा पाश्चात्य देशांच्या खोट्या कौतुकासाठी देशाची गोपनीयता धोक्यात आणत असेल, तर त्याला देशद्रोहाची कठोर शिक्षा झालीच पाहिजे. देशाच्या सीमांवर जशी कडक नजर ठेवली जाते, तशीच नजर आता दिल्लीच्या या उच्चभ्रू वसाहतींमधील पांढरपेशा घटकांवर ठेवण्याची वेळ आली आहे.

 

आजचा भारत हा बदललेला भारत आहे. तो आता कोणत्याही विदेशी शक्तीच्या दबावापुढे किंवा छुप्या अजेंड्यापुढे झुकणारा नाही. ‌‘सीआयए‌’ किंवा इतर कोणत्याही विदेशी संस्थेने भारताच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप करण्याचे दिवस आता इतिहासजमा झाले आहेत. मात्र, यासाठी आपल्याला अंतर्गत व्यवस्थेतील हे गुप्त छुपे फितूर आधी बाहेर काढावे लागतील. संपूर्ण देश खऱ्या अर्थाने एकसंघ होऊन ‌‘राष्ट्र प्रथम‌’ या एकाच ज्वलंत विचाराने काम करेल, तेव्हाच अशा परकीय गुप्तहेर संस्थांचे मनसुबे पूर्णपणे उधळून लावता येतील. भारताची अखंडता आणि एकसंघता टिकवून ठेवण्यासाठी या पांढरपेशा गुन्हेगारीचा आणि वसाहतवादी मानसिकतेचा बिमोड करणे, हेच आजच्या काळातील सर्वांत मोठे राष्ट्रीय कर्तव्य आहे!