विविधा

आणीबाणीशी लढणारा आणखी एक योद्धा काळाच्या पडद्याआड!

संघ फक्त ठराविक लोकांचाच.... पण, संघ अमुक एक लोकांचा नाही. संघ शेतकर्‍यांचा कधी होता, असे प्रश्न विचारणाऱ्या मंडळींना उत्तमराव बडधे आणि त्यांचे बंधू यांचे जीवन हे एक कृतिशील उत्तर होते. बडधे घराण्याचे तिन्ही लेक संघसमर्पित जीवन जगले. आज उत्तमराव काळाच्या पडद्याआड गेले. पण, त्यांचे जीवनकार्य प्रेरणादायी आहे. उत्तमराव बडधे यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!..

हिंदू संघटक : डॉ. बा. शि. मुंजे

हिंदूंमधील जात्याभिमान दूर होऊन सर्व हिंदू समाज एक व्हावा, त्यांच्यामधील दुहीची भावना दूर व्हावी, यासाठी ते आयुष्यभर झिजले. नाशिकच्या काळाराम मंदिरातील मंदिर प्रवेशाच्या डॉ. आंबेडकरांच्या सत्याग्रहाच्या वेळीदेखील मध्यस्थी करून अस्पृश्यांना सन्मानाची वागणूक द्यावी व आदरपूर्वक त्यांना मंदिर प्रवेश करू द्यावा, यासाठी ते प्रयत्नरत होते. त्यांनी स्थापन केलेल्या ‘भोंसला सैनिकी शाळेत’देखील कधीही जातिभेदाला थारा दिला गेला नाही...

द्रष्टा राष्ट्रनेता : गोलमेज परिषद व डॉ. मुंजे भाग २

गोल मेज परिषदेचे दुसरे अधिवेशन १९३१ मध्ये पार पडले. या परिषदेला ही डॉ. मुंजेंना निमंत्रित केले होते. यावेळीदेखील डॉ. मुंजे अल्पसंख्याक उपसमितीवर नेमले गेले. या समितीदेखील जातीनुसार प्रतिनिधी देण्याचे तत्त्व राष्ट्रीयत्वास घातक आहे. प्रत्येक प्रांतात सर्व जातींना सारखाच मताधिकार असावा, मतदारसंघ मिश्र असावेत व कोणत्याच मंडळात राखीव जागा नसाव्यात, असे डॉ. मुंजेंचे प्रतिपादन होते. Article on Round Table Council and Dr. Munje..

द्रष्टा राष्ट्रनेता : डॉ. बाळकृष्ण शिवराम मुंजे - भाग १

मध्यवर्ती हिंदू सैनिकी शिक्षण मंडळातर्फे संस्थेचे संस्थापक धर्मवीर डॉ. बाळकृष्ण शिवराम उपाख्य बा. शि. मुंजे यांच्या १४७व्या जयंतीनिमित्त व्याख्यानमालेचे आयोजन करण्यात आले आहे. ही व्याख्यानमाला दि. १०, ११ आणि १२ डिसेंबर रोजी गंगापूर रोड येथील शंकराचार्य न्यासमधील कुर्तकोटी सभागृहात संपन्न होणार आहे. त्यानिमित्ताने डॉ. बाळकृष्ण मुंजे यांच्या जीवनातील महत्त्वपूर्ण घडामोंडीवर आधारीत तीन लेखांपैकी आजचा पहिला लेख.....

दिवाळी अंक, मराठी भाषा आणि यास्मिन शेख

मराठी भाषा जगवा, समृद्ध करा. मराठी माध्यमाच्या शाळा ओस पडत आहेत, बंद होत आहेत. शतकी परंपरा असूनही मराठीला अभिजाततेचा दर्जा मिळत नाही. इंग्लिश माध्यमांच्या शाळांत मराठी भाषेची सक्ती नाही. मराठी माध्यमांच्या शाळांतून शिकलेल्या मुलांना इंग्लिश बोलता येत नाही. म्हणून त्यांची टिंगल केली जाते. अशा विद्यार्थ्यांमध्ये न्यूनगंड निर्माण होतो. दुसरं म्हणजे, मराठी भाषेची दुर्दशा होते. त्या भाषेतील शब्द, वाक्यरचना, शब्दार्थ यांबद्दल सामान्य मराठी माणसाला काही देणंघेणं नसतं. या सार्‍याला आपण मराठी भाषिकच जबाबदार ..

लोकमान्य टिळक आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव : भाग ४

एखादे सार्वजनिक कार्य हाती घेतल्यावर त्यात जास्तीत जास्त लोकांना सहभागी करून घेत ते कार्य पुढे न्यावे लागते, वाढवावे लागते. आपण सुरू केलेले कार्य मोठ्या प्रमाणात वाढवले तर ते नेतृत्व यशस्वी झाले असे समाज मानतो. कार्य अर्धवट टाकून गेलेल्यांना ‘आरंभशूर’ म्हणतात. सार्वजनिक गणपती पहिल्या वर्षी ज्यांनी बसवला त्यांच्यात टिळकांचा प्रत्यक्ष सहभाग नसला तरी टिळकांनी या उत्सवाचे तोंड भरून कौतुक केले. दुसर्‍या वर्षी टिळकांनी बारीकसारीक गोष्टीत स्वतः लक्ष घातले, या उत्सवासाठी मेहनत घेणार्‍यांची ‘केसरी’तून जाहीर ..

उबाळेंची स्मृतिप्रवण पेंटिंग्ज

अनुभवी चित्रकार बालाजी उबाळे यांचे जहांगिर कला दालनात नुकतेच २ डिसेंबरला प्रदर्शन संपन्न झाले...

नांदूरमध्यमेश्वरमध्ये अवतरले 'वारकरी'

सध्या नांदूरमध्यमेश्वर येथे २६५ जातीचे पक्षी येत असून येथे आठ सस्तन प्राणी आणि २४ प्रकारचे मासे आहेत. ४२ प्रकारची फुलपाखरे, ५३६ भूपृष्ठीय आणि जलीय वनस्पती आहेत. २६५ पैकी १४८ पक्षी हे स्थलांतरित आहेत. या १४८ पैकी ८८ पक्षी हे जागतिक महत्त्वाच्या 'रामसर' पाणथळांमध्ये आढळणारे आहेत. इतर पक्षी हे महत्त्वाचे 'लॅण्ड बर्ड्स' आहेत...

अवकाळीने झोडपले, कांद्याने रडवले...

कांदा आपल्या सर्वांच्याच जीवनातील एक मूलभूत जिन्नस. सध्या कांद्याचे दर आसमंताला भिडले आहेत. त्यामागील कारणे, त्याचा सर्वसामान्यांच्या जीवनावर होणारा परिणाम आदी बाबींचा घेतलेला हा सविस्तर आढावा.....

लोकमान्य टिळक आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव भाग-३

'गणेशोत्सवाची सुरुवात कुणी केली?' या वादात टिळकांच्या विरुद्ध पक्षात 'भाऊसाहेब रंगारी' हे नाव आपण ऐकतो. 'टिळक विरुद्ध भाऊ रंगारी' असा सामना टिळक आणि भाऊ रंगारी यांच्या समर्थकांकडून लढवला जातो. मात्र, गणेशोत्सवाच्या पलीकडे जाऊन विचार केला, तर भाऊसाहेब रंगारी या नावाला एक निराळे अस्तित्व आहे हे जाणवते. भाऊ रंगारी यांचे अस्तित्व केवळ गणेशोत्सवापुरते भांडण्यात नाही. दुर्दैवाने या वादापालीकडे जाऊन त्यांचा शोध कुणी करत नाही. 'लोकमान्य टिळक या नावाला जसे गणेशोत्सवापलीकडेसुद्धा एक निराळे अस्तित्व आहे, ओळख ..

'कला पॉवर' स्कूल

दि. २३ नोव्हेंबरला मला त्यांनी प्रमुख पाहुणा म्हणून या 'एहसास'च्या उद्घाटनाला बोलावलं होतं म्हणून खजिना, उदयोन्मुख कलाकारांचे पाळण्यातले पाय पाहायला मिळाले...

छोटीसी आशा : 'हॅप्पीवाली फीलिंग'चा आगळावेगळा बालदिन

आपण अनेकदा पाहतो मॉल, चित्रपटगृह आणि गार्डनच्या बाहेर अनेक चिमुरडी आपले बालपण बाजूला ठेवून काम करत असतात आणि आपण कधीच आतमध्ये जाऊन यांचा अनुभव घेऊ शकणार नाही, असे म्हणत निराश होऊन जगत असतात. पण अशाच चिमुकल्यांना या बालपणाच्या आनंदावर तुमचादेखील हक्क आहे, या आशेचा किरण दाखवणारा अनोखा उपक्रम अशा मुलांसोबत मुंबईत साजरा करण्यात आला...

सोशल मीडिया साक्षरता गरजेची

आज देशात २०० दशलक्षांहून अधिक ‘व्हॉट्सअ‍ॅप’ युजर्स आहेत. देशात डाटाही खूप स्वस्त आहे. त्यामुळे अनेक एखादं अ‍ॅप डाऊनलोड करतात किंवा एखाद्या साईटला क्लिक करतात किंवा एखादा व्हिडिओ डाऊनलोड करतात, तेव्हा एका विश्वासानेच ते हे करतात. त्यावरून मोठ्या प्रमाणावर मेसेज फॉरवर्ड केले जातात. त्याचा गैरवापर होऊ नये, यासाठी काही पावलं कंपनीकडून उचलली जात आहेत...

लोकमान्य टिळक आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव : भाग २

‘हिंदूंचे आराध्य दैवत’ म्हणून आपल्या देशात गणेशोत्सवाचे पूजन पूर्वापार केले जात असे, आज जसे घरोघर उत्साहाने गणपती बसवले जातात, तसेच पूर्वीही होत असे. त्या काळात राजे-राजवाडे, मोठमोठी संस्थाने यांसारख्या मान्यवर कुटुंबात मात्र गणपती मोठ्या धामधुमीने साजरा होई. मोठ्या संस्थांचा गणपती म्हणून साहजिकच त्या संस्थानचा गणपती हा लोकांसाठी आकर्षणाचा विषय ठरत असे. दर्शनाच्या किंवा पूजेच्या निमित्ताने म्हणा, मोठ्या प्रमाणात सामान्य लोक यात सहभागी होत असावेत. पेशवाईनंतर ब्रिटिशांनी संस्थाने खालसा केली आणि आपल्या ..

हुकमतीचे फटकारे

'हुकमतीचे फटकारे' अर्थातच रंगाच्या ब्रशचे! सोफिया महाविद्यालयामधील ३३ वर्षांच्या कलाध्यापनाच्या प्रदीर्घ अनुभवानंतर प्राध्यापक आणि रेखांकनकार अर्थात चित्रकार गणेश तावडे यांच्या कलाकृतींचे प्रदर्शन जहांगिर कलादालनाच्या तिसर्‍या विभागात सुरू आहे...

अभीष्टचिंतन : यशोगाथा अर्धशतकाची

व्यक्तीचा अथवा एखाद्या संस्थेचा गौरव तिचे कार्यकर्तृत्व आणि तिचा समाजाला झालेला उपयोग यावर अवलंबून असतो. समाजामध्ये काही व्यक्ती केवळ समाजासाठीच जगतात...

आठवणीतले बाळासाहेब...

'बाळासाहेब' एक नाव नव्हते, तर एक वलय होते, ज्याने संपूर्ण महाराष्ट्र व्यापून काढला. गेली पाच दशके तमाम हिंदू आणि मराठी माणसाच्या हृदयसिंहासनावर अधिराज्य गाजवणारे हिंदुस्थानमधील एकमेव नेते म्हणजे बाळासाहेब! ज्यांच्याएवढी कीर्ती क्वचितच कोणत्या एखाद्या नेत्याला लाभते. आज बाळासाहेबांची पुण्यतिथी. त्यानिमित्ताने त्यांच्या स्मृतींना दिलेला हा उजाळा.....

विचारवंताचा सत्कार...

भारतीय इतिहास, संस्कृतीची परंपरा, जागतिकीकरणाच्या संदर्भात भारताचे स्थान आणि पुढील काही वर्षांतील आव्हाने, यावर आपल्या पाच ग्रंथांमधून प्रकाश टाकणाऱ्या आणि त्याआधारे जगात सतत चळवळ सुरू ठेवणाऱ्या डॉ. राजीव मल्होत्रा यांना दि. १६ नोव्हेंबर रोजी पुण्यात 'भीष्म पुरस्कारा'ने सन्मानित करण्यात आले आहे. त्यानिमित्ताने त्यांच्या ग्रंथसंपदेचा आणि विशेषत्वाने गाजलेल्या 'ब्रेकिंग इंडिया' पुस्तकातील विचारांचे हे चिंतन.....

लोकमान्य टिळक आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव भाग-१

'लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी लोकांना एकत्रित करण्यासाठी गणेशोत्सवाची सुरुवात केली,' असे छापील वाक्य शाळाशाळांतून शिकवले जाते. देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याला ऊर्जितावस्था आणण्यात या सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा वाटा लाखमोलाचा आहे. गेल्या काही वर्षांपासून गणेशोत्सव जवळ येऊ लागला की, लोकमान्य टिळकांनी नव्हे, तर भाऊसाहेब रंगारी यांनी हा उत्सव सुरू केला, असा दावा काही लोकांतर्फे केला जातो. सार्वजनिक गणेशोत्सवाचे खरे जनक कोण, यावरून वाद माजवले जातात. अशाने ज्यांना टिळक हे गणेशोत्सवाचे जनक आहेत हे शिकवलेले असते, ..

माहिती अधिकाराच्या कक्षेत सरन्यायाधीश

नुकताच सर्वोच्च न्यायालयाने सरन्यायाधीश कार्यालय सार्वजनिक आस्थापना असल्याने ते माहिती अधिकाराच्या कक्षेत येत असल्याचा महत्त्वपूर्ण निकाल दिला. तेव्हा, या निकालाचे कायदेशीर कंगोरे उलगडणारा हा लेख.....

आता महापालिकेचा नूरच न्यारा!

पंचायत राज व्यवस्थेत स्थानिक स्वराज्य संस्थांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. या संस्थांच्या माध्यमातून स्थानिक पातळीवर राबविण्यात येणारी शासन व्यवस्था ही नेहमीच स्थानिक राजकारणाला प्रोत्साहन देणारी ठरत असते. या आठवड्यात काढण्यात आलेल्या महापौरपदाच्या आरक्षण सोडतीमुळे आता महानगरपालिका राजकारण आगामी काळात नक्कीच केंद्रस्थानी असणार आहे. नाशिक महानगरपालिकेची महापौरपदाची आरक्षण सोडत ही खुल्या प्रवर्गासाठी निघाल्याने आता आगामी काळात महापालिकेचा नूरच न्यारा असणार आहे...

नारीमहत्व

अगदी पुराणकाळापासून स्त्रीला वेगवेगळ्या विषयांसाठी मुख्य घटक वा केंद्रस्थानी मानले गेलेले आहे. अगदी रामायण-महाभारतादी ग्रंथकथा या 'स्त्री' तत्त्वाभोवतीच गुंफलेल्या आहेत. कथा-कविता-कादंबऱ्या-मालिका -सिनेमे अशा सर्वच दृक्श्राव्य आणि लिखित माध्यमांमध्ये स्त्रीचं स्थान केंद्रस्थानी असेल तर सदर माध्यम हे रसिकमान्य ठरते. हाच विषयधागा पकडून आपण आधुनिक कलाकारांच्या कलाविषयाकडे वळलो तर आपल्या ध्यानात येईल की, 'स्त्री' या विषयावरील कलाकृती साकारण्याकडेच कलाकारांचा कल असतो. येथे 'कलाकार' हा शब्द चित्रकार तथा ..

मंदिर भी बनेगा तो बनेगा धुमधामसे।

स्वातंत्र्यापूर्वी सुरू असलेली अल्पसंख्याकांच्या तुष्टीकरणाची नीती पुढेही तशीच सुरू राहिली. त्यामुळे १५२८ पासून सुरू असलेल्या अयोध्येच्या श्रीरामजन्मस्थान मुक्तीच्या लढ्याला न्याय मिळू शकला नाही. १५२८ पासून सातत्याने श्रीरामजन्मभूमी मुक्तीचा संघर्ष अविरत सुरू होता. त्यात कुठेही खंड पडला नाही...

रामजन्मभूमी उत्खननातील तथ्ये आणि निष्कर्ष

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात भारतात ‘एएसआय’ने असे काही प्रकल्प हाती घेतले. १९५५ मध्ये बी. बी. लाल यांनी महाभारतात वर्णन केलेल्या नगरींचे उत्खनन केले. हस्तिनापूर, इंद्रपत, सोनपत, पानिपत, तिलपत, बघपत आदी अनेक ठिकाणी उत्खनन केले गेले. या उत्खानातून इ. स. पूर्व १३०० मधील मानवी संस्कृतीच्या खुणा मिळाल्या. राखाडी रंगाच्या खापरांवर काळ्या रंगाने रंगवलेली भांडी, (PGW Painted Grey Ware) तसेच लोहापासून तयार केलेल्या अनेक वस्तू मिळाल्या...

अक्षय्यी अयोध्या

ही मनुनिर्मित नगरी. हिच्या रचनेचा जेव्हा मानस झाला, तेव्हा आपल्या सर्व कुशलतेचा परिचय देत देवशिल्पी विश्वकर्म्याने या नगरीची रचना केली. स्कंद पुराणात अयोध्येचे वर्णन आहे. त्याचे रचयिता म्हणतात आणि त्याकाळची बहुधा ही श्रद्धा होती की, ही पुण्यनगरी श्रीविष्णूंच्या सुदर्शन चक्रावर विराजमान आहे. अथर्ववेदात अयोध्येला प्रत्यक्ष ईश्वराची नगरी म्हटलेले आहे...

रथयात्रा आठवणींच्या चाकावरची

ती रथयात्रा ऐतिहासिक ठरली. सगळ्यांनीच त्या यात्रेचे यश आणि परिणाम पाहिले. देशभरात एक विलक्षण विश्वासाचे वातावरण तयार केले या यात्रेने आणि स्वतःला ‘सेक्युलर’ म्हणवणार्याआ काही बलाढ्य लोकांसाठी अवघड जागेचे दुखणे. या यात्रेतील प्रवासाच्याही आठवणी असंख्य आहेत. विशेष करून पुण्याच्या टप्प्यातील यात्रा. बाबांनी आमच्याबरोबर वेळ घालवायला मिळावा म्हणून आम्हाला बोलवून घेतले. ..

व्रतस्थ चित्रकर्ती : ज्योत्स्ना कदम

भारतीय चित्रकारांपैकी ज्यांनी रंगलेपनात अनेक प्रयोग करून, रंगाकारांद्वारे अनेक प्रकारच्या भाव-भावनांना अभिव्यक्त करण्यासाठी कागद वा कॅन्व्हासचा अचूकपणे उपयोग केला अशा काही निवडक चित्रकारांच्या यादीमध्ये ज्योत्स्ना कदम यांचे नाव समाविष्ट आहे...

सदा मयेकर...

ज्या वयात मुले भूतकाळ-वर्तमानकाळ-भविष्यकाळ हेदेखील नीट शिकलेली नसतात, त्या वयात या चिमुरडीला भलताच काळाचा घाव सहन करायला लागणार होता...

साहित्यातील झंजावात...

मनाच्या गाभार्‍यात जपावी वाटणारी माणसं माझ्या आयुष्यात आली. त्यापैकी एक नाव म्हणजे आदरणीय गिरिजा कीर. दि. ५ फेब्रुवारी,१९३३ मध्ये धारवाड येथे ब्राह्मण कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. त्या मूळच्या कोल्हापूरच्या. लहानपणीच आई गेल्यामुळे पितृछायेत त्या लहानाच्या मोठ्या झाल्या...

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव (भाग ८)

टिळक-आगरकर यांच्यात सामाजिक प्रश्नांवरून मतभेद होते. यामुळे त्यांचे बिनसले, टिळकांना अशाच कारणांमुळे राजीनामा द्यावा लागला, हे आजवर अनेकांनी सांगितले. परिणामी, या राजीनाम्याबद्दल लोकांच्या मनात भ्रम तसाच राहिला. मूळ साधने तपासून इतिहासाचा सखोल अभ्यास केला तर हे राजीनामा प्रकरण समाजसुधारणेबद्दल असलेल्या वादाच्या फार पलीकडे गेल्याचे आढळते आणि वास्तव समोर येते. टिळक-आगरकरांची मैत्री, भांडणे, शेवटी आलेला कमालीचा कडवटपणा, याबरोबरच महाविद्यालयातील सहकार्‍यांची भांडणे, तात्त्विक वाद यासह अनेक घटनांचा परामर्श ..

‘मूर्तामूर्त’ अनिल नाईक

अनिल नाईक यांची कलाजगतात विशिष्ट ओळख आहे. ते सर जे. जे. स्कूलमध्ये विभाग प्रमुख म्हणून सेवानिवृत्त झाले. जहांगिर कलादालनाच्या व्यवस्थापन समितीवरही ते सदस्य आहेत. ‘बॉम्बे आर्ट सोसायटी’चे अध्यक्षपदही त्यांनी डोळसपणे सांभाळले आहे. ‘एनजीएमए’च्या सल्लागार मंडळावरही ते सदस्य आहेत...

धर्मांतरास अवरोध निर्माण करणारी श्रीहरी सत्संग समिती

सर्वव्यापक आणि सहिष्णू असणारा धर्म म्हणजे हिंदू धर्म. या धर्मावर इतिहास काळातदेखील अनेक आक्रमणे झालीत आणि आजही काही विशिष्ट पंथांच्या माध्यमातून धर्मांतरण चळवळ चालवत शांततेत आक्रमण होत आहे. विशेषत: ग्रामीण आणि वनवासी भागात होणार्‍या धर्मांतरास अवरोध करण्याचे कार्य श्रीहरी सत्संग समितीच्या माध्यमातून करण्यात येत आहे. सध्या गोदाकाठी सुरू असलेल्या या प्रशिक्षण वर्गाच्या माध्यमातून जाणून घेतलेले या समितीचे कार्य...

बहीण भावाच्या प्रेमाचे प्रतीक असणारा सण भाऊबीज

दिवाळीचा पाडवा काल साजरा करण्यात आला. बहीण भावाच्या नात्याचा गोडवा वाढवणारा भाऊबीजेचा सण आज साजरा होत आहे. ..

माणूस असल्याची जाणीव म्हणजेच माणुसकी!

माणूस असल्याची जाणीव म्हणजेच माणुसकी!..

दुसर्‍यांदा शंभरपेक्षा जास्त आमदार निवडून आणणं, हे फडणवीसांचे ऐतिहासिक यश!

लोकमान्य सेवा संघ आयोजित लोकमान्य शताब्दी व्याख्यानमालेत 2019 च्या महाराष्ट्राच्या वैधानिक निवडणुकांचा अन्वयार्थ या विषयावर बोलत होते...

वा.श्री

मला माणसं जोडण्याची हौस आहे. असाच एक काही वर्षांपासून जोडला गेलेला माणूस आज चहा घेत असताना समोर आला. वा. श्री. जोशी. एका विशिष्ट शैलीत पाडलेला पांढर्‍या केसांचा तो भांग. भांगाच्या त्या जुनाट स्टाईलला तितक्याच जुनाट चौकोनी फ्रेमच्या चष्म्याची जोड. अंगात पत्रकारितेचा पिंड सांगणारा सदरा-लेंगा...

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव

समाजाला शिक्षित करण्याचे ध्येय उराशी बाळगून टिळकांनी सार्वजनिक शिक्षणक्षेत्रात प्रवास सुरू केला. अतिशय बुद्धिमान आणि विचारी माणसे या प्रवासात त्यांच्या सोबत होती. अनेक अडथळ्यांवर मात करत या ध्येयवादी पुरुषांनी मोठ्या कष्टाने संस्था वाढवली, वृत्तपत्रे नावारूपाला आणली. मात्र, मतभेदांचे वारे जोरात वाहू लागल्याने संस्थेत वादळ निर्माण झाले. टिळकांची वज्रासारखी तत्त्वे काळाच्या कसोटीवर इतरांना जाचक वाटू लागली. मतभेदांचे स्वरूप मिटवण्याचे अनेक प्रयत्न निष्फळ ठरले. टिळक या सगळ्याशी झुंजत होते, झगडत होते, ..

देशभर वसुबारस आणि धनत्रयोदशीचा जल्लोष

आज सकाळपासून दिव्यांचा उत्सव असलेल्या दिवाळीच्या सणाला उत्साहात सुरुवात झाली. आज दिवाळीचा पहिलाच दिवस. आज साजऱ्या होणाऱ्या दिवाळीच्या सणाला वसुबारस आणि धनत्रयोदशी असे म्हणतात. ..

वसुबारसाची पूजा गोआधारित शेतीतील क्रांतीने

२५ वर्षांपूर्वी संघाचे वरिष्ठ नेते पूजनीय मोरोपंत पिंगळे यांनी ‘गाय ही सर्वार्थाने आपल्याला तारणार आहे,’ असा विचार मांडला. त्याआधारे सुरू झालेल्या कामाने. ‘गोविज्ञान’ विषयाकडे बघण्याची दृष्टीच बदलली. देश आर्थिकदृष्ट्या स्वयंपूर्ण होण्यात गोआधारित शेतीची महत्त्वाची भूमिका असू शकते, हे आता दिसू लागले आहे. त्याचबरोबर गोवैद्यक, पर्यावरणशुद्धता या प्रत्येक क्षेत्रात त्यामुळे भरीव बदल दिसू लागला आहे. ‘गोविज्ञान संशोधन केंद्र, पुणे’ ही संस्था यासाठी काम करते...

चीन-नेपाळ इकॉनॉमिक कॉरिडोर भारतासाठी धोक्याची घंटा

चीन दक्षिण आशियात अनेक वर्षांपासून प्रवेश करत आहे. त्यांचे लक्ष्य एकच आहे की, तेथील बाजारपेठांवर नियंत्रण मिळवून कब्जा करायचा. म्हणून चीनचे हे व्यापारयुद्ध जिंकण्यात किंवा चीन-नेपाळ ‘इकॉनॉमिक कॉरिडोर’ला यश मिळण्याआधी आपण देशातील रस्ते आणि रेल्वे मार्ग अधिक चांगले तयार करून भारतीय बंदरातून व्यापार करण्याची संधी नेपाळला उपलब्ध करून द्यावी, जेणेकरून चीनला नेपाळमध्ये प्रवेश करणे कठीण होईल...

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव (भाग ६)

टिळक-आगरकरांच्या संबंधात प्रचंड कडवटपणा आला असला, तरी कधी संस्थेसाठी तर कधी इतर काही कारणासाठी त्यांनी नमते घेतले. संस्थेच्या काही महत्त्वाच्या योजनांसाठी इतक्या वादाच्या प्रसंगीसुद्धा टिळक-आगरकरांनी एकत्र दौरे केले हेही सांगायलाच हवे. फर्ग्युसन महाविद्यालयात बीएचा पहिला वर्ग सुरू करण्यासाठी १८८७ साली संस्थेकडून प्रयत्न सुरू झाले, तेव्हा परवानगी मिळवण्यासाठी टिळकांना काही दिवस मुंबईत ठाण मांडून बसावे लागले. टिळक पुण्यात नाहीत म्हणून काही महत्त्वाच्या प्रश्नांवरील सभा पुढे ढकलाव्यात, अशी सूचना आगरकरांनी ..

‘रुद्रनाद’ साकारणारे नाशिककर वास्तुविशारद

आपले घर असो वा कार्यालय, ते नेहमीच आखीवरेखीव आणि आकर्षक असावे, अशी आपली सर्वांचीच मनीषा असते. एखाद्या वास्तूला अत्याधुनिक किंवा पारंपरिक असे रूपडे प्रदान करण्यात नेहमीच मोलाची भूमिका बजावतात ते वास्तुविशारद. निर्माण केलेल्या स्थापत्याला खरा जिवंतपणा प्रदान करण्यात वास्तुविशारदांचा वाटा मोलाचा असतो. नाशिककर आर्किटेक्ट अभिजित चौधरी आणि ग्राफिक डिझायनर कमलेश पारख हेदेखील त्यातलेच एक...

आक्रमक परराष्ट्र नीतीने दुष्प्रचाराला प्रत्युत्तर

अशा प्रकारच्या तथाकथित मानवाधिकाराचा बुरखा फाडून त्यांच्यावर भारतीय जनतेने बहिष्कार टाकण्याची गरज आहे. हे ‘माहिती युद्ध’ प्रत्येक भारतीय नागरिकाच्या मोबाईलमध्येआणि समाजमाध्यमांमध्ये घुसलेले आहे. म्हणून आपण सगळेच ‘सायबर योद्धे’ बनून दुष्प्रचार करणार्‍या काहींना प्रत्युत्तर द्यायला पाहिजे...

मुकद्दर का सिकंदर

कालच्या संध्याकाळची गोष्ट. एका कामानिमित्त वरळीला जायचं होतं. बराच वेळ बसची वाट पाहत उभा होतो. अखेरीस एक रिकामी टॅक्सी आली. चालवणारे काका वयस्कर होते. अर्धं टक्कल, तशाच राकट चेहर्‍यावर पडलेल्या सुरकुत्या, आयुष्यभर कष्ट उपसलेल्या, घाम गाळलेल्या माणसाची खूण सांगत होता...

कल्याणाख्यान

सदानंद फणसे यांनी आपल्या मनातले कल्याण ‘कल्याण नागरिक’ आणि ‘सा. वार्ता-सूत्र’ या माध्यमातून कागदावर उतरवले आहे. त्यांच्या लेखनातून त्यांच्या अगदी जवळच्या असलेल्या आठवणी तर आपल्याला वाचायला मिळतातच, पण कल्याण शहराशी निगडित आणि नंतर तिथून पुढे थोड्या फार आठवणी मुंबईतल्याही आहेतच. ..

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव (भाग-५)

आजीव सभासदांचा पगार पाच रुपयांनी वाढवावा, या वादाला दोन वर्षं उलटल्यानंतर वासुदेवराव केळकर यांनी लिहिलेल्या पत्रात उल्लेख आढळतो, आजीव सभासदांचा पगार पाच रुपयांनी वाढवावा, असा प्रस्ताव आगरकरांनी मांडला तेव्हापासून गेल्या तीन वर्षांतील आपल्या कडवट भांडणांना सुरुवात झाली, असे म्हणता येईल. त्यामुळे दोन-तीन गोष्टी एकाच वेळी जाणवल्या पहिली गोष्ट म्हणजे त्याग या तत्त्वासंबंधी सभासदांमध्ये गंभीर स्वरूपाचे मतभेद आहेत. दुसरी गोष्ट म्हणजे काही सभासदांमधील व्यक्तिगत संबंध अतिशय कडवट बनले आहेत. तिसरी गोष्ट म्हणजे ..

भय आणि आशामधील ‘पारा’

‘पारा’ म्हणजे आमचा प्रथितयश चित्रकार आणि सर जे. जे. स्कूलचा ज्येष्ठ कलाध्यापक ज्याचं कागदोपत्री नाव ‘राजेंद्र पाटील’ असं आहे. ‘पारा’ हे नाव अर्थात टोपणनाव. पण हे नाव कसं पडलं, हा प्रश्न मी कदाचित त्याला विचारणारही नाही. कारण, ‘पाटील’चा ‘पा’ आणि राजेंद्रचा ‘रा’ असा ‘पारा’ बनला असेल, अशी मी रास्त समजूत करून घेऊन ‘पारा’च्या कलाकृतींचा आशय शोधण्याचा प्रयत्न या लेखात करणार आहे. ..

९० व्या वर्धापन दिनानिमित्त 'जावा' ची विशेष आवृत्ती जाहीर

फ्रँटीजेक जानेसेक यांनी १९२९ या वर्षी अगोदरच्या झेकोस्लोव्हाकियामध्ये जावा मोटारसायकल्सची स्थापना केली आणि जावा ५०० ओएचव्ही या जावा ब्रँडच्या पहिल्या मोटारसायकलची संकल्पना प्रत्यक्षात आणली. या घटनेचा ९० वा वर्धापनदिन साजरा करण्याच्या निमित्ताने क्लासिक लीजेन्डस् प्रायव्हेट लिमिटेड यांनी भारतात जावाची ‘९० वा वर्धापनदिन आवृत्ती’ आणली आहे...

संबोधन सरसंघचालकांचे

रा. स्व. संघाच्या परंपरेप्रमाणे यंदाही नागपूरच्या रेशीमबाग मैदानावरुन सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांनी विविध विषयांवर स्वयंसेवकांना मार्गदर्शन केले. सरसंघचालकांनी यंदाच्या विजयादशमी उत्सवाच्या आपल्या संबोधनात देशाच्या सुरक्षित सीमा, कलम ३७० हटविण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय, मॉब लिंचिंगच्या देशाला बदनाम करणार्‍या घटना, तरुणांमधील वाढती व्यसनाधीनता आणि हिंदू-हिंदुत्वाची संकल्पना यांसारख्या विविध मुद्द्यांवर प्रकाश टाकला. तेव्हा, प. पू. सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत यांनी विजयादशमी उत्सवानिमित्ताने केलेल्या ..

डोनाल्ड ट्रम्प यांचे अफलातून किस्से, जरूर वाचा...

नुकतेच WWE मधील एक व्हिडीओ युट्युब वर टाकल्यामुळे चर्चेत आलेले डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याविषयी विशेष माहिती ... ..

ऊसतोड मजुराचा मुलगा ते विधानसभेचे उमेदवार!

माळशिरसचे भाजप नेते राम सातपुते यांच्या जीवनप्रवासाची कहाणी..

भिमा

उपजीविकेसाठी सभ्यतेत मोडणारे सर्व उद्योग करून झाले होते. तरी दोन वेळ खायची भ्रांत. शेवटी मग एक दिवस वेड्यासारखा रस्त्यावर फिरू लागला. मग काही मित्रांनी त्याला हॉस्पिटलला भरती करून नंतर औषधोपचार करून घेतले. हल्ली हल्ली तो माणसात आहे असं वाटायचं. त्याचविषयी मित्र सांगत असतानाच तो परत आला...

आपल्या महाराष्ट्राचे पर्यटन वैभव

महाराष्ट्र! ज्याच्या नावातच 'राष्ट्र' आहे. अशा महाराष्ट्राने 'राष्ट्र' निर्माण करण्याची ताकद असलेले महायोद्धे याच मातीत निर्माण केले आणि म्हणूनच नावाला जागणाऱ्या महाराष्ट्राचे पर्यटन बाकी राज्यांपेक्षा वेगळे ठरते. भौगोलिक दृष्ट्या विचार करता, निसर्गाने इथे मुक्तहस्त उधळण केली आहे. तब्बल ७२० किमींचा समुद्रकिनारा इथे लाभला असून गर्द वनराईचे वस्त्र लपेटून स्थितप्रज्ञ सह्याद्री मनसोक्त बागडला आहे. सह्याद्रीच्या शिखरांवर मुकुट म्हणून गडकिल्ले आहेत, तर आभूषणं म्हणून इथे लेणी आहेत तर त्याच्या पायथ्याला दऱ्या-खोऱ्..

'स्वरसाधिका' दुर्गा : नंदिनी बेडेकर

आजच्या घडीला स्त्री ही प्रत्येक क्षेत्रांत प्रगती करत असून तिने आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवला आहे. संगीताच्या क्षेत्रातही स्त्रियांनी मोलाची भूमिका बजावली असून अनेक पुरस्कारांवर आपल्या पदरात पाडून घेतले आहेत. आपल्या सुरांनी अनेक श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध करणाऱ्या प्रख्यात गायिका नंदिनी बेडेकर यांच्या कार्याविषयी.....

सर्जक संघटक : भास्करराव कळंबी

वनवासी कल्याण आश्रमाचे माजी संघटनमंत्री रा. स्व. संघाचे प्रचारक भास्करराव कळंबी यांचे जन्मशताब्दी वर्ष ५ ऑक्टोबरपासून सुरू होत आहे. यानिमित्त वनवासी कल्याण आश्रम, नाशिक येथे प्रांत सचिव शरद शेळके यांच्या उपस्थितीमध्ये विशेष कार्यक्रम होत आहे. त्यानिमित्त.....

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव (भाग-४)

टिळकांनी १८८७ साली सामाजिक वादात न्यायमूर्ती रानड्यांवर केलेल्या टीकेचे संदर्भ अनेकदा दिले जातात, पण १८८५ सालात आगरकरांनी रानड्यांवर टीका करणारे लेखन केले याकडे दुर्लक्ष होण्याचा संभव असतो. रानडे हे सामाजिक सुधारणेचे पुरस्कर्ते असूनही त्यांच्या चार पावले पुढे आगरकरांची मते गेली आणि रानड्यांशी आगरकरांचे खटके उडाले. जिथे सुधारक रानड्यांसोबत आगरकरांचे खटके उडाले तिथे सोसायटीमधील धर्माभिमानी सहकारी आणि टिळक यांच्यासोबत सामाजिक प्रश्नावर आगरकरांचे वाद होणे स्वाभाविकच म्हणायला हवे, यात काहीच नवल नाही. या ..

जय शारदे वागीश्वरी विधिकन्यके विद्याधरी

दुर्गा देवीच्या अनेक रूपांपैकी एक रूप म्हणजे शारदेचं. आज सरस्वतीची पूजा करून तिच्याकडे ज्ञानप्राप्तीसाठी प्रार्थना केली जाते. या ज्ञानदायिनीचा वरदहस्त लाभलेल्या आणि अनेकांना ज्ञानलाभ करून देणार्‍या मुंबई विद्यापीठाच्या माजी कुलगुरू, केईएम रुग्णालयाच्या माजी अधिष्ठाता आणि टाटा रुग्णालयाच्या उच्च समितीमध्ये असणार्‍या डॉ. स्नेहलता देशमुख यांच्याविषयी.....

पोनुंग डोमिंग : एक लढवय्यी दुर्गा...

आजच्या स्त्री-पुरुष समानतेच्या युगात, असे एकही क्षेत्र नसेल जे महिलांनी पादाक्रांत केलेले नाही. युद्धभूमीवरही देशासाठी सर्वस्व अर्पण करणाऱ्या महिला भारतीय सैन्यदलात कार्यरत आहेत. त्यापैकीच एक म्हणजे पोनुंग डोमिंग. अभियंता, पुढे लष्करात 'मेजर' आणि आता अरुणाचल प्रदेशची 'लेफ्टनंट कर्नल'पदी नियुक्ती झालेली पहिला महिला. अशा या देवभूमी ते रणभूमी गाजवणाऱ्या लढवय्या दुर्गेच्या जीवनप्रवासाचा घेतलेला हा मागोवा.....

निर्भीड भ्रमंती करणारी 'दुर्गा'...

समाजाने तिच्यावर टाकलेली बंधने झुगारण्याचा उंबरठा तिने केव्हाच ओलांडला. आज कोणत्याही क्षेत्रात एक पाऊल पुढे असणारी ती खूप स्वावलंबी, आत्मविश्वासू आणि जगाचे आव्हान पेलणारी आहे. भ्रमंती करण्यातही स्त्री आज मागे नाही. अशीच भारतभ्रमंतीसाठी एकटीच निघालेली राखी कुलकर्णी आणि तिच्या धैर्याविषयी.....

रोजगार मिळवून देणारी माय...

स्त्री-पुरुष समानतेचे धडे अनेकदा दिले जातात. आज स्त्री ही अनेक क्षेत्रांत पुरुषाच्या खांद्याला खांदा लावून कार्यरत आहे. स्त्रियांनी केलेल्या उत्तम कामगिरीनंतर त्या आज पुरुषांपेक्षा एक पाऊल पुढे असल्याचे अनेकदा पाहायला मिळत असून स्त्री कर्तृत्वाचे दाखले नेहमी दिले जातात. नारी ही स्वतःचा विकास साधतेच किंबहुना आपल्यासोबत इतरांचाही विकास घडवते. भांडुपमध्ये अशाच प्रकारे स्वतःसोबत अनेक महिलांना स्व-रोजगार मिळवून देणार्‍या ज्योती राजभोज यांच्याविषयी.....

‘दी चेंजमेकर’: पायल जांगिड

असत्यावर सत्याचा विजय म्हणजेच दसर्‍याचे पर्व. प्रतिकूल परिस्थितीत अनेक आव्हानांचा सामना करत आयुष्याची लढाई जिंकणे हीच खरी जीवनाची विजयादशमी. आपल्या आयुष्यात विविध संघर्षांवर मात करत विजयादशमीचा उत्सव खर्‍या अर्थाने साजरा करणार्‍या नवदुर्गांना दै. ‘मुंबई तरुण भारत’चे दसरा पर्वानिमित्ताने अभिवादन. राजस्थानातील समाजपरिवर्तन दुर्गा म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पायल जांगिड हिच्या कार्याविषयी.....

मराठवाड्यातील समाजशील दुर्गा..

असत्यावर सत्याचा विजय म्हणजेच दसर्‍याचे पर्व. प्रतिकूल परिस्थितीत अनेक आव्हानांचा सामना करत आयुष्याची लढाई जिंकणे हीच खरी जीवनाची विजयादशमी. आपल्या आयुष्यात विविध संघर्षांवर मात करत विजयादशमीचा उत्सव खर्‍या अर्थाने साजरा करणार्‍या नवदुर्गांना दै. ‘मुंबई तरुण भारत’चे दसरा पर्वानिमित्ताने अभिवादन. मराठवाड्यातील समाजशील दुर्गा म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या डॉ. योगिता पाटील यांच्या कार्याविषयी.....

टिळकांचा राजीनामा : भ्रम आणि वास्तव (भाग-३)

आपली सामाजिक मते ‘केसरी’त मांडण्याचा प्रसंग आला आणि आगरकरांची कोंडी कशी झाली, याचे न. चि. केळकरांनी यथार्थ वर्णन केले आहे. ते म्हणतात, “पण आगरकरांची गोष्ट वेगळी होती. ते स्वतः संपादक असल्यामुळे मतभेदाची अडचण त्यांना फार भासली. आपली मते लिहावी तर न्यू स्कूलातील आपले समान अधिकारी लोक नाखूष होणार. त्यांची मते लिहावी तर ती गोष्ट स्वतःच्या विवेक बुद्धीला नापसंत. लिहून आलेला मजकूर म्हणून आपला लेख घालावा, तर आपल्याच घरात हवे तसे बसण्या उठण्याच्या चोरीची लाज वाटावी आणि स्वतःच्या सहीवर लेख प्रसिद्ध करावा तर ..

साईसेवेचा अद्भुत लेखाजोखा

पुस्तकात साई संस्थानची, संस्थानने केलेल्या कामांची सविस्तर-सचित्र माहिती दिली आहे. त्यामुळे हे पुस्तक आकर्षक ठरते. पुस्तकाची बांधणी, छपाई, मुखपृष्ठ, दर्जा अत्युत्तम असून आपल्या परिचितांना भेट देण्यासाठीही उत्तम ठरणारे आहे. खरे म्हणजे डॉ. हावरे यांनी हे पुस्तक लिहून सर्वच साईभक्तांना आनंदाची अनुभूती दिली आहे, असे हे पुस्तक संग्रही ठेवावे असेच...

बावाजी

ठेंगणा देह, पांढरे शुभ्र केस, त्या केसावर घातलेली ती लाल रंगाची पारशी टोपी, पांढरं गोल गळ्याचं गंजी अन् त्याखाली पांढराच लेंगा; मुख्य म्हणजे त्याचं ते उठून दिसणारं नाक आणि त्याच्या सोबतीला खोबणीतून इकडे तिकडे नजर टाकत फिरणारे डोळे...

'जेजे'त जलरंग लहरी

मुंबई येथील जगप्रसिद्ध असलेल्या सर ज. जी. उपयोजित कला महाविद्यालयाच्या अंतिम वर्षाच्या विद्यार्थ्यांनी 'जलरंग लहरी' या शीर्षकाखाली निसर्गचित्रांचे प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले होते...

भारतीय नंदनवनाचा प्रवास आणि आपले पर्यटन

आज २७ सप्टेंबर, जागतिक पर्यटन दिनानिमित्ताने जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटनाच्या संधी आणि प्रेक्षणीय स्थळे यांचा थोडक्यात आढावा घेणारा हा लेख.....

शेकडो समाजबांधवांची रशिया वारी

दि. १६ व १७ सप्टेंबर, २०१९ रोजी रशियाच्या मॉस्को शहरात असणार्‍या ‘पुश्कीन इन्स्टिट्यूट’मध्ये अण्णाभाऊ साठेंच्या जन्मशताब्दीनिमित्त आंतरराष्ट्रीय परिषद संपन्न झाली. मुंबई विद्यापीठ, ‘पुश्कीन इन्स्टिट्यूट’ यांच्या संयुक्त विद्यमाने व ‘एमजीडी’ या सामाजिक संस्थेच्या पुढाकाराने या आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेच्या उद्घाटनाला दोन्ही विद्यापीठांच्या प्रमुख अधिकार्‍यांसोबत भारताचे रशियातील राजदूत डी. बालकृष्ण हे उपस्थित होते. या आंतरराष्ट्रीय परिषदेला देशभरातून ३५० प्रतिनिधी ..

‘महाजनादेशा’ची भाऊवाणी

‘महाजनादेशा’ची भाऊवाणी..

प्राचीन विमानविद्या अभ्यासक आणि संशोधक : पंडित तळपदे

दि. १७ सप्टेंबर रोजी प्राचीन विमानविद्या अभ्यासक आणि संशोधक शिवकर बापुजी तळपदे यांची १०२ वी पुण्यतिथी होती. तळपदेंचे योगदान विमानविद्याशास्त्राबरोबरच वैदिक आणि दार्शनिक साहित्यातही आहे. त्यांच्या या कार्याची माहिती देणारा हा लेख.....