विविध

आर्य आक्रमण/स्थलांतर सिद्धांत व भारतातील फुटीरतावादी चळवळी

आर्य आक्रमण, आर्य-अनार्य वाद, आर्य विरुद्ध द्रविड असा संघर्ष आणि या सिद्धांताशी संबंधित बरेच संशोधन, तसेच दावे-प्रतिदावे समोर येतात. पण, यामध्ये एकवाक्यता तर नाहीच, उलट मतमतांतरेच पाहायला मिळतात. तेव्हा, नेमका काय आहे हा आर्य आक्रमणाचा, स्थलांतराचा सिद्धांत? तो मांडणारे कोण होते? व त्यांचा नेमका हेतू काय होता? या सिद्धांतामध्ये तथ्य आहे का? यांसारख्या मूलभूत प्रश्नांचे कोडे उलगडणारी ‘आर्य आक्रमणाचा सिद्धांत’ ही नवी लेखमाला.....

भाषाचिंतक लोकमान्य टिळक (पूर्वार्ध)

लोकमान्य टिळकांनी संस्कृत आणि मराठीबद्दल बहुत चिंतन केले. टिळक सर्वथैव राजकारणाच्या सारीपाटात मग्न असत, त्यातून भाषेबद्दल विचार करायला त्यांना फुरसत होती कुठे? तरीही टिळकांनी भाषेबद्दल इतकी आस्था दाखवली, लेखन केले, हे त्यांचे वेगळेपण. संस्कृतचे टिळक पक्के अभिमानी, आपल्या वर्णमालेची प्राचीनता, तिची अचूकता परकीय लोकांनीसुद्धा गौरवली आहे याचा टिळकांना अभिमान होता, स्वराष्ट्राची अभिवृद्धी जशी त्यांना आवश्यक वाटत होती तशीच स्वभाषेचीसुद्धा... ..

वसंतातले इच्छाभोजन

शिशिरातले दिवस होते. न्यूयॉर्क गारठलेले आणि गोठलेले होते. शुलेनबर्ग होम रेस्तराँमध्ये एका कोपर्‍यातल्या टेबलशी बसलेली सारा नामक तरुणी मेन्यू कार्ड बघून खिन्न झाली होती. ही खिन्नता मेन्यू कार्डवरच्या किमती जास्त वाटल्यामुळे आलेली नसून मेन्यू कार्डवरच्या मजकुराचे अगम्य अक्षर पाहून आली होती...

स्वकष्टाने कमावलेल्या पैशासारखं वापरा पाणी...

पाणी बचतीच्या योजना व प्रकल्पांमध्ये सहभागी व्हायला हवं. जलसाक्षरता वाढवायला हवी. पाणी जपून वापरायला किंवा ते स्वतः कमावलेल्या पैशासारखे वापरायला शिकलं पाहिजे. पावसाच्या पाण्याचा नियोजनबद्ध वापर, पाण्याचं प्रदूषण टाळणं, पुनर्वापर हे स्वत:पुरतं प्रत्येकानं ठरवलं आणि केलं तरी ‘अबके बरस भी रह गये प्यासे’ म्हणण्याची वेळ येणार नाही...

‘सिंहपूर’ नावाचे पाचूचे बेट

पूर्वीच्या बालकथांमध्ये दूर कुठेतरी दडलेल्या पाचूच्या बेटाच्या शोधार्थ अनेक राजकुमार निघालेले असायचे. अशा बेटाच्या संकल्पनेमागे सर्वोच्च सुखसंपन्नतेची कल्पना असायची. आजच्या काळात भारतापुरता हा शोध संपला आहे असे म्हणायला हरकत नाही. कारण, सिंगापूर नामक एक सुसंपन्न पाचूचे बेट आपल्याला गवसलेले आहे...

नाते वेदविद्यारूपी मित्राशी!

‘वेदमित्र’ हा सर्वज्ञानाचे अधिष्ठाता आहे. त्याच्या सान्निध्यात राहिल्याने माणसाची वाणी शद्ध, पवित्र व धाराप्रवाही बनते. पण, या अनंत मित्राचा त्याग केला की, आपली वाणी अपवित्र बनते. माणूस नको ते भलते-सलते बोलू लागतो. व्यर्थ बोलण्यामुळे आपणांवर लोकांचा विश्वास राहत नाही. त्याचे शब्द वाया जातात. मुखदोषवृद्धी बरोबरच मनाचेही दोष वाढीला लागतात. वेदज्ञानाव्यतिरिक्त नको ते अन्य ऐकल्यास जीवनात काहीच अर्थ उरत नाही...

दासबोध अभ्यास फलश्रुती

दासबोध अभ्यासाची फलश्रुती कितीही चांगली असली तरी हा ग्रंथ ऐकणार्‍यांची, वाचणार्‍यांची जशी मनोवृत्ती असेल, तसेच फळ त्याला प्राप्त होईल. स्वतःला विद्वान समजणारे काही टीकाकार हा ग्रंथ मुळातून न वाचताच त्यावर टीका करतात. त्यांना समर्थांचे सांगणे आहे की, जे मूळ ग्रंथ न वाचता केवळ मत्सर मनात ठेवून टीका करीत असतात, त्यांना मत्सराशिवाय दुसरे काय प्राप्त होणार? गुणांची पारख न करता ज्यांना फक्त दोषच पाहण्याची सवय असते, त्यांना तेच प्राप्त होणार यात संदेह नाही. जशी ज्याची वृत्ती तसे फळ त्याला मिळणार. अर्थात, ..

श्रीकृष्ण अवतार समाप्ती

बाण घुसल्यामुळे श्रीकृष्णाला तीव्र वेदना झाल्या. व्याध धावतच त्याच्याजवळ गेला. तिथे हरीण नसून एक दिव्य पुरुष पिवळ्या रंगाची रेशमी वस्त्रे परिधान करून झोपला आहे हे पाहून त्याला धक्काच बसला. श्रीकृष्ण कण्हत होते. त्यांनी व्याधाकडे पाहत स्मित केले व म्हणाले, “हे व्याधा, तू माझ्यावर तो बाण सोडून उपकारच केले आहेस. माझ्यासमोर मरावे कसे, हा प्रश्न होता. तो तू अनायसे सोडवला व मला उपकृत केले. तू अजिबात वाईट वाटून घेऊ नकोस. तुझ्या घरी शांतपणे जा. या तुझ्या सुकृत्याबद्दल मी वर देतो की, तुला स्वर्गाची प्राप्ती ..

गुढीपाडवा- हिंदू नववर्षाचा आरंभ !!

वसंत ऋतूचे आगमन होताच वृक्षांना नवी पालवी फुटते. आंबा,कडुनिंब मोहरून जातो. पळसालाही बहर येतो. कोकिळा सुद्धा स्वर आळवायला सुरुवात करते. अशा या सुगंधित वातावरणात चाहूल लागते ती नववर्षाची. चैत्र शुद्ध प्रतिपदेची...

भारताची तेल सुरक्षा

अन्न, वस्त्र, निवारा या जीवनावश्यक मानवी गरजांच्या पलीकडे आता पेट्रोल, डिझेल व स्वयंपाकाचा गॅस यादेखील जीवनावश्यक मानवी गरजा बनल्या आहेत. मूळ खनिज तेलापासून शुद्धीकरणाच्या प्रक्रियेतून निर्माण होणार्‍या पेट्रोेल, डिझेल व अन्य पेट्रोलियम पदार्थांना मानवी व औद्योगिक गरजांसाठी जागतिक पातळीवर निरंतर मागणी आहे...

लोकमान्य टिळकांच्या समाजसुधारणेबद्दलच्या भूमिका (भाग ३)

स्वराज्याच्या आंदोलनात गावोगावी फिरताना महार, मांग, कोळी, कोष्टी मराठे या सर्व जातींच्या पानसुपार्‍या टिळकांनी घेतल्या आणि त्या त्या जातीच्या लोकांनाही ‘टिळक ब्राह्मणांचे’ त्यांना आपण कसे बोलवावे असे वाटले नाही. समाजसुधारणेच्या बाबतीत कालानुरूप टिळकांच्या भूमिका बदलत गेल्या, सोवळे ओवळे त्यांनी शिथिल केले, चटकन सुधारणा घडून येतील यावर त्यांचा भरवसा नव्हताच. त्यामुळे टप्प्याटप्प्याने त्यांनी त्या सुधारणा स्वतःसुद्धा घडवून आणल्या, असेच म्हणावे लागेल. अस्पृश्याच्या हातून चहा प्यायल्याने प्रायश्चित्त घेणारे ..

मनालाच कळवा, ‘कोरोना’ला पळवा!

If you can't go outside... Go inside’- जर तुम्ही बाह्यजगात जाऊ शकणार नाहीत, तर अंतर्मनात जा...! फार गांभीर्यपूर्वक, सृदृढतेसाठी ‘मन’ किती महत्त्वाचे आहे, हे विशद करणारे ‘शीघ्र रेखाटन’ आहे. ..

स्वदेशी निर्मितीच्या सूर्योदयासाठी कार्यरत ‘भोर केमिकल्स’

भारतात अनेकविध उद्योग व्यवसाय कार्यरत आहेत. या उद्योगांचा राष्ट्राच्या अर्थकारणात आणि औद्योगिक प्रगतीत नक्कीच मोठा हातभार असतो. मात्र, नाशिकच्या अंबड येथील औद्योगिक वसाहतीत कार्यरत असणारे भोर केमिकल्स अ‍ॅण्ड प्लास्टिक प्रा.लि. हा उद्योगसमूह आपल्या वेगळ्याच उत्पादनाने भारताच्या केंद्रस्थानी येण्याची शक्यता आगामी काळात नाकारता येत नाही...

३१ मार्चपूर्वी करावयाच्या १० आर्थिक बाबी

१०-११ दिवसांनंतर २०१९-२०२० हे आर्थिक वर्ष संपणार. ते संपण्यापूर्वी १० आर्थिक बाबी पूर्ण करणे गरजेचे आहे. त्याविषयीच्या आजच्या भागात माहिती करुन घेऊया...

यादवी

महायुद्धापूर्वी अपशकुन झाले होते, तसेच पुन्हा होऊ लागले होते. त्याला कळत नव्हते नक्की काय होणार आहे? श्रीकृष्णाला मात्र अंत:प्रेरणेने कळले की, आता वृष्णी घराण विलयास जाणार आहे. गांधारीने दिलेला शाप खरा होणार होता...

समर्थांचे प्रपंचविज्ञान

तत्कालीन परधर्मीय म्लेंच्छांनी हिंदू धर्म, देवळे यांची मोडतोड, त्यांचे वित्तहरण, जीवितहरण, स्त्रियांची विटंबना वगैरे अत्याचार सर्रास चालवले होते आणि त्या अत्याचारांना पाठीशी घालणारे म्लेंच्छ राजे व त्यांची राज्यसत्ता होती. त्यावरून राजाला आणि राज्यसत्तेला किती महत्त्व आहे हे ध्यानात येते. राजा आणि त्याची सत्ता चांगली नसेल तर माणसाला धडपणे जगता येणार नाही, हे ओघाने आलेच!..

क्षणभंगुर हे जीवन !

विषयांच्या मागे धावता आत्मकल्याणासाठी पूर्ण पुरुषार्थ करणे, हेच मानवाचे कर्तव्य आहे. जीवनाची क्षणभंगुरता आणि आत्म्याची अमरता लक्षात घेऊन आत्मोद्धाराकरिता प्रबल पुरुषार्थ करणे इष्ट आहे...

‘गो कोरोना’ एकत्रित प्रयत्न करू..

चीनमधून सुरू झालेल्या ‘कोरोना’ व्हायरस नावाच्या वादळाने जगभरात धुमाकूळ घातला आहे आणि त्याच्या लाटेत आजवर असंख्य निष्पाप बळी पडले आहेत. भारतात पण सगळीकडे भीतीचे वातावरण आणि त्यात धोक्याची घंटा म्हणजे महाराष्ट्रात भारतातले सर्वात जास्त रुग्ण आढळले आहेत. म्हणून आम्ही निवडलं ‘गो कोरोना’ नावाचं जनजागृती माध्यम.....

‘सर सलामत तो पगडी पचास...’

जे आरोग्याचे विशेषतः मानसिक आरोग्याचे रोग टाळता येतील ते टाळावे. मेंदू आपल्या शरीरातील सर्वात मोठा महत्त्वाचा अवयव आहे. कोरोनासारख्या अनेक जंतूंमुळे आपण त्याच्याकडे दुर्लक्ष का करायचे?..

सुप्रजा (भाग २८)

हल्लीच्या 'Multi-cuisine'च्या जमान्यात आयुर्वेदिक पथ्य सांगितले की, लोकांची/रुग्णांची भिन्नच प्रश्नावली समोर येते. तळलेलं खायचं नाही? तर सॅलडवर व्हर्जिन ऑलिव्ह ऑईल चालेल का? पित्त होताना आंबट फळं नको म्हटली की, किवी चालेल का? असा प्रश्न येतो. तसेच मिरची-मसालेदार नको म्हटल्यावर Jalapeno/Capsicum इ. चालेल का, असे एक ना अनेक प्रश्न उपस्थित होतात. आयुर्वेदात याच्यावर काय सांगितले आहे, ते आज आपण जाणून घेऊया...

कोरोना कहर (भाग १)

सध्या संपूर्ण जगभरात चर्चेत असणारा व त्याचबरोबर सर्व जगाला भयग्रस्त करणारा विषय म्हणजे ‘कोरोना’ व्हायरस. या कोरोना व्हायरसबद्दल विविध बातमीस्रोतांमधून वेगवेगळ्या बातम्या रोज येतच आहेत. परंतु, बर्‍याचदा या बातम्यांमध्ये विसंगतीही दिसून येते. अशा बातम्यांमुळे सामान्य जनतेमध्ये फार गोंधळ उडतो व अशा आजाराच्या साथींमध्ये आपण नक्की करायचे तरी काय, हे त्यांना कळत नाही. आपली नियमित लेखमाला थोडी बाजूला ठेवून आजपासून आपण ‘कोरोना’बद्दल सत्य माहिती जाणून घेऊया...

गवताळ प्रदेश; काल, आज आणि उद्या

जंगल संवर्धनाचे मॉडेल जसेच्या तसे गवताळ प्रदेशांच्या बाबतीत राबवून चालणार नाही...

लोकमान्य टिळकांच्या समाजसुधारणेबद्दलच्या भूमिका

वेदोक्त प्रकरणाचा वाद पूर्वीच्या छत्रपतींनी बंद केलेले विधी पुन्हा सुरु करण्याबद्दलचा वाद होता. तो महाराजांच्या क्षत्रीयत्वाबद्दलचा नव्हता आणि त्यांचे वेदोक्ताचे अधिकार कुणीही अमान्य केले नाहीत. वेदोक्त प्रकरणात शाहू महाराजांच्या विरुद्ध भूमिका घेण्याचे टिळकांना काही कारण नव्हते, टिळक या प्रकरणात महाराजांच्या बाजूचेच होते. प्रायश्चित्ताबद्दल हट्ट धरू नये असे त्यांचे मत होते. "काळ बदलला आहे, जुने हट्ट सोडा," असे टिळक म्हणत होते. त्यामुळे आजच्या काळात यावरून निरर्थक वाद उकरून काढण्यापेक्षा स्वतःला 'जाणते' ..

दोष चांदण्याचा...

एके दिवशी मिस लीसन नावाची हडकुळी, गोरी, सोनेरी केसांची आणि निळ्या डोळ्यांची तरुणी जागेच्या शोधार्थ तिथे आली. तिच्या एका हातात टाईपरायटरची पिशवी होती. दुसरा हात झग्याच्या खिशात होता. त्यात... शिरस्त्याप्रमाणे मिसेस पार्करनी तिला आधी मोठ्या खोल्या दाखवल्या..

सायलेंट वर्कर

नुकतेच दि. २५ फेब्रुवारी रोजी नाशिक येथे माझे वडील बंधू गजानन यशवंत उर्फ बाळासाहेब दीक्षित यांचे दीर्घ आजाराने वयाच्या ९३व्या वर्षी निधन झाले. ते आजन्म रा. स्व. संघाचे पूर्ण वेळ प्रचारक होते व गेली काही वर्षे 'वनवासी कल्याण आश्रमा'चे संघटनमंत्री होते. परंतु, गेली काही वर्षे अपंगत्वामुळे कंबरेचे फ्रॅक्चर व नंतर उद्भवलेला स्मृतिभ्रंश व इतर आजरांमुळे अंथरुणाला खिळून होते. त्यांच्या काही आठवणींना दिलेला हा उजाळा.....

चित्रपट आस्वादाची नवी 'दिठी' देणारा आशियाई चित्रपट महोत्सव

मुंबईतील 'एशियन फिल्म फाऊंडेशन'ने प्रभात चित्रमंडळ, महाराष्ट्र शासन यांच्या सहकार्याने अठरावा आशियाई चित्रपट महोत्सव नुकताच १ ते ६ मार्चपर्यंत प्रभादेवीच्या रवींद्र नाट्यमंदिरच्या पु. ल. देशपांडे प्रेक्षागारात संपन्न झाला. त्यानिमित्ताने या चित्रपट महोत्सवातील काही हृदयस्पर्शी चित्रपटांचा घेतलेला हा थोडक्यात धांडोळा.....

आर्टलॅण्ड

प्रथितयश चित्रकार सुहास रॉय, संजय भट्टाचार्य, गुरुचरण सिंग, विजेंद्र शर्मा, अजय डे, सुब्रोतो गंगोपाध्याय, आनंद पांचाळ, निलाद्री, विवेक कुमावत, निशांत डांगे, अनिल गायकवाड, शिवानीमाथुर, मनोज पातूरकर अशा उमद्या प्रतिभाशक्तीच्या ६० कलाकारांच्या १०० कलाकृती पाहायला मिळणं हीच फार मोठी संधी आहे...

उद्योगक्षेत्रातील 'सावित्रीच्या लेकी'

कोमलचे वडील ती आठवीत शिकत असतानाच गेले. मात्र, ती खचली नाही. जिद्दीने शिकली. दर्शनाचं जगच वेगळं. सर्जनशीलता जणू तिच्या रक्तात म्हणून कोणत्याही संस्थेला ती चेहरा देते. कोमल बदलापूरची, दर्शना विक्रोळीची. या दोघी एकमेकींना कधीही भेटल्या नाहीत. दुरान्वयेही एकमेकींचा संबंध नाही. तरीपण त्या दोघींमधला समान दुवा म्हणजे त्या दोघी युवा उद्योजिका आहेत. त्यांनी आपल्या पालकांना मुलाच्या कर्तृत्वाचे किंबहुना त्यापेक्षा जास्त सुख दिले आहे. नव्या भारतातील नव्या विचारसरणीला अनुसरून त्यांनी नोकरीचा पारंपरिक विचार झुगारून ..

'येस' बँक, 'नो' बँकिंग!

'पीएमसी' बँकेनंतर आता 'येस' बँकही कोसळली. पण, याचा परिणाम केवळ 'येस' बँकेच्या ग्राहकांवरच नाही, तर विविध बँकांच्या खातेदारांनी याचा चांगलाच धसका घेतलेला दिसतो. आज 'येस' बँक बुडाली, उद्या आपलीही बँक बुडू शकते, ही भीती जवळपास सर्वच खातेदारांच्या मनात डोकावली असेल. तेव्हा, ज्यांची खाती 'येस' बँकेमध्ये होती त्यांनी काय करावे, यासोबतच इतर बँकांमधील खातेदारकांनीही नेमकी काय काळजी घ्यावी, यासंबंधी मार्गदर्शन करणारा हा लेख.....

अश्वमेध

आपल्या सर्व पुत्रांना भेटून कुंतीला हर्ष झाला. युधिष्ठिराने सर्वांची विचारपूस केली. विदुरकाकांचीही विचारपूस केली. विदुर फक्त हवेवर राहून तपस्या करत आहेत, असे त्याला कळले. ते आणखीन आत निबीड अरण्यात होते. युधिष्ठिर त्यांना भेटायला तिथे पोहोचला. ते खूप कृश झाले होते. दोघांनी एकमेकांकडे पाहिले..

उदारमतवादी आदर्श समाजसुधारक एकनाथ महाराज

शनिवार, दि. १४ मार्च रोजी नाथषष्ठी साजरी होत आहे. त्यानिमित्ताने एकनाथ महाराजांच्या विचारमूल्यांचा घेतलेला हा धांदोळा.....

स्त्रीशक्तीचा सन्मान!

पौराणिक युगात वैदिक शास्त्रात बऱ्याच प्रमाणात प्रक्षेप झाल्याने तेव्हापासून आजातागायत स्त्रीला केवळ भोगविलासाची सुखवस्तू म्हणूनच गणले गेले, तर तिला तिच्या अधिकारापासूनही वंचित ठेवण्यात आले. याच कारणाने वैदिकशास्त्र नाहक बदनाम झाले. पण, वरील मंत्रात आलेली विशेषणे स्त्रियांचा खऱ्या अर्थाने सर्वोच्च आदर व सन्मान करणारी आहेत...

चला 'महावृक्ष' वाचवूया!

‘नवीन झाडे लावली म्हणजे जुनी कितीही तोडली तरी चालतील’ या भ्रमापोटी आज बेसुमार वृक्षतोड आणि निसर्गाचा ऱ्हास सुरू आहे...

अखंड सेवाकुंड रामदास सेवाश्रम

मुंबईच्या गोरेगावमधील मसुराश्रमात ब्रह्मचारी विश्वनाथजींकडून परागबुवा रामदासी यांना १९८८ साली अनुग्रह लाभला. १९९४ पर्यंत तुंगारेश्वराच्या जंगलात ईश्वरफरी मंदिरामध्ये साधना केली. नंतर १९९७ ते २००० पर्यंत नर्मदा परिक्रमा पूर्ण केली. विश्व हिंदू परिषदेत सक्रीय होताना ध्येयाचा मार्ग त्यांना सापडला. वांगणीला १९९५ साली वास्तुकार नगरात स्थापन केलेल्या रामदास सेवाश्रमाच्या कार्याला त्यांनी वाहून घेतले...

स्वयंप्रेरितांसाठी 'त्यांचा' पुढाकार अनुबंध सामाजिक संस्था

समाजातील प्रत्येक वंचित घटकासोबत आत्मियतेचा 'अनुबंध' जोपासत कल्याण येथील 'अनुबंध संस्था' समाजिक काम करीत आहे. वंचित आणि 'नाही रे' गटात असणार्‍या आणि डम्पिंग ग्राऊंडवरील मुलांच्या सर्वांगिण प्रगतीसाठी 'अनुबंध सामाजिक संस्था' धडपडते. ज्या वंचित घटकांसाठी ते काम करतात, त्यांना आता 'अनुबंध सामाजिक संस्था' 'वंचित' असे संबोधत नाहीत. जगण्याच्या संघर्षात ही मुलेसुद्धा पुढे वाटचाल करत आहेत. म्हणून त्यांना 'स्वयंप्रेरित' म्हणतात...

‘तिला’ समजून घेऊया...

गरज आहे, ती फक्त स्त्रीला सन्मान देण्याची. तिला समजून घेण्याची. तिच्या कामांची जाणीव ठेवण्याची व तिच्याविषयी मनात आदर बाळगण्याची. तो आदर मनात बाळगला की, पुरुषाच्या विचारात व आचरणात आपोआप बदल होईल. मग रोजच महिला दिवस असेल...

महिला उद्यमशीलतेसाठी व्रतस्थ‘उद्योगमैत्रीण’

अनेक पुरोगामी चळवळींची पेरणी महाराष्ट्रात झाली. देशात महाराष्ट्राची ओळख महिलांच्या हक्काबाबत सजग असलेले राज्य अशी आहे. महिला धोरणाला गेल्यावर्षी २५ वर्षे पूर्ण झाली. महिलांनी उद्योगाकडे वळावे म्हणून सारिका भोईटे-पवार यांनी २००६ साली ‘उद्योगमैत्रीण’ या मासिकाची निर्मिती करण्यास सुरुवात केली. महिलांसाठी केवळ मासिकाची निर्मिती एवढ्यावरच न थांबता ‘उद्योगमैत्रीण’ ही एक चळवळ बनून गेली आहे. उद्योग सुरू करु इच्छिणार्‍या प्रत्येकासाठी सुप्त उद्योजकीय गुणांना वाव देणारं, उद्यमशीलता वाढीस लागावी म्हणून प्रयत्नशील ..

गोष्ट जिद्दी प्रवासाची...

‘स्वतःला विसरून एखाद्या कामामध्ये झोकून दिले पाहिजे,’ असे बरेचदा लिहिले किंवा बोलले जाते, पण प्रत्यक्षात ‘झोकून देणे’ कशाला म्हणतात हे अनेकांनी स्वकर्तृत्वाने सिद्ध केलेले असते. आपल्यावर आलेली प्रत्येक जबाबदारी ही कोणत्याही परिस्थितीत व्यवस्थित पार पाडली पाहिजे, हा त्यांचा कटाक्ष असतो. त्यासाठी त्यांना स्वत:ची बुद्धिमत्ता आणि सर्व क्षमता पणाला लावतात.घड्याळाकडे पाहून तर कधीच काम करत नाहीत. दिवसाला पंचवीसावा तास आणि महिन्याला बत्तीसावा दिवस असता तर आणखीन काम करता आलं असतं, असं वाटण्याइतकी कामाविषयीची ..

लोकमान्य टिळकांच्या समाजसुधारणेबद्दलच्या भूमिका (भाग-१)

आधुनिक शिक्षणाने टिळक मातले नाहीत किंवा आपल्या संस्कृतीमधील सगळेच त्यांनी स्वीकारलेही नाही. आजच्या काळात जे आचरणशील नाही, ते टिळकांनी सोडण्याची तयारी दाखवली. प्रत्येक नवी गोष्ट उतावळेपणाने त्यांनी स्वीकारली नाही. त्यातील बारीकसारीक खाचाखोचा टिळकांनी जाणून घेतल्या, चांगल्याचे कौतुक केले, वाईटावर बोट ठेवले. संस्कृती आणि परंपरा यातील सगळेच मोलाचे आहे, असा हेकेखोरपणा न करता त्यांना जाणवले त्या प्रथांना बगल दिलीच आणि नव्या जुन्याचा संगम साधण्याचा प्रयत्न केला...

दीपस्तंभ

आयुष्यात कोणत्याही कटू प्रसंगाबद्दल तक्रार नाही, तर आयुष्यातील प्रत्येक क्षणाचा उत्सव करून त्या उत्सवामध्ये समाजालाही सकारात्मक आनंद देणार्‍या, कर्तव्यकठोर पण तितक्याच भावनाशील, स्वतंत्र विचारधारेच्या मात्र घरदार, संस्कृती जोपासून सगळ्यांचा मान राखणार्‍या, आयुष्यात अनेक यशाची शिखरे पार करणार्‍या सुचेता रेगे म्हणजे उत्साहाचा सागरच. त्यांचे जीवन आणि कार्य म्हणजे कर्तव्य, निष्ठा आणि सकारात्मक आशाच होय. आज जागतिक महिला दिनानिमित्त त्यांच्या कार्यकर्तृत्वाचा घेतलेला हा आढावा.....

खरा तो एकची धर्म । जगाला प्रेम अर्पावे ॥

समाजातील अत्यंजांच्या दु:खांना आपलेपणाने जाणून घेऊन ती दु:खे दूर करावीत. मात्र, आपण करत असलेल्या सत्कर्माची चुकूनही जाहिरात होऊ नये, याची काळजी घेणार्‍या ‘भावना प्रधान’ या नावाप्रमाणेच ‘भावनाप्रधान’ आहेत. समस्यांनी होरपळणार्‍या अगणित पीडितांना त्यांनी मदतीचा हात दिला. कितीतरी प्रकल्पांच्या त्या छत्रछाया झाल्या. सहकार्य, मार्गदर्शन करतानाही वास्तवतेचे भान ठेवणार्‍या भावना प्रधान. त्यांचे कार्य म्हणजे अंधारातला प्रकाशदुवा.....

विश्वास हेच उद्योगाचे भांडवल...

नामांकित कंपनीत ‘व्यवस्थापक’ म्हणून कार्यरत असणार्‍या रामचंद्र सावंत यांनी उद्योगविश्वात पाऊल ठेवले आणि ‘साईरश इलेक्ट्रॉनिक सिस्टिम्स’ या कंपनीची सुरुवात केली. त्यांच्या प्रवासाचा घेतलेला हा आढावा...

कॉर्पोरेट फुलांचा व्यवसाय : 'फ्लोरिस्टा'

आयपीएल क्रिकेटमध्ये स्टेडियम असो, व्हीआयपी कक्ष, पत्रकार कक्ष, खेळाडूंची चेंजिंग रुम किंवा अगदी बक्षीस समारंभ या सगळ्या कार्यक्रमातील फुलांच्या सजावटीचं काम त्यांची कंपनी करते. इतकंच नव्हे तर भारतातील मोठमोठ्या कॉर्पोरेट कार्यक्रमाच्या फुलांची सजावट त्यांनी केली आहे. स्मृती समीर दळवी यांच्या ‘फ्लोरिस्टा’ या फुलांच्या सर्वांत मोठ्या ब्रॅण्डची ही आगळीवेगळी कहाणी...

ठेवींवरील विमा संरक्षण

बँक ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी केंद्रीय अर्थमंत्र्यांनी २०२०-२०२१ च्या अर्थसंकल्पात ठेवींवरील विमा संरक्षणाची मर्यादा पाचपट वाढवून एक लाख रुपयांची पाच लाख रुपये करण्याचा प्रस्ताव सादर केला. सध्या ‘डिपॉझिट इन्शुरन्स अ‍ॅण्ड क्रेडिट गॅरेंटी कॉर्पोरेशन’ (डीआयसीजीसी) हे महामंडळ सर्वतर्‍हेच्या ठेवींवर एका बँकेत एक लाख रुपयांपर्यंतचे संरक्षण ठेवीदारांना देते. या नवीन प्रस्तावाचा फायदा फार मोठ्या प्रमाणावर ग्राहकांना होईल. त्याविषयी सविस्तर.....

भीष्मांना देवाज्ञा!

अखेरीस भीष्मांना देहातून मुक्ती देणारा दिवस उगवला! त्यांच्या दर्शनासाठी फुले, धूप, रत्ने, फळे, रेशीम वस्त्रे इत्यादी शुभ वस्तू घेऊन कृष्ण आणि पांडव परिवार कुरुक्षेत्री आला. त्यांच्या समवेत धृतराष्ट्र, गांधारी, कुंती, द्रौपदी, सात्यकी, विदुर व युयुत्सु पण होते. शरशय्येवरती भीष्म आपली सुटका होण्याच्या प्रतीक्षेत होते. ..

यत्न तो देव जाणावा...

माणसाने आपले मन प्रसन्न ठेवून आत्मसुधारणेच्या मागे लागावे. आळस टाकून प्रयत्न करावा. काही झाले तरी प्रयत्नांची कास सोडू नये. प्रयत्न करताना आजूबाजूच्या लोकांना खूश ठेवावे. कोणाचे मन दुखवू नये. निरपेक्षपणे प्रयत्नपूर्वक कार्य करीत राहिल्यास महंताचे गुण आपल्या ठिकाणी येतात व प्रारब्ध अनुकूल होते...

तोचि खरा उपदेष्टा...!

वेदांनी माणसाच्या आचरणावर मोठा भर दिला आहे. जगातील सर्व ग्रंथ सत्य आणि प्रामाणिकतेला अग्रक्रम देतात. सत्य गोष्टींना प्राधान्य देतात. पण वेद हे जगातील असे महानतम ग्रंथ आहेत की, ते सत्याबरोबरच सदाचाराला म्हणजेच उत्तम आचाराला ही तितकेच महत्त्व देतात...

‘संस्कृति संवर्धन प्रतिष्ठान’च्या नैतिक शिक्षण उपक्रमांतर्गत पुरस्कार वितरण संपन्न

‘संस्कृति संवर्धन प्रतिष्ठान’ गेली १६ वर्षे नैतिक शिक्षणाच्या क्षेत्रात कार्य करीत आहे. यावर्षी ९०० शाळांमधील १ लाख, ३५ हजार विद्यार्थी या उपक्रमात सहभागी झाले...

भारताच्या इतिहासलेखनात भारताचा आत्मा दिसला पाहिजे : डॉ. बालमुकुंद पांडेय

इतिहास संकलन समितीच्या वतीने ‘वर्तमान संदर्भात भारताचा इतिहास’ या विशेष व्याख्यानाचे आयोजन..

महाआरोग्य शिबिराच्या माध्यमातून सत्कर्म

‘सत्कर्म बालक आश्रम, बदलापूर’ आणि ‘रश्मीज स्माईल ट्रस्ट, घाटकोपर’ यांच्या संयुक्त सहभागाने पार पडले, महाआरोग्य शिबीर! ज्यात पाचशेहून जास्त गरजूंनी लाभ घेतला. ..

गुणसागर पत्र महर्षी स्वयंसेवक : नारायण बाळकृष्ण लेले

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे पहिल्या फळीतील प्रचारक व धुरंधर पत्रकार नारायण बाळकृष्ण लेले म्हणजेच आपले ना. बा. लेले, संघ परिवारातील बापूराव लेले होत. यांच्या जन्मास १०० वर्षे होत आहेत. त्यांच्या महनीय स्मृतींना उजाळा देण्याचा प्रयत्न.....

तुझे रुप चित्ती राहो...

जे आहे जसे आहे तसे स्वीकारावे आणि पुढे मार्गस्थ व्हावे हेच उत्तम! तरीदेखील आयुर्वेदाने मानवाला नेहमीच मोलाची साथ दिली आहे. ‘सुंदर दिसावं’ या आशेतून विविध क्रिम्स, पावडर चेहर्‍यावर चोपडल्या जातात. ‘विको’ उत्पादनांमध्ये आयुर्वेदिक घटकांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. त्यामुळे सौंदर्य विशेषत: चेहर्‍याच्या सौंदर्यासाठी विचार केला गेला तेव्हा कालसुसंगत ‘फेसवॉश’चा जन्म झाला...

एकतर्फी लक्षणांचे आजार (भाग ४)

एकतर्फी लक्षणांच्या आजारात काही वेळा आजाराची मुख्य किंवा प्रधान लक्षणे ही बाह्य स्वरूपाची असतात व काही ठराविक अवयवांपुरतीच मर्यादित असतात. ही बाह्य किंवा दृश्य लक्षणे मुख्यत्वे करून शरीराच्या बाह्य व दृश्य भागावर प्रवर्तित होत असतात. शरीर, मन व चैतन्यशक्तीमध्ये झालेल्या बिघाडाचे हे बाह्य स्वरूप मुख्यत्वे करून त्वचेवर दिसते. शरीराच्या त्वचेवर या आजाराचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने दिसून येतो. याचप्रमाणे या बाह्य स्थानिय लक्षणांमध्ये एखाद्या अवयवापुरतीच मर्यादित अशी लक्षणे दिसून येतात आणि म्हणूनच त्याला ..

अप्रिय प्रिय ते, प्रिय अप्रिय ते...

गरज असते तेव्हा आपण लोकांसाठी अप्रिय झालो तर काय बिघडणार आहे? आपल्या विचित्रपणाला आतापर्यंत इतर किती लोकांनी सहन केले नाही का? आपल्या आईवडिलांनी व शिक्षकांनी आपल्यासाठी किती वेळा वाईटपणा घेतला. पण, शेवटी त्यात हित आपलेच झाले. तसेच कधी कुणासाठी तरी आपण अप्रिय होऊ शकतो आणि त्यांचे भलेही करू शकतो...

कोकण : विकास, पर्यावरण आणि संघर्ष

गेली १५ वर्षे कोकणातील जनआंदोलनांमध्ये सहभागी असणारे कार्यकर्ते सत्यजित चव्हाण यांची ही विशेष मुलाखत.....

भारतीयत्वाचा आत्मा असलेला इतिहास जगासमोर आणायला हवा : डॉ. बालमुकुंद पांडेय

डॉ. बालमुकुंद पांडेय यांनी गोरखपूर विश्वविद्यालयातून एम.ए व बी.एड केले. ‘महामना मदनमोहन मानवीय : व्यक्तित्व एवं विचार’ या विषयावर त्यांनी पी.एचडी केली आहे. २००७ पासून ते रा. स्व. संघाशी संबंधित अखिल भारतीय इतिहास संकलन योजनेचे राष्ट्रीय संघटन सचिव आहेत. ‘कॉमनवेल्थ का निहितार्थ’, ‘विभाजन के गुनाहगार’, ‘प्राचीन भारत मे गोमांस : एक प्रवंचना’, ‘उपनिषिदीय शिक्षा पद्धती’, ‘रामचरित मानस मे महिला पात्र’ याविषयावरचे त्यांचे शोधनिबंध प्रसिद्ध आहेत. आजपर्यंत त्यांनी ५० शोधनिबंध लिहिले आहेत. भारताचा खरा गौरवशाली ..

लोकमान्य टिळक : पडद्यामागचे विवेकी क्रांतिकारक ! (भाग-४)

‘टिळक क्रांतिकारक नव्हतेच, त्यांचा या चळवळीशी काय संबंध?’ असं म्हणणारे लोक आपल्याला दिसतात. मात्र, इतिहासाच्या खोलात जाऊन डोकावले तर नक्कीच वेगळे चित्र साकारले जाते. तत्कालीन क्रांतिचळवळीच्या म्हणाव्या तशा फारशा नोंदी नसल्याने टिळकांनी पडद्यामागून क्रांतिकारकांना जे सहकार्य केले, त्याबद्दल फारसे लिहिले गेलेले नाही. दुर्दैवाने तो इतिहास आज आपल्याकडे म्हणावा तसा चांगल्या अवस्थेत उपलब्ध नाही. आम्ही तो जपू शकलो नाही. त्या काळात ब्रिटिश राजवट असल्याने तो लिहिता आला नाही, ज्यांनी लिहिला त्यांना त्यातील ..

‘व्हिएत-चाम’ उर्फ ‘व्हिएतनाम’

आतापर्यंत आपण आग्नेय आशियातील तीन देश पाहिले. भारताचा भरत इंडोनेशिया, इस्लामी-ज्वरग्रस्त मलेशिया आणि सदा स्व-तंत्र थायलंड. आज आपण आजच्या काळातील भारताचा घनिष्ठ मित्र व्हिएतनामची चिकित्सा करूया...

अमेरिकेच्या अनुभवाचा भारतीय सुरक्षा यंत्रणेत वापर

भारतीय गृहमंत्रालय सीमा व्यवस्थापन खाते, सीमा व्यवस्थापनासंबंधातील मुद्दे हाताळत असते. पण, त्यांचा आवाका प्रभावी व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने खूपच मर्यादित आणि अपूर्ण आहे. भारत सरकारला अमेरिकन कार्यपद्धतींचा आणि अनुभवांचा अभ्यास करून तसेच त्यावरून सुयोग्य धडे घेऊन लाभ होईल. अमेरिकन अनुभव भारताच्या परिस्थितीस अनुकूल करून वापरला पाहिजे...

तेजाची आरती

बापूराव लेले अर्थात माझे बापूकाका. खरेतर ते माझे मामेसासरे, पण खर्‍या अर्थाने ते कायम माझे काकाच राहिले. हे नाव उच्चारता डोळ्यांसमोर असंख्य आठवणींचा पट उलगडत गेला. त्यांच्यासारख्या थोर व्यक्तीच्या जन्मशताब्दीनिमित्त मी काही लिहावे, असे जेव्हा सुचवले गेले, म्हणून मी स्वत:ला भाग्यवान समजते. कारण, खरोखरच आजच्या संघाच्या आणि पत्रकारितेच्याही पिढीला, त्यांच्या कार्याची, त्यांच्या विचारांची, त्यांच्या जीवनपद्धतीची, ‘की घेतले न हे व्रत आम्ही अंधतेने’ अशा व्रताची थोडीशी तरी ओळख व्हावी असे प्रकर्षाने वाटले...

बुलडाणा जलक्रांतीचा ‘गडकरी पॅटर्न’

दुष्काळी भाग म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या बुलडाणा जिल्ह्यात इच्छाशक्तीमुळेच केंद्रीय दळणवळण मंत्री नितीन गडकरी यांनी महामार्ग बांधणीसोबत तलाव, बंधारे, कालवे यांचे खोलीकरण करून जिल्ह्यातील पाण्याचा प्रश्न सोडविला आणि खर्‍या अर्थाने शेतकऱ्यांना ‘अच्छे दिन’ दाखविण्यास प्रारंभ केला आहे. तेव्हा,जलक्रांतीच्या या ‘बुलडाणा पॅटर्न’चा घेतलेला हा सविस्तर आढावा.....

आजमारा क्रुझवर ‘तायडें’च्या कलाकृती

अमेरिकेच्या न्यूयॉर्क येथील ‘आर्टवेव्ह’ या गॅलरीव्यवस्थापनाने गणेश तायडे यांच्या कलाकृतींना अधिक पसंती दिली. त्यांनी ‘आजमारा क्रुझ’ (Azamara Cruise) बरोबर सहयोग करून या महाकाय जहाजावरील गॅलरीमध्ये चित्रकार गणेश तायडे यांच्या कलाकृती प्रदर्शित केल्या आहेत...

श्रीकृष्ण बोर्डिंग हाऊस - मराठमोळी उद्योगाची ओळख

सुमारे ८३ वर्षांनंतरसुद्धा हे बोर्डिंग हाऊस दिमाखात उभं आहे. विष्णू वामन गोखल्यांचे नातू राहुल पाटगांवकर हे बोर्डिंग हाऊस चालवतात. रानडे रोडवरील ‘न्यू श्रीकृष्ण बोर्डिंग हाऊस’ हे ते नाव...

तुमच्या बँकांतील ठेवी किती सुरक्षित?

एकाच बँकेत सर्व ठेव ठेवण्याची चूक करू नये. अनेक बँकांत ठेवी असतील आणि त्यापैकी समजा एखाद्या बँकेच्या व्यवहारांवर नियंत्रणे आली, तरी इतर बँकांतील पैसा तुम्ही गरजेसाठी वापरू शकता. सार्वजनिक उद्योगातील बँकांतच ठेवी ठेवण्यास प्राधान्य द्या. दुसरे प्राधान्य न्यू जनरेशन बँकांना द्यावे...

येणे राहे समाधान...

दुराचारी पापी लोकांना मृत्यूनंतर यमयातना भोगाव्या लागतात हे निश्चित, असे समर्थ म्हणतात. समर्थांच्या काळी दिल्लीतील औरंगजेबाने केलेला हिंदू प्रजेचा छळ समर्थांनी पाहिला होता आणि त्यासंबंधी विश्वासू लोकांकडून ऐकले होते...

भीष्मांची राजनीती

खरा मित्र कोण व शत्रू कोण हे ठरवणे कठीणच असते. ज्याच्यापासून आपल्याला कुठलाही धोका नाही व फक्त आपला फायदाच होईल, अशाच माणसाची मित्र म्हणून निवड करावी.’’ ‘‘शत्रूशी केव्हा तह करावा, हे पण राजाला कळले पाहिजे...

शोभे देश ब्रह्म-क्षत्र तेजाने...!

देश किंवा राष्ट्र केवळ ज्ञान-विज्ञानानेच चालत नाही, तर त्यासोबतच शक्ती व सामर्थ्याची गरज असते. विद्वत्तेच्या किंवा ज्ञानाच्या दृष्टीने देश प्रगत असेल आणि अंतर्बाह्य रक्षणाच्या दृष्टीने तो शक्ती व बळविरहित असेल, तर तो कधीच सुखी व आनंदी राहू शकणार नाही. यासाठी प्रत्येक राष्ट्रात ब्रह्मशक्ती व क्षात्रशक्ती या दोन्हींची अत्याधिक आवश्यकता असते...

मनुष्यनिर्मितीचे विद्यापीठ

एक परिपूर्ण व हजारो कार्यकर्त्यांना प्रेरक ठरेल, असे दीर्घायुष्य जगून बाळासाहेब दीक्षितांनी या जगाचा निरोप घेतला. त्यांच्या स्मृतींना उजाळा देणारा हा लेख.....

साहित्यिक सावरकर - स्वा. सावरकर : कृतज्ञता स्मरण

दि. २६ फेब्रुवारी १९६६ रोजी स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांनी आत्मार्पण करुन जगाचा निरोप घेतला. सावरकर म्हणजे प्रखर तेज, राष्ट्रभक्ती आणि राष्ट्रशक्तीची जाज्वल्य प्रतिमा! त्यांचे व्यक्तिमत्त्व अष्टपैलू होते. ते देशभक्त, समाजसुधारक, उत्तम वक्ता, उच्च कोटीचे साहित्यिक होते. त्यांच्या गुणकौशल्यावर स्वतंत्र संशोधन व्हावे, असे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व. त्यांच्या आत्मार्पण दिनानिमित्ताने त्यांच्या साहित्यिक योगदानावर प्रकाश टाकणारा हा लेख.....

दंतसंरक्षणाय

तोंड हे पचनसंस्थेचे प्रवेशद्वार आहे. मुखाचे आरोग्य हे एकूणच आरोग्याच्या द़ृष्टीने महत्त्वाचे आहे. दातांचा प्रामुख्याने उपयोग होतो तो चर्वणासाठी! त्यामुळे दात व हिरड्या हे घटक महत्त्वाचे ठरतात. खराब झालेले दात, किडलेले दात, वेडे-वाकडे दात, पुढे आलेले दात, हिरड्यांचे आजार यामुळे व्यक्ती संत्रस्त होते. ठणकणार्‍या दाढेपुढे जगातील कोणतंही दु:ख फिकं पडतं! अशावेळेस दंतवैद्य हा देवदूतासारखा वाटू लागतो. कोणतीही वेदना त्रासदायक असतेच, पण दातांच्या दुखण्यामुळे एखादी व्यक्ती हवालदिल होते. आपण प्रत्येकाने कधी ..