विविधा

भाजप आणि मनसे एकत्र आले तर...

“ज्या बाळासाहेब ठाकरे यांनी विविध व्यासपीठांवरुन वेळोवेळी काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस व त्या पक्षांच्या नेत्यांवर टीकेचे आसूड ओढले, त्याच पक्षांशी शिवसेनेने आघाडी केली आणि हे तिन्ही पक्ष सत्तेत आले. महाराष्ट्राच्या सत्तेमध्ये असे होऊ शकते, तर राज्यभरातील विविध निवडणुकांत भाजप आणि मनसे एकत्र आल्यास आश्चर्य वाटायला नको. पण त्यावर आम्ही आताच काही बोलू शकत नाही,” असे भाजप महाराष्ट्र उपाध्यक्ष, विधान परिषद आमदार व वसई-विरार महानगरपालिकेचे प्रभारी प्रसाद लाड दै. ‘मुंबई तरुण भारत’चे प्रतिनिधी अल्पेश करकरे ..

सुंदर हसतमुख अभिनेत्री

हिंदी आणि मराठी चित्रपटात आपल्या ठसठशीत अभिनयाने रजत पडदा गाजवून अनन्यसाधारण स्थान निर्माण करणाऱ्या दिग्गज अभिनेत्री म्हणजेच दुर्गा खोटे.....

‘तांडव’च नाही!!!

हिंदू देव-देवतांचा संदर्भ घेऊन प्रतिकात्मक भाष्य करण्याचा अजेंडा इथल्या समाजाला प्रबोधित करण्यासाठी नसून जागतिक पातळीवर हिंदू धर्माच्या बाबतीत कथित नकारात्मक चर्चेला उधाण येण्यासाठीचा हा डाव आहे. उदारमतवादी म्हणवून घेतल्या जाणाऱ्या विचारधारेचा सांस्कृतिक आविष्काराआडून सुरु असलेला हा छुपा अजेंडा आहे...

रत्नशास्त्रात करिअरच्या संधी

एक रत्न हा नैसर्गिकरीत्या आढळत असून तो कापून आणि पॉलिश करून दागिने किंवा इतर सौंदर्यशास्त्रीय वस्तू बनवण्यासाठी वापरला जातो. मात्र, अनेक मौल्यवान दगड किंवा खडे हे पृथ्वीच्या गर्भात तयार झालेली खनिजे आहेत. काही दगड (लॅपिस लाझुली) आणि सेंद्रिय साहित्य (अंबर, मोती आणि कोरल) हेही खडे मानले जातात. दुर्मीळता, सौंदर्य (चमक), स्वीकारार्हता आणि टिकाऊपणा हे काही महत्त्वाचे निकष आहेत, जे एक खनिजाचा खडा, दगड आणि ऑर्गेनिक साहित्याला रत्न बनवतात. ‘जेमोलॉजी’ ही खनिजशास्त्रीय आणि इतर निकषांचा वापर करून खड्यांचा अभ्यास ..

अमराठ्यांना मराठीचे धडे

मराठी भाषिक अनेक भाषा शिकतो पण मराठी भाषादेखील अमराठ्यांना शिकवली पाहिजे, असा विचार करणारे व त्यानुसार कृती करणारे अपवादानेच. त्यापैकीच एक सदर लेखाच्या लेखिका सुपर्णा कुलकर्णी. सुपर्णा कुलकर्णी यांनी अमराठी भाषकांना मराठी शिकवण्याचे, तसेच ऑनलाईन मराठी शिकवण्याचे विशेष प्रशिक्षण घेतले आहे. तसेच मुंबई विद्यापीठात तीन वर्षे अमराठी भाषकांना त्यांनी मराठी शिकवले आहे. सोबतच ओएनजीसीच्या अधिकाऱ्यांना, तंजावर येथील विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांना त्यांनी मराठीचे प्रशिक्षण दिले आहे. याचबरोबर विविध कोशाच्या कामाचा ..

एजंट सोन्या : उर्सुला कुझेन्स्की

‘एमआय ५’ नेमकं काय करत होती? त्यांना एकदाही उर्सुलाचा संशय का आला नाही? तिच्या आणि फॉक्सच्या वारंवार होणाऱ्या भेटी त्यांच्या नजरेतून कशा सुटल्या? ‘एमआय ५’ उर्सुलावर नजर ठेवण्यात इतकी अयशस्वी का झाली? यामागची कारणं अनाकलनीय आहेत. १९४१ पासून १९५०च्या सुरुवातीला, फॉक्सला अटक होईपर्यंत सुमारे नऊ वर्षे उर्सुला इंग्लंडमध्ये राहून हेरगिरी करत राहिली. यादरम्यान १९४७च्या सुमारास दोन वेळा तिची चौकशीही केली गेली. मात्र, तीन मुलांची आई आणि एक सुखी गृहिणी असल्याचं तिचं नाटक इतकं उत्तम वठत होतं की, केवळ संशय घेण्यापलीकड..

तृतीयपक्षी अग्निलेखा परीक्षण

नुकतीच राज्यातील भंडारा जिल्ह्यातील शासकीय रुग्णालयात आग लागण्याची घटना घडली व यात दहा बालकांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. अर्थात, भंडाऱ्यातील आग लागण्याची घटना एकमेव नाही, तर नाशिक, ठाणे आणि आता पुण्यातही आगीच्या घटना घडल्या. या सर्वच घटनांच्या पार्श्वभूमीवर इमारतींचे आगीपासून संरक्षण, त्याचे लेखा परीक्षण, उपस्थितांना प्रशिक्षण आदी मुद्द्यांचा परामर्श सदर लेखातून घेतला आहे...

खानावळ : छेना तडातडी

‘अनलॉक’ची प्रक्रिया सुरू झाल्यामुळे विविध कौटुंबिक कार्यक्रम, सोहळे संपन्न होत आहेत.या कार्यक्रमांमध्ये ‘डिझर्ट’ ठरवताना त्याच त्याच पदार्थांना ‘छेना तडातडी’ हा बंगाली पदार्थ उत्तम पर्याय ठरू शकतो. करण्यास आणि खाण्यास सोप्पा असा हा बंगाली गोड पदार्थ ‘छेना तडातडी.’ ..

मोल तुमच्या श्वासाचे हे...

भारतीय सैन्य अहोरात्र देशाच्या सीमांचे आणि देशवासीयांचे रक्षण करण्यासाठी सज्ज असते. त्यासाठी अतिशय विषम परिस्थितींचा सामना त्यांना करावा लागतो. जगातील सर्वांत उंच युद्धभूमी असलेल्या सियाचीनमध्येही भारतीय लष्कर तैनात असते. उणे ६० अंश तापमानामध्ये कार्यरत सैनिकांना सियाचीनमध्ये प्राणवायू म्हणजेच ऑक्सिजन कृत्रिमरीत्या पुरविणे अत्यंत गरजेचे असते. केंद्र सरकार त्यासाठी आवश्यक ते सर्व काही करीतच असते. मात्र, पुण्यातील सुमेधा आणि योगेश चिथडे या दाम्पत्याने सियाचीनमध्ये अत्याधुनिक ऑक्सिजन प्लांट उभारून दिला ..

पानिपतची कहाणी

दि. १४ जानेवारी, १७६१ रोजी पानिपत येथे अहमदशहा अब्दाली आणि सदाशिवराव भाऊ यांच्यात भीषण रणसंग्राम झाला. या एका लढाईने भारताचा इतिहासच बदलला गेला. २६० वर्षे झाली त्या घटनेला, पण मराठी माणूस तो प्रलय अजूनही विसरु शकलेला नाही. बदलापूरचे ज्येष्ठ कादंबरीकार, नाटककार अनंत शंकर ओगले यांनी त्या महासंग्रमाचे केलेले हे संस्मरण म्हणजे ‘पानिपतची कहाणी!’..

सोशल मीडिया आणि माहिती गोपनीयता धोरण

‘व्हॉट्स अ‍ॅप’च्या नवीन अटी आणि गोपनीयता धोरणामुळे जगभरातील कोट्यवधी ‘व्हॉट्स अ‍ॅप’ वापरकर्ते हे अ‍ॅप वापरावे अथवा नाही, यासंबंधी द्विधा मन:स्थितीत आहेत. त्यानिमित्ताने ‘व्हॉट्स अ‍ॅप’चे हे धोरण नेमके आहे तरी काय आणि वापरकर्त्यांनी नेमकी काय काळजी घेतली पाहिजे, याविषयी मार्गदर्शन करणारा हा लेख.....

रशियन स्वॅलो : लॅरिसा क्रोनबर्ग भाग-६

आपले काम साध्य करण्यासाठी, कोणताही विधिनिषेध न बाळगता, अगदी कोणताही मार्ग वापरणे ‘केजीबी’ने निषिद्ध मानले नाही आणि म्हणूनच रशियाचे हेरखाते अधिकाधिक सक्षम होत गेले. ‘हनी ट्रॅपिंग’ करण्यातही ‘केजीबी’ मागे नव्हतीच. ‘हनी ट्रॅपिंग’मध्ये सामील असणाऱ्या स्त्री एजंटला ‘स्वॅलो’ (swallow) आणि पुरुष एजंटला ‘राव्हन्स’ (ravens) असे म्हटले जात असे. अशीच एक ‘रेड स्पॅरो’ होती- लॅरिसा क्रोनबर्ग!..

आहे मनोहर तरी, तुमच्यापेक्षा अज्ञानता बरी!

दि. १४ जानेवारी रोजी कवी यशवंत मनोहर यांना महाराष्ट्र विदर्भ साहित्य संघाचा ‘जीवनव्रती’ पुरस्कार जाहीर झाला. मात्र, कार्यक्रमाच्या व्यासपीठावर जाऊन तिथे सरस्वतीची मूर्ती आहे म्हणून त्यांनी पुरस्कार स्वीकारण्यास नकार दिला. तसेच सरस्वतीच्या प्रतिमेबद्दल त्यांनी आक्षेपार्ह उद्गार काढले. त्यावर समाजमनाचा घेतलेला कानोसा.....

स्वयंसिद्ध निसर्गचित्रकार : दिलीप कुलकर्णी

आजच्या लेखात अशाच एका स्वयंभू निसर्गचित्रकाराच्या कलासाधनेची माहिती आपण घेणार आहोत. विदर्भातील बुलढाणा जिल्ह्यातील जळगाव जामोद या गावातील ‘दी न्यू इरा हायस्कूल’मधून अध्यापनाची सेवा करून नियत वयोमानामुळे सेवानिवृत्त झालेले दिलीप सदाशिव कुलकर्णी यांचा कलाप्रवास फारच अद्भुत आहे...

‘आत्मनिर्भरते’चा वैदू मेळावा

‘कै. अनंत श्रीधर ओक वनौषधी संशोधन व ‘संवर्धन प्रतिष्ठान’ कर्जत येथे दि. ५ जानेवारी रोजी कर्जत तालुक्यातील वैदू (पारंपरिक आयुर्वेदिक औषधे व उपचार करणारे व्यावसायिक) मंडळींचे एकत्रीकरण मार्गदर्शनपर वर्गाचे आयोजन करण्यात आले होते. या मेळाव्याचे प्रमुख अतिथी होते, वैद्य वंदन महाराज आणि प्रमुख वक्ते होते विवेक भागवत (प्रांत सेवा प्रमुख, कोकण प्रांत). सदर मेळाव्यातील घेतलेला आढावा.....

रोमियो स्पाईज

सामान्यपणे हेरगिरी करताना आपल्या शत्रुराष्ट्राची गुपिते चोरणे किंवा शत्रुराष्ट्रात जाऊन एखादी छुपी कामगिरी पार पडणे, अशी कामे करावी लागतात. पण, आपल्याच देशातल्या दुसर्‍या गटाबाबतीत असं करावं लागलं तर? ..

गृहस्थी प्रचारक सच्चिदानंद फडके

आज बाबांच्या वर्षश्राद्धाच्या निमित्ताने त्यांच्याबद्दल आपल्या आठवणींना उजाळा देऊन त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करण्याचा हा एक आम्हा कुटुंबीयांचा प्रयत्न!..

विदेशीयांच्या नजरेतून भारत व भारतीय

आज भारताबद्दल, भारतीय संस्कृतीबद्दल परदेशात बरेच औत्सुक्य व आकर्षण निर्माण झाले आहे. पर्यटक इथे येताना भारताची सर्व माहिती काढून अभ्यास करूनच येतात. त्यामुळे बहुतेक पर्यटकांनी मला सांगितले की, भारतीय संस्कृती अत्यंत उच्च दर्जाची, संपूर्ण विश्वाचे कल्याण साधणारी असली, तरी भारतीयांचे देशातले व विदेशातले आचरण बरेचसे याविरुद्ध आढळते. याचे कारण काय? असा प्रश्नही त्यांनी मला विचारला. या सर्व अनुभवांवरून, आपला इतिहास व आजचे आपले आचरण जाणून घेतल्यावर माझे जे मत झाले, ते आगामी प्रजासत्ताक दिनाच्या पार्श्वभूमीवर ..

स्वामी विवेकानंद व महिला सक्षमीकरण

मंगळवार, दि. १२ जानेवारी ही स्वामी विवेकानंदांची जयंती. त्यानिमित्ताने स्वामी विवेकानंद आणि भगिनी निवेदिता यांनी महिला सक्षमीकरण, मुलींचे शिक्षण, संस्कार, मातृत्व यांसारख्या विविध पैलूंविषयी केलेले चिंतन आजही तितकेच उद्बोधक आहे...

नावासारखाच सरळमार्गी विनोदवीर...

साधे-सरळ, सुशील आणि एकमार्गी असणारे, मराठी चित्रपटसृष्टीवर हास्याची लकेर उमटविणारे, तसेच आपल्या कामाशी एकनिष्ठ राहिलेले दिग्गज अभिनेते म्हणजेच शरद तळवलकर.....

जगन्नाथपुरीचे कलाधाम

नुकतेच हैदराबाद, विशाखापट्टणम, भुवनेश्वर, जगन्नाथपुरी अशा ठिकाणच्या कला-महाविद्यालयांना भेट देण्याचा योग आला. मी या योगाला ‘भाग्य-योग्य’ म्हणेन. जवळ-जवळ तीन प्रांतांच्या कला-संस्कृतीचा सुरेख संगम या काळात पाहायला आणि अनुभवायला मिळाला. महाराष्ट्रातील मी, या तिघांच्या कला-समन्वय, कला-आत्मीयता आणि कलाविषयक उपक्रम राबविण्याच्या मानसिक उत्साहाला बघून, भारावून गेलो. हा अनुभव कमी की काय, जगन्नाथपुरीच्या ‘ओडिशा कॉलेज ऑफ ऑर्ट अ‍ॅण्ड क्राफ्ट्स, पुरी’ या कला-महाविद्यालयाच्या उत्सवी मानसिक सकारात्मकतेने तर ‘कळसच’ ..

न्यू इंडिया न्यूजच्या नवीन अंक वाचकांच्या भेटीला

न्यू इंडिया न्यूजच्या नवीन अंकात, स्वच्छ भारत मिशन, महिला सशक्तीकरण, जल-जीवन मिशन, कृषी सुधार, शिक्षण, आरोग्यविषयक अशा २१ निवडक विषयांवर लेखन केले गेले आहे. शिवाय देशातील विकासाच्या बाबतीत नवीन घटना घडल्या आहेत, त्यांचा देखील समावेश करण्यात आला आहे...

हिंसक आंदोलने आणि देशांतर्गत सुरक्षेचा प्रश्न

या आंदोलनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेला धक्का पोहोचला आहे. त्यामुळे महागाई वाढली. हिंसक आंदोलने हासुद्धा दहशतवादाचा एक प्रकार मानला पाहिजे. देशातील एखाद्या समाजावर अन्याय होत असेल, तर त्या अन्यायाला प्रत्युत्तर म्हणून हिंसा हा उपाय नाही. भारतीय कायदा हिंसाचाराचे समर्थन करत नाही. एखाद्या समाजाला, संस्थांना सरकारकडून कोणतीही मागणी मान्य करून घ्यायची असेल तर ती कायद्याच्या चौकटीत राहून केली पाहिजे...

काव्यसावित्री!

आज ३ जानेवारी. क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांचा जन्मदिन. सावित्रीबाईंचे जीवनचरित्र सर्वज्ञात आहेच. परंतु, कला शाखेची विद्यार्थिनी म्हणून मला त्यांच्या काव्यप्रतिभेला जाणून घ्यावेसे वाटते. त्यांच्या काव्यसंपदेचा घेतलेला हा आढावा.....

वीर खाज्या नाईक भाग-४

२६ डिसेंबर या दिवशी जनजाती समाजात कार्य करणाऱ्या आपल्या ‘वनवासी कल्याण आश्रम’ या संस्थेचा वर्धापन दिन संपन्न झाला. या निमित्ताने चार रविवारी जनजाती समाजातील प्रेरक महापुरुषांच्या कथा आपल्यासमोर सादर करीत आहोत. त्याच मालिकेतील हा शेवटचा चौथा भाग.....

नाझेज्दा प्लेव्हित्स्काया भाग-४

१९१८ साली पहिलं महायुद्ध संपण्यापूर्वीच, म्हणजे १९१७ साली रशियामध्ये बंद आणि राज्यक्रांती झाली. महायुद्ध संपल्यानंतर १९१९च्या ऑक्टोबरमध्ये सुप्रसिद्ध रशियन गृहयुद्ध घडून आले. मुळातच महायुद्धामुळे हादरलेल्या जगात या युद्धामुळेदेखील कित्येक उलथापालथी घडून आल्या. सगळीकडे बजबजपुरी माजली होती. कोण कोणाच्या बाजूने असेल, याचा कोणताही अंदाज बांधणं अशक्य झालं होतं..

आम्ही पुत्र अमृताचे...

आर्यांचे आक्रमण अथवा स्थलांतर, या विषयाचा तपशीलवार ऊहापोह आतापर्यंत आपण केला. यामध्ये विविध ज्ञानशाखांच्या आधारे केली जाणारी उलटसुलट मांडणी आणि त्या भूलभुलैयात गांगरून जाणारी सामान्य माणसाची बुद्धी.... अशा परिस्थितीत या क्लिष्ट विषयाचे आकलन कसे काय बरे व्हावे? यावर करायच्या उपायांचा छोटासा; परंतु मूलगामी प्रयत्न म्हणून या लेखमालेचे आयोजन होते...

हाडाचा खलनायक

ओठांवर तलवार कट मिश्या, हातात पेटती सिगारेट, नजरेमध्ये जग जिंकण्याचा उन्माद, ओठांवर मधुर वाणी पण वृत्ती कटकारस्थानी! अशा आवेशात दमदार खलनायकी भूमिका साकारणारे कलावंत म्हणजेच राजशेखर... ..

चीनची असलियत दाखविणारे पुस्तक

मागील वर्षानुवर्षे चीनच्या कथित अजस्रपणाच्या ओझ्याखाली निरनिराळी सरकारे वागत आली, तसे मोदींनी केले नाही. कारण, आपण चीनला लगाम लावू शकतो, तशी क्षमता, तशी इच्छाशक्ती भारतात आहे, याची जाणीव नरेंद्र मोदी यांना होती आणि हीच जाणीव सर्वसामान्य जनमानसात करून देण्याचे, चीनच्या भल्या मोठ्या डोलार्‍याचे एक एक इमले कसे तगलादू पायावर आधारलेले आहेत, हे सोप्या भाषेत समजावून सांगण्याचे काम स्वाती तोरसेकर यांचे ‘अचपळ चीन’ हे पुस्तक करते...

स्वप्न ते न लोचनी

दुकाने बंद होण्याची वेळ जवळ आली होती. रस्ते रोजच्या सारखेच गर्दीने फुलून गेले होते. रस्त्याच्या कडेला ‘नोम’ या सोन्याच्या खाणींसाठी प्रसिद्ध असलेल्या शहरातून एक दिवसाच्या सुट्टीसाठी आलेला हेन्री नावाचा तरुण उभा होता. उद्या सकाळी त्याला परत निघायचे होते. हेन्रीने तीन वर्षे सोन्याच्या खाणीत काम केले होते. आजवर अंगावर वागवलेली खाणीतली धूळ हजारभर औंस नक्की असेल. पण, त्या धुळीचा त्याच्या केसांच्या सोनेरी रंगाशी संबंध नव्हता. उलट नोममधल्या उन्हाने त्याची सोनेरी कांती तांबूस तपकिरी पडली होती...

भगवान बिरसा मुंडा : भाग-३

गवान बिरसा मुंडा, वीरेंद्र सायसारखे अपरिचित जनजाती वीर, छत्रपती शिवाजी महाराज, राणा प्रताप, लाचित बडफुकन अशा वीरांचे जीवन कथाकथनातून मांडणे हा त्यांचा छंद आहे आणि त्यातूनच या कथामालिकेची निर्मिती झाली आहे. २६ डिसेंबर या दिवशी जनजाती समाजात कार्य करणाऱ्या आपल्या ‘वनवासी कल्याण आश्रम’ या संस्थेचा वर्धापन दिन असतो. या निमित्ताने चार रविवारी जनजाती समाजातील प्रेरक महापुरुषांच्या कथा आपल्यासमोर सादर करीत आहोत. त्याचाच हा तिसरा भाग.....

सरदार पटेलांना काँग्रेसने कसे वागविले?

वस्तुतः संघटनेत पटेल यांना अधिक समर्थन होते आणि संघटनेचा अध्यक्ष संघटनेने निवडायचा असतो. पण, गांधीजींनी नेहरूंना या कारणाखाली अध्यक्षपद देण्याची सूचना केली की, ‘इंग्लिशमन’कडून सत्ता हस्तांतरित करून घ्यायची असल्याने आणि नेहरूंना त्या संस्कृतीचा परिचय असल्याने त्यांना पर्याय असूच शकत नाही. पटेलांना अर्थातच नेतृत्व मिळाले नाही आणि नेहरू अध्यक्ष झाले आणि नंतर महिन्यानंतरच व्हाईसरॉयने नेहरूंना अंतरिम सरकार बनविण्यास सांगितले. पटेल यांची अध्यक्षपदावर निवड गांधीजींनी संघटनेच्या कलानुसार होऊ दिली असती, तर ..

सिंडी उर्फ शेरील बेन तोव्ह

ब्रिटनच्या तत्कालीन पंतप्रधान मार्गारेट थॅचर यांना दुखावणे इस्रायलला परवडणारे नव्हते आणि एक दिवस व्हेनुनूची भेट सिंडी नामक एका अमेरिकन प्रवासीशी झाली. ती एक अमेरिकन प्रशिक्षणार्थी ब्युटिशियन म्हणून व्हेनुनूला भेटली. मुळातच स्त्रीलंपट असणारा व्हेनुनू स्मार्ट आणि आकर्षक सिंडीच्या जाळ्यात फसायला वेळ लागणार नव्हताच! कोणत्याही परिस्थितीत ब्रिटनबाहेर न जाण्याची वर्तमानपत्राने दिलेली तंबी विसरून सिंडीच्या गोड बोलण्यात फसून व्हेनुनू तिच्याबरोबर ‘सुट्टी घालविण्यासाठी’ रोममध्ये दाखल झाला. रोममध्ये उतरल्यावर ..

पेशवे बखरीचे साक्षीदार : श्रीक्षेत्र वैजनाथ

महाराष्ट्राच्या संस्कृतीमध्ये देव आणि धर्माला प्रमुख स्थान आहे आणि त्यामुळेच एकाहून एक अशी अनेक सुप्रसिद्ध आणि जागृत देवस्थाने संबंध महाराष्ट्रभर पसरली आहेत. ही मंदिरेच महाराष्ट्राची मुख्य शक्तिकेंद्रे आहेत. अशाच या देवश्रद्धा आणि धार्मिक महाराष्ट्रात काहीशा आडवाटेवर श्री वैजनाथाचे एक जागृत आणि स्वयंभू देवस्थान आहे. वैजनाथ हा शब्द उच्चारताच बहुसंख्य मराठी मनांत बीड जिल्ह्यातील ‘परळी वैजनाथ’ या १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असणाऱ्या क्षेत्राची आठवण येते. पण, असेच आणखी एक वैजनाथ रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यातस..

चित्रपटसृष्टीतील ज्वलंत वादळ

निर्माता, दिग्दर्शक, अभिनेता अशा विविध भूमिकांतून आपल्या कामाचा आणि अभिनयाचा स्वतंत्र ठसा उमटविणारे म्हणजेच चतुरस्र रंगकर्मी विनय आपटे.....

केशवायनम:

१९३६ पासून परमपूजनीय आद्य सरसंघचालक डॉ. हेडगेवार यांना तात्या कमीत कमी ५०-६० वेळा भेटले होते. डॉक्टरांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त तात्यांनी काही लेख लिहिले होते, तरीही एक छोटेसे पुस्तक दहा दिवसांत लिहिले. ‘केशवायनमः’ या पुस्तकातील आठवणींमधून संघाबद्दलच्या तात्यांच्या कल्पना स्पष्ट कशा होत गेल्या आणि स्वतः डॉक्टर किती उदार अंतःकरणाने समाजाकडे पाहत होते, ते लक्षात येते...

१९७१ च्या युद्धातील यशाचे सर्वात मोठे शिल्पकार : फिल्ड मार्शल ‘सॅम माणेकशाँ’

१९७१ मध्ये झालेल्या बांगलादेश युद्धात पाकिस्तानच्या लष्कराला १४ दिवसांत शरण आणताना फिल्डमार्शल सॅम माणेकशाँनी निर्धार, खंबीर वृत्ती, या गुणांचा परिचय दिला. आजपर्यंत कोणत्याही भारतीय लष्करी अधिकाऱ्याला जितकी लोकप्रियता मिळाली नाही, तितकी लोकप्रियता माणेकशाँ यांना मिळाली. अर्थात, त्यांच्या युद्धकौशल्य आणि नेतृत्वगुणांमुळेच. युद्धात जय-पराजयाची निश्चिती होते ती, सेनापतींनी आखलेल्या युद्धनीतीवर. शत्रूची तयारी जोखून त्याप्रमाणे युद्धनीती आखणारे माणेकशाँ एक सेनापती होते...

तपस्वी कलाशिक्षक : प्रा. सुभाष बाभुळकर

प्रा. सुभाष बाभुळकर सर म्हणजे अत्यंत तळमळीने, दिखावा न करता, कला विद्यार्थ्यांना कलाध्यापन करणारा प्रामाणिक पारदर्शी कलाध्यापक ! तीन महिने झालेत-सेवानिवृत्त होऊन ‘पेन्शन’ मिळेल तेव्हा मिळेल पण त्यांची कलासाधना मात्र ‘पेन्शन’मध्ये गेलेली नाही. त्यांच्या अखंड कलासाधनेवर त्यांच्या कला उपक्रमशील तंत्र आणि कौशल्यांवर कधी कुणी संबंधितांनीही दखल घेतली नाही वा तसे वाटले नसावे. ना कधी त्यांच्या स्वयंभू शैलीतील कलाकृतींवरही लिखाण, प्रसिद्ध झाले ना कुणी लेख लिहिला. म्हणजे खऱ्या अर्थाने, प्रा. सुभाष बहुळकर सर ..

‘वनवासी कल्याण आश्रम’ एका दृष्टिक्षेपात...

‘उराँव’ जनजातीतील सहा बालकांना शिकवण्यासाठी घेऊन वनवासी कल्याण आश्रम या संस्थेची १९५२ मध्ये जशपूरमध्ये स्थापना झाली. दि. २६ डिसेंबर हा ‘वनवासी कल्याण आश्रमा’चा स्थापना दिवस आहे. आज जवळपास सर्वच क्षेत्रांमध्ये अनेक आयामातून ‘वनवासी कल्याण आश्रम’ जनजाती समाजापर्यंत पोहोचतो आहे...

रंगभूमीचा अभ्यासू नटसम्राट...

कोणत्याही भूमिकेत आपल्या दमदार आवाजाने आणि अस्खलित वाणीतील शब्दफेकीने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजविणारे ‘नटसम्राट’ म्हणजेच प्रभाकर पणशीकर.....

सिंथिया उर्फ बेटी पॅक

“जेम्स बॉण्डने जशी आपली 'Beretta’ वापरली, तसाच वापर तिने बेडरूम्सचा केला.” मरणोत्तर तिच्याबद्दल लिहिताना १९६३ सालच्या ‘टाईम’ मासिकात 'Espionagea - blonde bond’ या लेखातलं हे अवतरण! ‘ती’ म्हणजे आजवरची सर्वोत्तम गुप्तहेर म्हणून मान्यता पावलेली, ब्रिटनच्या 'MI6’ या गुप्तचर विभागातली मदनिका- बेटी पॅक!..

संघ इतिहासाचे साक्षीदार : मा. गो. वैद्य

आदरणीय बाबुराव वैद्य हे संघकार्यातील ‘भीष्माचार्य’ म्हणता येतील, असे व्यक्तिमत्त्व होते. अनेक वर्षे रा. स्व. संघाच्या केंद्रीय कार्यकारिणीचे ते सदस्य होते. रा. स्व. संघ संस्थापक डॉ. हेडगेवार, गोळवलकर गुरूजी, बाळासाहेब देवरस, राजेंद्रसिंहजी, सुदर्शनजी व विद्यमान सरसंघचालक डॉ. मोहनजी भागवत या सर्वांशी त्यांचा निकटचा संबंध होता. ..

पसालथा खुआंगचेरा :भाग २

मिझो हे मुळात म्यानमार, जो पूर्वी भारताचा भागच होता तिथून इथे आले असावेत, असे मानले जाते. त्यांची स्वतःची वेगळी भाषा आहे. भुतांवर विश्वास आहे. त्यामुळे भुतांच्या पूजेचे अनेक विधी आहेत. त्याचबरोबर अनेक पर्वत, डोंगर, शिखरे यांची पूजा केली जाते. महत्त्वाचे देव म्हणजे सूर्य आणि चंद्र. प्रत्येक गावाला एक ग्रामप्रमुख. स्वतःचे क्षेत्र जपणे आणि इतरांच्या क्षेत्रावर आक्रमण करून ते ताब्यात घेणे, हा क्रम सतत सुरू असे...

प्रतापी संघ कार्यकर्ता मुकुंदराव वझे

संघ संस्थापक डॉक्टर हेडगेवार यांच्याकडून ज्यांनी संघप्रतिज्ञा घेतली, अशा दुर्मीळ कार्यकर्त्यांमध्ये कल्याणच्या मुकुंद विष्णू वझे यांचा समावेश होतो. दि. १३ जून, १९३६ साली सती मैदानावर ठाण्याच्या आबा घाणेकर यांनी कल्याणमध्ये संघाची पहिली शाखा सुरू केली. दुसरी शाखा लगेचच हिराबागेत सुरू झाली व नंतर पार नाक्यावर सरकार वाड्यात ‘खंडोबल्लाळ’ नावाची शाखा सुरू झाली. सुरुवातीचे संघचालक रावळभाई होते. आप्पा पाटणकर, बाळासाहेब पटवर्धन व त्यांचे सुभेदारवाडा हायस्कूलमधील मित्र हे पहिले स्वयंसेवक. पारनाक्याच्या शाखेमध्ये ..

मुकुंदराव वझे यांचे कृतज्ञ पुण्यस्मरण

मध्यंतरी कल्याणहून वामनराव साठ्यांकडून निरोप आला- “या वर्षी २० डिसेंबरला मुकुंदराव वझे यांचा जन्मशताब्दी दिन आहे. या निमित्ताने मुकुंदरावांच्या पुण्यस्मरणार्थ अवश्य लेख लिहा.” एकतर वामनरावांविषयी तसेच गोपाळराव टोकेकरांविषयी माझ्या मनात निर्भेळ आदराची भावना आहे. कारण, कल्याण शहरात रा. स्व. संघाचे रोपटे रुजविणार्‍या कर्मयोगी पिढीचे हे दोघे जण प्रतिनिधित्व करतात आणि दुसरे म्हणजे, दस्तुरखुद्द मुकुंदराव धुळे येथे जनसंघ प्रचारक म्हणून राहिले आहेत. साठेक वर्षांपूर्वी त्यांच्याशी दिलखुलास गप्पा करण्याचे भाग्य ..

शास्त्रीय पुरावे आणि कालानुक्रम : एक सिंहावलोकन

आतापर्यंत या लेखमालेत आपण ‘आर्यांचे आक्रमण/स्थलांतर’ या भ्रामक कल्पनेच्या स्वरूपाचा तपशीलवार आढावा घेतला. विविध संशोधकांनी आणि अभ्यासकांनी या भ्रमाच्या बाजूने पुरावे आणि तर्क देण्याच्या नावाखाली तितकाच मोठा कल्पनाविलास उभा करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. यांमध्ये युरोपीय विद्वान आघाडीवर आहेत. त्यांचीच री ओढणारे शहामृगाच्या कुळातले भारतीय विद्वानही काही कमी संख्येने नाहीत! आतापर्यंत या भ्रमाच्या भोपळ्यावर विविध भौतिक पुरावे, शास्त्रीय कसोट्या आणि सबळ तर्काच्या आधारावर विळा चालवण्याचे काम अनेक भारतीय अभ्यासक ..

‘बोलक्या रेषां’ची खानदानी ‘देशमुखी’

घनश्याम देशमुख हे त्यांच्या ‘बोलक्या रेषां’नी कलाजगताला आणि रसिक वाचकांना ज्ञात असावे, पण व्यंगचित्रकार म्हणून! त्यांनी जे या सात-आठ महिन्यांच्या ‘लॉकडाऊन’च्या काळात जे जे काम केलं आहे, ते ‘स्त्री-सौंदर्या’च्या निखळ अभिरुचीचं दर्शन घडविलं आहे. ..

कारण ट्रेकिंग म्हणजे नुसती पायपीट नाही !

ट्रेक म्हणजे नुसती पायपीट नाही, ना नुसते निसर्गाचे फोटो काढणे, ना बाकीचे करतात म्हणून आपण करणे. ट्रेक म्हणजे आपण स्वतःला निसर्गाच्या स्वाधीन करणं. आपली शारीरिक क्षमता पडताळण. नवीन लोकांच्या सहवासात जाऊन त्यांना आपलंसं करणं. आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे आपल्या राजाचा वारसा आणि त्याच महत्त्व जपणे आणि ते संपूर्ण जगाला दाखवणे. ..

आधुनिक वाल्मिकींचा श्रीराम !

ग.दि.माडगूळकर या आधुनिक वाल्मिकीने आपल्याला गीतरामायण नावाचा एक अमूल्य ठेवा दिला. यातलं एक एक गीत एकेका अलंकारासारखं तेजस्वी. यातल्या शोकात्म गीतांनाही तत्वज्ञानाची झळाळी आहे, वीरश्रीयुक्त गीतांना संयम व सहिष्णुतेची किनार आहे, आणि आनंदगीतातून तर माधुर्याचे लोटच वहातात - कारण या सर्व गीतांमधे प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षपणे श्रीराम आहेत...

बाप ज्ञानेश्वर समाधिस्थ॥

आज कार्तिकी वद्य त्रयोदशी, सकल संतश्रेष्ठ माउली ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या संजीवन समाधी सोहळ्याची परममंगल अशी तिथी. त्यानिमित्ताने.....

गेल्या सात महिन्यांत चीनने काय कमावले आणि काय गमावले?

चिनी अतिक्रमणाला सात महिने पूर्ण झाले आहेत. गेल्या काही महिन्यांमध्ये भारत-चीन संबंधांमध्ये प्रत्येक आघाडीवर चीन पिछाडीवर आहे. लष्करीदृष्ट्या चीनने काहीही साध्य केले नाही. त्याशिवाय चीनची अपेक्षा होती की, गिलगिट-बाल्टिस्तान हा भारताचा भाग नाही, त्यावर भारत पुन्हा दावा करणार नाही. मात्र, असे झाले नाही...

लेकीची माया

टेक्सासमध्ये मुक्तभ्रमंती करीत असताना एका रात्री माझा रश किनी या समवयीन, दिलदार मेंढपाळाच्या कुरणावर मुक्काम पडला होता. किनी आणि माझी आधीची ओळख नव्हती. मावळत्या सूर्यादेखत मी त्याला अभिवादन केले आणि रात्रीपुरता आसरा मागितला, त्याने दिला. त्याचे घर छोटे, तीनच खोल्यांचे होते. ..

वीर तलक्कल चंदू

२६ डिसेंबर या दिवशी जनजाती समाजात कार्य करणाऱ्या आपल्या ‘वनवासी कल्याण आश्रम’ या संस्थेचा वर्धापनदिन आहे. या निमित्ताने चार रविवारी जनजाती समाजातील प्रेरक महापुरुषांच्या कथा आपल्यासमोर सादर करीत आहोत...

अशी ही 'हेराहेरी' भाग-१

'गुप्तहेर', 'हनी ट्रॅप्स' हे शब्द वरकरणी बातम्या, रहस्यकथांमुळे काहीसे परिचयाचे असले तरी त्यांच्या नेमक्या कार्यशैलीविषयी आपल्याला फारशी माहिती नसते. पण, या गूढ पेशाविषयी एक कुतूहल मात्र मनात कायम असते. अशा या हेरगिरीचे कौटिलीय अर्थशास्त्रातही उल्लेख आढळतात. तेव्हा, अशाच काही 'हनी ट्रॅप्स'ची ओळख आपण आजपासून दर रविवारी 'या मधुपाशी' या लेखमालेतून करुन घेणार आहोत...

खगोलशास्त्र : रामायण, महाभारताचा काळ

मागच्या दोन लेखांपासून आपण 'खगोलशास्त्र' (Astronomy) ही ज्ञानशाखा आर्यांच्या स्थलांतराच्या बाबतीत काय सांगते, याचा एक धावता आढावा घेत आहोत. त्यामध्ये सुरुवातीला लोकमान्य टिळकांनी केलेले संशोधन आपण पाहिले. त्यातून वेदांचा काळ त्यांनी इ. स. पूर्व ६००० पासून अजून मागे, तर महाभारत युद्धाचा काळ इ. स. पूर्व ५००० पासून अजून मागे नेऊन ठेवला. वैदिक कालखंड हा अतिशय प्रदीर्घ कालखंड आहे...

भोर दाम्पत्याचा छायाचित्रणाचा ब्रॅण्ड

पुण्याच्या तरुण छायाचित्रकार प्रियदर्शिनी व सचिन भोर या तरुण दाम्पत्याने छायचित्रणाच्या या स्पर्धात्मक सागरांमध्ये २००६ नंतर आपल्या कॅमेऱ्यांच्या साहाय्याने वल्हवायला सुरुवात केली आपली नौका. सुकाणूवर अचूक ‘कंट्रोल’ ठेवून या फोटोग्राफर दाम्पत्याने लग्नापासून तर मधुचंद्रानंतर गर्भधारणा, बाळ जन्माला येणं, त्याचे मोठे मोठे होत जाणे इथपर्यंत फोटोग्राफी सर्व्हिस सुरु करुन एक आगळावेगळा ‘ब्रॅण्ड’ निर्माण केला आहे...

तुम्ही सुद्धा शाळेत असताना 'हा' झेंडा १ रुपया देऊन विकत घेतला आहे का?

दरवर्षी आज दि. ७ डिसेंबर रोजी देशातील जनता व इतर सामाजिक संस्था ध्वजनिधी जमा करतात. या निधीचा वापर देशाचे रक्षण करीत असताना धारातीर्थी पडलेल्या वीर जवानांच्या, पत्नींच्या व मुलांच्या, माजी सैनिकांच्या कल्याणासाठी केला जातो. जिल्हा सैनिक बोर्ड शाळा, कॉलेज व विविध संस्थांच्या मदतीने निधीची रक्कम गोळा केली जाते. ..

बाबासाहेबांचे शिक्षणातील योगदान

बाबासाहेब आंबेडकर हे महान शिक्षणतज्ज्ञ होते, एवढचे नव्हे तर ‘बहिष्कृत हितकारिणी सभा’, ‘दलित वर्ग शिक्षण संस्था’, ‘पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी’ अशा विधायक संस्थांच्या माध्यमातून शिक्षणाचा प्रचार केला. शिक्षणाला मूलभूत अधिकाराचा दर्जा प्राप्त करवून दिला. शिक्षणविषयक तरतुदींना घटनात्मक संरक्षण प्राप्त करून दिले. डॉ. बाबासाहेब सर्वार्थाने महान शिक्षणतज्ज्ञ तर ठरतातच; मात्र भारतीय शिक्षणविषयक स्वातंत्र्य व अधिकारांचे खरे व खंबीर व भक्कम संरक्षणसुद्धा ठरतात. अशा या महामानवाला, युगपुरुषांना त्यांच्या स्मृतिदिनाप्रीत..

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व त्यांचे भारतीय आर्थिक विचार परंपरेतील योगदान

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी देशाच्या राजकीय, सामाजिक, धार्मिक, शैक्षणिक यांसारख्या सर्वच क्षेत्रामध्ये आमूलाग्र बदल घडवून आणण्याचे ना केवळ प्रयत्नच केले तर प्रत्यक्षात ते बदल घडवून आाणले. आज जो काही भारत आपल्याला प्रत्यक्ष स्वरूपात दिसत आहे त्याचे खूप मोठे श्रेय हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या महान कार्याला जाते असे नि:संशय म्हणता येते. बाबसाहेबांची अर्थनीती देशाला आजही मार्गदर्शक आहे. बाबासाहेबांच्या भारतीय आर्थिक विचार परंपरेतील योगदान याविषयीचा मागोवा या लेखात घेतला आहे...

रानडे, गांधी, जिना

‘रानडे, गांधी, जिना’ हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे एक प्रसिद्ध पुस्तक आहे. १८ जानेवारी, १९४३ साली ते प्रकाशित झाले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी पुण्यात महादेव गोविंद रानडे (१८४२-१९०१) यांच्या १०१व्या जन्मतिथीच्या निमित्ताने, रानडे यांनीच इ. स. १८९६ मध्ये स्थापन केलेल्या ‘डेक्कन सभा’ या संस्थेने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात एक इंग्रजी व्याख्यान दिले. त्यात रानडे, गांधी आणि जिना या त्रिसूत्रींचे विवेचन केले आणि तेच पुढे ‘रानडे, गांधी आणि जिना’ या नावाने पुस्तकस्वरूपात प्रकाशित झाले. या पुस्तकात बाबासाहेबांनी ..

बाबासाहेब समजून घेण्यासाठी...

बाबासाहेब समजून घेण्यासाठी त्यांनी संविधानसभेत जे विचार आग्रहाने मांडले, त्याचे अध्ययन होण्याची गरज आहे. कारण, समाज आणि देश कसा असावा, याविषयी बाबासाहेबांचे चिंतन त्यात आहे. ..

भारतीय संविधान आणि अल्पसंख्याक समाज

देशाला स्वातंत्र्य मिळत असताना देशाची फाळणी झाली, तरी भारतातच राहण्यास पसंती देणार्या मुस्लिमांची संख्या मोठी होती. भारतात राहणार्याा मुस्लिमांच्या मनात त्यावेळी अनेक शंका होत्या आणि भीतीचे वातावरण होते. आपले जीवित आणि वित्त सुरक्षित राहील का? आपणास धार्मिक, सामाजिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक अधिकार मिळतील का? प्रगतीसाठी संधी मिळेल का? राजकारणात स्थान राहील का? अशा अनेक शंका होत्या. भारतातील नेतृत्वाला या शंकांचे भान असल्याकारणाने संविधानात अल्पसंख्याकांना सुरक्षित वाटावे, असे प्रावधान केले आहे...

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे कामगार कायद्यातील योगदान

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १५ ऑगस्ट १९३६ साली ‘इंडियन लेबर पार्टी’ची स्थापना केली. समाजातील सरंजामी, भांडवली व जातीयवादी मनोवृत्तीच्या विरुद्ध कामगारांना न्याय मिळवून देणे व कामगार वर्गामध्ये असलेला जातीवाद नष्ट करणे, असे ‘इंडियन लेबर पार्टी’चे मुख्य उद्दिष्ट होते, तसेच मुंबईमधील कापड गिरणीमध्ये काही खात्यामध्ये अस्पृश्य जातीच्या कामगारांना काम दिले जात नव्हते. ..

संविधानाचा अमूल्य वारसा

२६ नोव्हेंबर हा दिवस संविधान दिन म्हणून देशभर उत्साहाने साजरा करण्यात आला. मा. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी २६नोव्हेंबर, २०१५रोजी याची घोषणा केली होती. तेव्हापासून दरवर्षी संविधान दिन उत्साहाने आणि श्रद्धेने ठिकठिकाणी साजरा होतो. डॉ. आंबेडकरांना आदर्श मानणार्याे माझ्यासारख्या आंबेडकरवाद्यास हे सर्व बघून अतिव आनंद होतो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे सामाजिक समरसतेचे काम महान आहे. त्यांनी लिहिलेली ‘राज्यघटना’ ही स्वतंत्र भारतासाठी अमूल्य भेट आहे...

संसदेचा घटना दुरुस्तीचा अधिकार आणि प्रक्रिया (संविधान कलम ३६८)

भारतीय संविधान हे एक जगातील विशेष महत्त्व प्राप्त असलेल्या संविधानांपैकी एक आहे. या संविधान बनण्यामागे आणि भारत देशाला स्वातंत्र्य मिळण्यामागे लाखो स्वातंत्र्यसैनिकांचे बलिदान आणि प्रदीर्घ चाललेला स्वातंत्र्याचा लढा आहे. भारतासारख्या देशाला प्राचीन इतिहास लाभलेला आहे. अनेक शूरवीरांच्या शौर्यगाथा या सर्व बाबींचा विचार मनामध्ये ठेवून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि घटना समितीतील सदस्यांना या सर्वांची पूर्ण जाणीव होती. ..

भारतीय संविधान आणि अपंग लोकांसाठी घटनात्मक तरतुदी

भारतीय राज्यघटना हे भारत देशाचे संविधान किंवा पायाभूत कायदा आहे. आपले भारतीय संविधान जे आपल्याला समानतेचा हक्क, स्वातंत्र्याचा हक्क, शोषणाविरुद्धचा हक्क आणि सांस्कृतिक तसेच शैक्षणिक हक्क देते, ज्यामुळे समाज एकसंध राहतो. या सर्व आधिकारामध्ये जात, धर्म, वंश, वर्ण, लिंग यामध्ये भेदभाव केला जात नाही. सर्वांना समान अधिकार, स्वातंत्र्य, न्याय मिळावा हेच संविधानामार्फत प्रदान केले आहे...

बालहक्क कायदा: उपेक्षित वास्तव

प्रत्येक माणसाच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा टप्पा किंवा त्याच्या जीवन उभारणीचा पाया म्हणजे त्याचे बालपण होय. पण, प्रत्येकाच्या वाट्याला हे सुखाचे, आनंदाचे बालपण येत असे नाही. आजही समाजात स्त्रीभ्रूणहत्या, बालकामगार, बालविवाह आदी समस्यांचे पेव फुटलेले दिसते. या समस्यांवर मात करायची असेल, तर जात, धर्म, वर्ग, वर्ण, लिंग, भाषा यांचा विचार न करता, प्रत्येक बालकाला सर्वांगीण विकासाचा हक्क प्राप्त व्हायला हवा आणि सुखी, समृद्ध जीवन जगता यावे, या हेतूने सजग अशी संविधानिक कलमांची निर्मिती करण्यात आली आहे...

बाबासाहेब समजून घेण्यासाठी

बाबासाहेब समजून घेण्यासाठी त्यांनी संविधानसभेत जे विचार आग्रहाने मांडले, त्याचे अध्ययन होण्याची गरज आहे. कारण समाज आणि देश कसा असावा, याविषयी बाबासाहेबांचे चिंतन त्यात आहे...

संस्कृत उत्थानातील डॉ. आंबेडकरांचे योगदान!

आज डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा महापरिनिर्वाण दिन. त्यांच्या सामाजिक, राजकीय कार्याचे आपण नेहमीच स्मरण करतो. पण, एक संस्कृतची विद्यार्थिनी म्हणून मला बाबासाहेबांचे संस्कृतप्रेम हे काहीसे दुर्लक्षितच राहिले आहे, असे वाटते. त्यांनी संस्कृत भाषेसाठी केलेले कार्य अतुलनीय आहे. त्यांच्या संस्कृत कार्याचा आढावा घेणारा हा लेख.....

संविधानातले राष्ट्रीयत्व

‘भारतीय संविधान समिती’ची स्थापना झाल्यावर समितीपुढील सगळ्यात महत्त्वाचे आव्हान देशाची एकता व अखंडता टिकविणे होते. हे आव्हान घटना समितीने कमालीच्या सहजतेने पेलले, असे म्हणणे वावगे होणार नाही. मात्र, हे यश मिळविताना डॉ. आंबेडकरांनी केलेली तारेवरील कसरतही आपल्याला लक्षात घ्यावी लागेल. संविधानात्मक तरतुदीमुळे आज देशाची अखंडता अबाधित आहे. संविधानातील प्रावधाने एकमेकांशी अशा प्रकारे समरस आहेत की, कुणा एकाला धक्का लागल्यास त्याचे परिणाम दुसऱ्या प्रावधानावर होणारच होणार! संविधानाची ही एकता कमालीची चिवट आहे. ..

अंधारातून प्रकाशाकडे सर्वव्यापी आंबेडकर!

डॉ. आंबेडकरांएवढा प्रचंड बुद्धिमान, विद्वान आणि कर्तृत्ववान दुसरा एकही महाराष्ट्रीय माणूस आज आम्हाला तरी दिसत नाही ! भांडारकर, टिळक रानडे, तेलंग, केतकर आणि राजवाडे यांच्या निर्भेळ ज्ञानोपासनेची परंपरा तिक्याच तपश्चर्येने आणि अधिकाराने पुढे चालवणारा महर्षी महाराष्ट्रात आज कोण आहे, हे आम्ही विचारतो. ज्या विद्वानांना आपल्या व्यवसायाचा आणि व्यासंगाचा अभिमान वाटत असेल, त्यांनी ज्ञानाचे अग्निहोत्र आपल्या प्रचंड ग्रंथालयात अहर्निश पेटवून बसलेल्या या ज्ञानयोग्याचे एकवार दर्शन घ्यावे म्हणजे त्यांचा तो वृथा ..

संसदेचा घटनादुरुस्तीचा अधिकार आणि प्रक्रिया (संविधान कलम ३६८)

भारतीय संविधान हे एक जगातील विशेष महत्त्व प्राप्त असलेल्या संविधानांपैकी एक आहे. या संविधान बनण्यामागे आणि भारत देशाला स्वातंत्र मिळण्यामागे लाखो स्वातंत्र्य सैनिकांचे बलिदान आणि प्रदीर्घ चाललेला स्वातंत्र्याचा लढा आहे. भारतासारख्या देशाला प्राचीन इतिहास लाभलेला आहे. अनेक शूरवीरांच्या शौर्यगाथा या सर्व बाबींचा विचार मनामध्ये ठेवून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि घटना समितीतील सदस्यांना या सर्वांची पूर्ण जाणीव होती...

भारतीय संविधान व महिला हक्क

स्वतंत्र भारतात संविधानसभेने २६ नोव्हेंबर, १९४९ रोजी संविधाननिर्मिती मसुदा समितीने सादर केलेला अंतिम मसुदा स्वीकार केला. घटना समितीची स्थापना जुलै १९४७मध्ये निवडणुकीच्या माध्यमातून घेण्यात आली. या मसुदा समितीतील राजकुमारी अमृता कौर, हंसाबेन मेहता, सरोजिनी नायडू आदींसह सात नामवंत स्त्री सदस्या होत्या. भारतीय संविधान हे मुळात सर्व नागरिकांना मग ते स्त्री अथवा पुरुष असो सामाजिक आर्थिक राजनैतिक न्याय तसेच विचार अभिव्यक्ती विश्वास श्रद्धा व उपासनेचे स्वातंत्र्य व दर्जा आणि संधीची समानता देते...

केशुभाईंचे संस्मरण

गुजरातमध्ये सुराज्याचा पाया रोवणारे, पाया बांधणारे, दीर्घदृष्टे, राजनीतिज्ञ, अनुभवसंपन्न, धीरगंभीर, सरळ स्वभावी, सहज व सालस, लाखो कार्यकर्त्यांच्या आयुष्य उभारणीस खतपाणी घालणारे, गुजराती जनतेचे हृदयसम्राट, राज्याचे सर्वप्रिय माजी मुख्यमंत्री केशुभाई पटेल यांचे २९ ऑक्टोबर २०२० रोजी वृद्धापकाळामुळे निधन झाले. ‘जातस्य ध्रुवो मृत्यु’ या ब्रीदवाक्याला स्वीकारणार्‍या आपल्या संस्कृतीत, आपणा सर्वांनासुद्धा हे कटूसत्य स्वीकारणे अनिवार्यच आहे. प्रभू त्यांच्या दिव्य आत्म्यास शांती देवो व त्यांनी मोक्षमार्गावर ..

व्हाट्सएपचं ‘हे’ नवीन फिचर तुम्हाला माहित आहे का?

आता ट्रेनच्या पीएनआर स्टेटस व लाईव्ह स्टेटससह ट्रेन उशिरा असल्यास त्याची माहिती देणारं एक नवं फीचर ‘रेलोफाय’ नावाच्या मोबाईल ऍपमध्ये जोडण्यात आलं आहे...

त्रिपुरारी पौर्णिमा

आज त्रिपुरारी पौर्णिमा. या पौर्णिमेला ‘त्रिपुरी पौर्णिमा’ असेही म्हणतात. या दिवशी भगवान शंकराने त्रैलोक्याला त्रास देणाऱ्या त्रिपुर राक्षसाची तीन पुरे जाळून त्याला ठार केले म्हणून या पौर्णिमेला ‘त्रिपुरी’ किंवा ‘त्रिपुरारी पौर्णिमा’ असे म्हणतात...

अंतरी लावली ज्ञानज्योती...

भारतीय जनसंघाच्या संस्थापक कार्यकारिणीचे सदस्य आणि महाराष्ट्राचे पहिले संघटन मंत्री, उत्तम लेखक, वक्ते व निरपेक्षपणे काम करणारा कार्यकर्ता, स्थितप्रज्ञाचे जीवन जगणारा संसारी माणूस म्हणजे मधुकरराव महाजन. प्रभावी व्यक्तिमत्व, स्वच्छ पोशाख, निर्मळ स्वभाव आणि पुरोगामी विचार यामुळे आजही मधुकरराव सर्वांच्या स्मरणात आहेत. त्यांच्या जन्मशताब्दी वर्ष प्रारंभानिमित्त त्यांच्या कन्या डॉ. विद्या देवधर यांनी त्यांच्या आठवणींना दिलेला हा उजाळा.....

हे तर महास्थगिती सरकार!

प्रगतीच्या उत्तुंग शिखराकडे वाटचाल करत असलेल्या महाराष्ट्राची महाविकास आघाडी सरकार आल्यापासून अधोगतीकडे होणाऱ्या वाटचालीबद्दल भाजप नाशिक महानगराध्यक्ष गिरीश पालवे यांनी व्यक्त केलेले मनोगत.....

ढेपाळलेले महाविकास आघाडी सरकार!

युद्ध व आपत्तीच्या काळात सरकारची कसोटी असते. या काळात केलेल्या कार्याने सत्ताधाऱ्यांची समज स्पष्ट होते. मात्र, राज्यातील सध्याची बिकट परिस्थिती लक्षात घेता, महाविकास आघाडी सरकारची ढेपाळलेली वर्षभराची कारकिर्द दिसून येते...

दहा वर्षांचे नुकसान करणारे एक वर्ष

वर्षभरापूर्वीची गोष्ट आहे. विधानसभेवर पहिल्यांदाच आमदार म्हणून निवडून गेलो होतो. जनमताचा पाठिंबा नसताना कुटील कारस्थानांमधून स्थापन झालेल्या शिवसेना-राष्ट्रवादी काँग्रेस-काँग्रेस सरकारचे नेतृत्त्व उद्धव ठाकरे यांनी स्वीकारले. आमदार कोणत्याही पक्षाचा असो, मुख्यमंत्री म्हणजे एक आधार असल्याची भावना असायला हवी. पण, इथे नेमके तेच होत नाही. कोणत्याही आमदाराला मुख्यमंत्री ठाकरेंचा आधार वाटतच नाही. याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे, हे मुख्यमंत्री स्वत:च्याच कोषात आहेत. त्यांच्यापर्यंत पोहोचणे आणि त्यांच्याशी ..

कोकणवासीयांच्या विकासकामाचे चक्र रुतवणारे ‘स्थगिती सरकार’

तसे पाहता रायगड, कोकण या परिसरात शिवसेना वाढली, रुजली आणि त्यातून शिवसेनेला मुंबईमध्ये ताकद उभी करता आली. मात्र, राष्ट्रवादीसोबत शह-काटशहाच्या लढाईत कोकणवासीयांच्या विकासकामाचे चक्र रुतले आहे...

राज्य सरकारच्या निष्क्रिय कारभाराच्या अपयशाची वर्षपूर्ती

असंवेदनशील, विसंवादाने गोंधळलेले असे हे सरकार गेल्या वर्षभरात राज्याच्या विकासाला अधोगतीकडे नेण्याचे काम करत आहे. या वर्षभरात महाराष्ट्र प्रगतिपथावर जाणे अपेक्षित असताना सरकारच्या नियोजनशून्य कारभारामुळे व सुडबुद्धीच्या राजकारणामुळे महाराष्ट्र रसातळाला जात आहे. त्यामुळे या ‘महाभकास आघाडी’ सरकारच्या नेतृत्वहीन कचाट्यातून महाराष्ट्रातील कोट्यवधी जनतेची लवकरात लवकर सुटका होण्याची अपेक्षा या निमित्ताने करत आहे...

असामान्य

सुरेंद्र थत्ते यांना २८ नोव्हेंबर, २०२० रोजी देवाज्ञा झाली. ही बातमी ऐकल्यानंतर क्षणभर मी सुन्न झालो. गेले अनेक दिवस माझ्या मनात या ना त्या प्रकारे त्यांची आठवण येत होती. त्यांना फोन केला पाहिजे, असेही वाटत होते. पण, गेल्या चार-पाच महिन्यांत सा. ‘विवेक’चे इतके विषय मागे लागले आहेत की, त्या विषयात गुंतल्यानंतर फोन करण्याचे राहून जायचे. त्यांच्याशी मला शेवटचे बोलता आले नाही, याची खंत मला दीर्घकाळ सोबत करीत राहील...

समाजऋण व्यक्त करणारे प्रा. दीपक वर्मा!

ज्येष्ठ चित्रकार प्रा. दीपक वर्मा हे पुलंच्या व्याख्येतील शिक्षक नसून हाडाचे कलाध्यापक असल्याचे त्यांना कृत्रिम सौंदर्य वा ओढून-ताणून, धाक-धपटशाने आणलेल्या सौंदर्यापेक्षा, नैसर्गिक सौंदर्य टिपण्यातच अधिक, ईश्वरीय आनंद लाभत असावा. दुसरे म्हणजे कुसुमाग्रज म्हणतातत्याप्रमाणे म्हणजे त्यांच्या रुपरेषेत कलेबाबतचे फार अनुकरणीय विचार त्यांनी मांडलेले आहेत...

जिना इसी का नाम हैं...

वेळेचा दबाव, माणसांचा दबाव, नात्यांचा दबाव ही सारी ‘आपत्कालीन वस्तुस्थिती’ आयुष्यात आणूच नये, खेळीमेळीचे जीवन जगावे. आयुष्य आपला मार्ग चालत राहणार. आयुष्याला आनंदाचे एक सुंदर रूप द्यावे. त्याचे ‘आपत्कालीन विभागा’त रूपांतर करू नये. आयुष्याचा ‘स्पीड’ हा आपल्याला धक्के देणार नाही इतका मर्यादित ठेवावा...

राष्ट्रवादी चिंतक, व्रतस्थ पत्रकार!

सरकारची झोप उडविणे हेच पत्रकारितेचे कर्तव्य आणि सामर्थ्य. मलकानी यांच्या पत्रकार म्हणून सरस कामगिरीचा तो पुरावा; अर्थात मलकानी यांचे आयुष्य बहुढंगी होते. १९ नोव्हेंबर रोजी त्यांच्या जन्मशताब्दी वर्षाला सुरुवात झाली आहे नि त्यानिमित्ताने त्यांचे स्मरण करणे आवश्यक ठरते...

दहशतवाद्यांचा स्वर्ग असलेल्या पाकिस्तानच्या उलट्या बोंबा...

पाकिस्तानात हिंसाचार भारतीय पुरस्कृत गुप्तहेर संस्थांच्या एजंट्सनी केला की, पाकिस्तानमधल्या असंतुष्ट नागरिक गटांनी केला, याचे उत्तर शोधावे लागेल. दुसऱ्या देशांमध्ये दहशतवाद वाढविणे हे भारताच्या धोरणांमध्ये बसत नाही. भारताने पाकिस्तानमधील असलेल्या वेगवेगळ्या गटांना दिलेला सपोर्ट, दिलेली मदत ही नैतिक स्वरूपातली आहे आणि त्यांच्यावरती होणाऱ्या अत्याचारांना जगाच्या समोर आणण्याचा भारताचा प्रयत्न असतो...

अष्टपैलू महागुरु

बालकलाकार म्हणून नावारूपाला आलेले आणि चित्रपटसृष्टीतील ज्यांचे स्थान आजही अढळ आहे, असे हरहुन्नरी अष्टपैलू कलावंत म्हणजेच महागुरू सचिन पिळगांवकर...

मला भावलेले नाह...

केदार गाडगीळ हे त्यांचे आजोबा आणि ज्येष्ठ मराठी साहित्यिक ना. ह. आपटे यांचे चरित्रलेखन करीत आहेत. त्यांच्यावरील अभ्यास करताना त्यांना जे ना. ह. आपटे भावले, त्यावरून त्यांनी त्यांचे व्यक्तिचित्रण साकारले आहे. दि. १४ नोव्हेंबर १९७१ रोजी आपटे यांचे निधन झाले. तेव्हा त्यांच्या नुकत्याच झालेल्या पुण्यतिथीनिमित्त नाहंचे शब्दबद्ध केलेले हे व्यक्तिचित्रण.....

एक ध्येयव्रती : अशोकजी सिंघल

संघाच्या अमृतवेलीला लागलेले हे 'अशोक' नावाचे श्रीराम चरणी अर्पण झालेले फळ रसाळही निघाले आणि गोमटेही. अशोकजींच्या १७ नोव्हेंबर रोजी झालेल्या पुण्यतिथीनिमित्त हे पुण्यस्मरण.....

इस्रायल आणि मुस्लीम जगत

बराच काळ गेल्यानंतर संयुक्त अरब अमिराती या मुस्लीम देशानेही इस्रायलशी राजकीय संबंध प्रस्थापित केले आहेत. ओमान आणि सौदी अरब यांनी अद्याप इस्रायलशी औपचारिक राजकीय संबंध प्रस्थापित केले नाहीत. पण, या देशांनी विविध पातळ्यांवर इस्रायलशी संबंध प्रस्थापित केले आहेत. आता पाकिस्तानमध्येही इस्रायलशी राजकीय संबंध प्रस्थापित करण्याचा विचार सुरू झाला आहे. यातूनच जगातल्या मुस्लीम देशांमध्ये परस्पर संबंधांची नवी मांडणी सुरू झाली आहे...

सावध ऐका पुढल्या हाका! लव्ह जिहाद

‘लव्ह जिहाद’ आपल्या समाजाने प्रतिष्ठेच्या खोट्या कल्पनेपायी लपवून ठेवलेली समस्या आता भीषण स्वरूप धारण करून समाजासमोर उभी ठाकली आहे. याचे तात्कालिक कारण ठरले ते ‘तनिष्क’ दागिन्यांच्या ‘एकत्व’ जाहिरातीचे. त्यावर समाजमानसातून आलेल्या प्रतिक्रियेचे आणि काही राज्य सरकारे आणत असलेल्या ‘लव्ह जिहाद’ प्रतिबंधक कायद्याचे. ही समस्या काही नवीन नाही. त्यावर उघडपणे सुरू झालेली चर्चा मात्र नवीन आहे. ही समस्या जरी नकोशी असली तरी त्यावर आता सुरू झालेली चर्चा मात्र हवीशी आहे. तेव्हा, ‘लव्ह जिहाद’ म्हणजे काय? तो घडतो ..

लोकमान्य टिळक : आर्यांचे मूलस्थान

मागच्या लेखापासून आपण 'खगोलशास्त्र' (Astronomy) ही ज्ञानशाखा आर्यांच्या स्थलांतराच्या बाबतीत काय सांगते, याचा एक धावता आढावा घेत आहोत. त्यामध्ये प्रामुख्याने वैदिक साहित्यातले खगोलीय उल्लेख, पृथ्वीची परांचन गती (Precession) आणि तिच्या आधारे स्व. लोकमान्य टिळकांनी केलेले संशोधनाचे मोठे काम आपण पाहिले. त्यांनी हे सगळे संशोधन त्यांच्या 'The Orion' या ग्रंथात मांडले आहे. त्याप्रमाणेच त्यांचा अजून एक ग्रंथ आहे 'The Arctic Home in Vedas' अर्थात 'आर्यांचे उत्तर ध्रुवीय मूलस्थान.' ग्रंथाच्या नावावरून लक्षात ..

दै. ‘मुंबई तरुण भारत’चा दिवाळी अंक, दिवाळी फराळासारखाच चमचमीत!

दै. मुंबई तरुण भारतचा दिवाळी अंक आता अ‍ॅमेझॉनवरही उपलब्ध विषय वैविध्याने नटलेला दै. ’मुंबई तरुण भारत’चा वाचनीय दिवाळी अंक आता अ‍ॅमेझॉनवरही उपलब्ध आहे. तेव्हा खालील लिंकवर क्लिक करा आणि आजच आपला दिवाळी अंक ऑनलाईन ऑर्डर करा. ..

सुवर्णमहोत्सवी ‘शाकम'@ ३२८ किला-ए-अर्क’

भारतात महाराष्ट्राला सांस्कृतिक सार्वभौमतेसह समृद्ध कला परंपरा लाभलेली आहे. कला हा शब्द उच्चारला तर लगेच मुंबईच्या सर जे. जे. कला महाविद्यालय समूहाचं नावं ओघाने येतंच. १८५० ते १८५७ या काळात तत्कालीन ‘कंपनी सरकार’कडे ‘टेक्सटाईल अ‍ॅण्ड वेव्हिंग’चे उद्योजक दानशूर सर जमशेठजी जिजिभाई टाटा यांनी पुढाकार घेऊन जे. जे. स्कूलची स्थापना केली. ..

‘अभ्यंगस्नान’ : आरोग्यासाठी एक वरदान

दीपावलीनिमित्त दरवर्षी घरोघरी अभ्यंगस्नान करायची परंपरा आपल्या समाजात पूर्वापारपासून आहे. वर्षानुवर्षांपासून सुरु असलेल्या या परंपरेमागे अनेक प्रकारचे शास्त्र आहे. या शास्त्रानुसार अभ्यंगस्नान हे आरोग्यासाठी एक प्रकारचे वरदानच असल्याचे सांगितले जाते. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या या परंपरेचे अधिक महत्व सांगणारा हा लेख.....

पुस्तक परिचय : अनंतानुभव

अनंतानुभव, रा. स्व. संघ, डॉ. अनंत कुलकर्णी, Anantanubhav, RSS, Dr. Anant Kulkarni..

ट्रम्प हरले, मोदी जिंकले!

भारतात झालेली बिहार विधानसभा निवडणूक आणि सोबत देशभरात विविध राज्यांत झालेल्या विधानसभांच्या ५९ जागांसाठीची पोटनिवडणूक महत्त्वाची आहे. भारतातील ही निवडणूक म्हणजे एक प्रकारे कोरोनाच्या महासंकटावर मात करण्यासाठी सरकारने केलेल्या कामाविषयीचा जनमत संग्रह होता आणि त्यामध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी जिंकले आहेत. ..

वैदिक संस्कृतीची प्राचीनता : लोकमान्य टिळकांचे संदर्भ

मागच्या लेखांमध्ये वैदिक साहित्यातली आणि महाभारतासारख्या आर्ष महाकाव्यातली सरस्वती नदीची वर्णने आपण पाहिली. तिचे प्राचीन काळातले अस्तित्व आणि महत्त्व लक्षात घेता तिच्या खोऱ्यात बहरलेल्या नगरांना ‘सरस्वती नागरीकरण’ हेच नाव सर्वाधिक समर्पक ठरते. भूशास्त्र आणि भूजलशास्त्र यांचा अभ्यास करताना सरस्वतीचे प्राचीन अस्तित्वच नव्हे, तर तिचा काळ सुद्धा लक्षात येतो. तो थोडाथोडका नाही, तर निदान इ.स. पूर्व २४,००० इतका तरी नक्की मागे जातो, हे ही आपण मागच्या लेखात पाहिले. त्याच्या द्वारे पुन्हा एकदा आर्यांच्या स्थलांतराचा ..

तिमिरातुनी तेजाकडे...

भारतीय संस्कृतीने विश्वमानवाला असंख्य मूल्यमौक्तिके बहाल केली आहेत. याच मूल्यांमुळे जगाच्या कानाकोपर्‍यातील प्रत्येक माणसाला जगण्याचे नवे बळ मिळतेय. मनामनांत विचारांची दडलेली मलीनता नाहीशी होऊन तो उत्साहाने जगण्यास प्रवृत्त होतो. सदरील मंत्रात सर्वात महत्त्वाचा व प्रेरक असा संदेश देत ऋषी म्हणतात - आ रोह तमसो ज्योति:। हे मानवा! अंधाराला दूर सारत, तू प्रकाशकिरणांवर आरुढ हो. काळोखाला सोडून उजेडाची कास धर!..