Single Plant Tomato and Potato : एकाच झाडाला लागणार ‘टोमॅटो आणि बटाटे’; केंद्रीय कृषि मंत्री शिवराजसिंह चौहान यांनी शेअर केला खास व्हिडिओ

वाराणसी: (Single Plant Tomato and Potato) शेतकऱ्यांसाठी एक क्रांतिकारी प्रयोग यशस्वी ठरला आहे. वाराणसी येथील भारतीय भाजीपाला संशोधन संस्था, वाराणसी (IIVR) ने ‘ग्राफ्टिंग’ तंत्रज्ञानाचा उपयोग करून असे झाड तयार केले आहे, ज्यावरून एकाच वेळी टोमॅटो आणि बटाटे मिळू शकतात. केंद्रीय कृषि मंत्री शिवराजसिंह चौहान यांनी या तंत्रज्ञानाचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर शेअर करून शेतकऱ्यांसाठी हे नवे पाऊल असल्याचे सांगितले.

या तंत्रज्ञानात टोमॅटोच्या झाडाला वरच्या भागात (Sion) आणि बटाट्याला मुळे (Rootstock) म्हणून जोडले जाते. परिणामी झाडाच्या वर लाल टोमॅटो येतो, तर मुळे मध्ये बटाट्याचे पिक तयार होते. यामुळे शेतकऱ्यांना कमी जमीन आणि कमी पाण्यात अधिक उत्पादन मिळते. तसेच, उत्पादन खर्च घटतो आणि उत्पन्न दुपटीने वाढण्याची क्षमता निर्माण होते.

 

IIVR च्या तज्ज्ञांच्या मते, या तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना दोन पिकांसाठी वेगवेगळ्या शेतांची गरज नाही. यामुळे शेतीची मशागत, खत आणि सिंचन यांचा खर्च अर्धा होतो. एकाच झाडावरून दोन प्रकारची पिके मिळाल्यामुळे पोषक तत्वांचे संतुलन राखले जाते आणि उत्पादनाची गुणवत्ता टिकते. कमी संसाधनांतही जास्त उत्पादन मिळवणे शक्य होते.

ग्राफ्टिंग केलेली झाडे रोगप्रतिकारक असतात, त्यामुळे कीटकनाशकांचा खर्चही कमी होतो. केंद्रीय कृषि मंत्री शिवराजसिंह चौहान यांनी सांगितले की, जर टोमॅटोच्या बाजारभावात घट झाली, तर बटाट्याचे पिक आर्थिक सुरक्षा देईल. यामुळे शेतकऱ्यांना बाजारातील अनिश्चिततेपासून संरक्षण मिळते आणि उत्पन्न स्थिर राहते.

शेतकऱ्यांना एकाच ठिकाणावरून दोन पिकांची पैदास मिळाल्याने बाजारात उत्पन्नाची स्थिरता वाढते. जर टोमॅटोचे भाव खाली गेले, तर बटाट्यामुळे आर्थिक नुकसान कमी होईल. या तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना अधिक जोखीम घेण्याची क्षमता मिळते आणि उत्पन्नात सातत्य राखता येते.

 

कृषि तज्ज्ञांचा म्हणण्यानुसार, ही पद्धत भविष्यातील ‘स्मार्ट फार्मिंग’साठी आधारस्तंभ ठरेल. कमी खर्चात जास्त उत्पादन आणि पोषण मिळविण्याची क्षमता या तंत्रज्ञानात आहे. शेतकरी आता कमी जागेत जास्त उत्पन्न मिळवू शकतात आणि बाजारातील अनिश्चिततेपासून बचाव करू शकतात.

 

भारतीय भाजीपाला संशोधन संस्था, वाराणसी (IIVR) गेल्या अनेक वर्षांपासून भाज्यांच्या नवीन जाती आणि तंत्रज्ञानावर संशोधन करत आहे. टोमॅटो आणि बटाट्याचा हा यशस्वी प्रयोग भाज्या संशोधनात नवीन अध्याय जोडतो. संस्थान आता हे तंत्रज्ञान प्रयोगशाळेतून शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी प्रशिक्षण कार्यक्रम राबवत आहे.

 

भविष्यात हा प्रयोग केवळ उत्तर प्रदेशातच नव्हे, तर संपूर्ण देशातील भाज्या उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी क्रांतिकारी ठरू शकतो. ‘प्रति थेंब जास्त उत्पादन, दुपटीचा नफा’ या संकल्पनेला प्रत्यक्ष रूप देणारे हे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांसाठी नवे स्वप्न साकार करणार आहे.