Neal Katyal : टॅरिफ प्रकरणात ट्रम्प यांना सुप्रीम कोर्टाचा दणका; अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांना आव्हान देणारे भारतीय वंशाचे कायदेतज्ज्ञ कोण?

वॉशिंग्टन (अमेरिका) : (Neal Katyal) अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी लावलेले व्यापक आयात शुल्क (टॅरिफ) रद्द करत ऐतिहासिक निर्णय दिला आहे. काँग्रेसची (संसद) स्पष्ट मंजुरी नसताना मोठ्या प्रमाणावर कर लावणे हे राष्ट्राध्यक्षांच्या अधिकाराबाहेरचे आहे, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले. या महत्त्वाच्या खटल्यात भारतीय वंशाचे अमेरिकन वकील नील कात्याल यांनी ट्रम्प प्रशासनाच्या निर्णयाला जोरदार आव्हान दिले. नेमके कोण आहेत वकील नील कात्याल? जाणून घेऊया.

 

राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी १९७७ च्या आंतरराष्ट्रीय आपत्कालीन आर्थिक शक्ती कायदा (IEEPA) अंतर्गत अधिकारांचा वापर करत अनेक देशांवर आयात शुल्क लादले होते. त्यांच्या मते, हा निर्णय अमेरिकन उद्योग आणि रोजगार संरक्षणासाठी आवश्यक होता. मात्र, अनेक लघु व मध्यम उद्योगांनी या शुल्कांमुळे व्यवसायावर विपरीत परिणाम झाल्याचा दावा केला. त्यांनी न्यायालयात याचिका दाखल केली आणि त्यांच्यावतीने नील कात्याल यांनी बाजू मांडली. कात्याल यांनी युक्तिवाद केला की IEEPA चा वापर करून व्यापक कर लादणे हे संविधानविरोधी आहे आणि कर आकारण्याचा अधिकार फक्त काँग्रेसकडे (संसद) आहे.

 

सर्वोच्च न्यायालयाने बहुमताने दिलेल्या निकालात स्पष्ट केले की राष्ट्राध्यक्षांचे अधिकार व्यापक असले तरी ते संविधानाच्या चौकटीतच मर्यादित आहेत. जर टॅरिफ हा कराच्या स्वरूपात असेल, तर तो लागू करण्याचा अधिकार विधिमंडळाकडेच राहतो.

 

निर्णयानंतर नील कात्याल यांनी हा निकाल “संविधानिक मैलाचा दगड” असल्याचे म्हटले. त्यांच्या मते, हा विजय केवळ एका धोरणाविरोधातील नव्हता, तर लोकशाही व्यवस्थेतील संतुलन राखण्याशी संबंधित होता. “राष्ट्राध्यक्ष शक्तिशाली असू शकतात, पण संविधान त्याहून अधिक शक्तिशाली आहे,” असे त्यांनी नमूद केले.

 

या प्रकरणात भारतीय-अमेरिकन वकील प्रतीक शाह यांचाही सहभाग होता. त्यांनी काही शैक्षणिक कंपन्यांचे प्रतिनिधित्व करत राष्ट्राध्यक्षांच्या अधिकारांना आव्हान दिले.

 

नील कात्याल हे अमेरिकेतील आघाडीचे संवैधानिक तज्ज्ञ मानले जातात. त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात ५० हून अधिक प्रकरणांमध्ये युक्तिवाद केला आहे. २००० साली बुश विरुद्ध गोर या ऐतिहासिक प्रकरणात त्यांनी सह-वकील म्हणून काम केले होते. ते अमेरिकेचे माजी कार्यवाहक सॉलिसिटर जनरलही राहिले आहेत. त्यांचा जन्म शिकागो येथे भारतीय स्थलांतरित कुटुंबात झाला. त्यांनी येल लॉ स्कूलमधून कायद्याचे शिक्षण घेतले आणि नंतर अमेरिकन कायदा क्षेत्रात महत्त्वाचे स्थान निर्माण केले.

 

निर्णयानंतर डोनाल्ड ट्रम्प यांनी न्यायालयावर टीका केली. त्यांनी १० टक्के नवीन जागतिक टॅरिफ लागू करण्याची घोषणा केली आणि आपल्या व्यापार धोरणाला पुढे नेण्याचा निर्धार व्यक्त केला.

 

हा संपूर्ण वाद अमेरिकेतील कार्यकारी आणि विधायी अधिकारांमधील मर्यादा स्पष्ट करणारा ठरला आहे. नील कात्याल यांच्या भूमिकेमुळे भारतीय वंशाच्या कायदेतज्ज्ञांची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.