प्रशासनातील नवा अध्याय : ‘एआय’ तंत्रज्ञान

४. नवीन भारत : विकसित राज्ये नवीन भारताच्या निर्माणात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतील.

सध्याच्या तांत्रिक युगात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (एआय) हे तंत्रज्ञान प्रभावीपणे वापरून राज्याच्या विकासाला नक्कीच वेग आणि चालना मिळू शकते.

३. उद्योग आणि व्यवसाय : ‘एआय’ उद्योग आणि व्यवसायाच्या विकासात मदत करू शकते. जसे की- प्रेडिटिव्ह मेंटेनन्स, सप्लाय चेन मॅनेजमेंट इ.

३. सुपर इंटेलिजेन्ट ‘एआय’ : मानवापेक्षा अधिक बुद्धिमान ‘एआय’, जे जटिल समस्यांचे समाधान करू शकते. (अजून कल्पनेच्या चरणात)

३. अल्गोरिदम्स : ‘एआय’ अल्गोरिदम्स वापरून विशिष्ट कार्ये करते.

 

‘एआय’ विविध क्षेत्रांमध्ये क्रांती घडवत आहे. ‘एआय’आधारित राज्यशासन ही एक अभिनव संकल्पना आहे, जी सरकारला अधिक कार्यक्षम, पारदर्शक आणि नागरिक केंद्रित बनण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.

 

३. नागरिककेंद्रित सेवा : ‘एआय’ सरकारला नागरिकांच्या गरजा अधिक चांगल्याप्रकारे समजून घेण्यात आणि त्यांचे समाधान करण्यात मदत करू शकते.

४. सार्वजनिक सुरक्षा : ‘एआय’आधारित सिस्टम्स सार्वजनिक सुरक्षा वाढवू शकतात. जसे की- अपराध प्रतिबंध आणि आपत्कालीन प्रतिक्रिया.

चॅटबॉट्स हा एक संगणक प्रोग्राम आहे, जो मानवाप्रमाणे संवाद साधू शकतो. तो वापरकर्त्याच्या प्रश्नांची उत्तरे देतो, माहिती प्रदान करतो आणि विविध कार्ये करण्यात मदत करतो.

६. स्वास्थ्य सेवा : स्वास्थ्यसंबंधित प्रश्नांची उत्तरे देणे आणि समर्थन प्रदान करणे.

चांगली नागरिक सेवा : ‘एआय’ सरकारला नागरिकांच्या गरजा अधिक चांगल्याप्रकारे समजून घेण्यात मदत करू शकते.

२. ‘एआय’- पॉवर्ड चॅटबॉट्स : मशीन लर्निंग आणि ‘एनएलपी’ वापरून अधिक बुद्धिमान प्रतिसाद देतो.

या पार्श्वभूमीवर अजून एक ठोस संकल्पना चर्चेला आली - ‘एआय’आधारित जनता दरबार. या संकल्पनेमुळे जनता आणि शासन यांच्यातील अंतर कमी होईल. प्रत्येक नागरिक मोबाईल, इंटरनेट किंवा स्थानिक सेवा केंद्रातून आपली तक्रार, मागणी किंवा सूचना थेट नोंदवू शकेल. ‘एआय’ प्रणाली तक्रारींचे विश्लेषण करून त्यांना प्राधान्यक्रम देईल, संबंधित विभागाकडे त्वरित पाठवेल आणि कारवाईची पारदर्शक ‘ट्रॅकिंग’ प्रणाली ठेवेल. नागरिकांना त्यांच्या अर्जाची स्थिती प्रत्यक्ष वेळेत कळेल. यामुळे फाईल अडकणे, अनावश्यक मध्यस्थ, विलंब आणि भ्रष्टाचार यावर प्रभावी नियंत्रण मिळू शकते.

‘एआय’चा व्यापक वापर पुढील क्षेत्रांत परिवर्तन घडवू शकतो.

शेतकर्‍यांसाठी हवामान अंदाज, पीक नियोजन, बाजारभाव माहिती आणि तंत्रज्ञान मार्गदर्शन; विद्यार्थ्यांसाठी मोफत डिजिटल शिक्षण, कौशल्य प्रशिक्षण आणि करिअर सल्ला; बेरोजगार युवकांसाठी रोजगार मॅचिंग, उद्योग मार्गदर्शन आणि स्टार्टअप साहाय्य, सरकारी योजनांची पारदर्शक अंमलबजावणी आणि थेट लाभ, वितरण; आरोग्यसेवांमध्ये प्राथमिक निदान, ग्रामीण आरोग्य मार्गदर्शन आणि डेटा व्यवस्थापन; महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी स्मार्ट मॉनिटरिंग आणि त्वरित प्रतिसाद प्रणाली. असे तंत्रज्ञानाधारित प्रशासन केवळ विकासाची गती वाढवणार नाही, तर शासनावरील लोकांचा विश्वास पुन्हा दृढ करेल. गरीब, शेतकरी, विद्यार्थी, महिला आणि वंचित घटकांना खर्‍या अर्थाने आत्मनिर्भर बनवण्याचा हा मार्ग ठरू शकतो.

महिलांच्या नेतृत्वातून संवेदनशीलता, समावेशकता आणि सामाजिक संतुलन वाढते, हा अनुभव अनेक ठिकाणी दिसतो. महिला शिक्षण, आरोग्य, सुरक्षितता, उद्योजकता आणि सामाजिक सन्मान यांना प्राधान्य देणारी धोरणे महाराष्ट्राच्या दीर्घकालीन प्रगतीसाठी अत्यंत निर्णायक ठरतील.

महिलांसाठी ‘एआय’चा वापर महिला सक्षमीकरणासाठी एक नावीन्यपूर्ण क्रांतिकारी पाऊल असेल.

५. कौशल्य विकास : महिलांना ‘एआय’ कौशल्ये प्रदान करणे महत्त्वाचे आहे.

३. डेटा अ‍ॅनालिटिस : सिंगापूर सरकार डेटा अ‍ॅनालिटिसचा वापर करून शहरी व्यवस्थापनात सुधारणा करते. जसे की- ट्राफिक प्रवाह सुधारणे आणि सार्वजनिक परिवहन व्यवस्था अधिक कार्यक्षम करणे.

सिंगापूरच्या उदाहरणावरून हे सुस्पष्ट होते की, ‘एआय’चा वापर करून शासन अधिक कार्यक्षम आणि नागरिककेंद्रित कसे बनवता येते.

आज जनतेला आश्वासनांपेक्षा कृती हवी आहे, घोषणांपेक्षा परिणाम हवेत आणि सत्तेपेक्षा विश्वास हवा आहे. मजबूत आमदारांचा पाठिंबा, पारदर्शक प्रशासन आणि ‘एआय’आधारित लोककेंद्रित शासन या त्रिसूत्रीवर महाराष्ट्राला भ्रष्टाचारमुक्त, आत्मनिर्भर आणि आधुनिक राज्य बनवण्याची ऐतिहासिक संधी उपलब्ध आहे. नव्या नेतृत्वातून महाराष्ट्राला नवी दिशा, नवा आत्मविश्वास आणि विकासाचा नवा अध्याय मिळावा, ही मनापासून अपेक्षा आणि सदिच्छा.