नॉर्वेचा ‘रॉगफास्ट’

 

 

२०३३ पर्यंत पूर्ण होणार्‍या या प्रकल्पामुळे नॉर्वेतील स्टाव्हांगर जे देशातील चौथे मोठे शहर आणि बर्गन जे दुसरे मोठे शहर, त्या दोन महत्त्वाच्या शहरांमधील प्रवासाचा वेळ सुमारे ४० मिनिटांनी कमी होणार आहे. आज या दोन शहरांदरम्यान प्रवास करताना फेरीसेवा, हवामानातील अनिश्चितता आणि वाहतुकीची गर्दी यांचा सामना करावा लागतो. ‘रॉगफास्ट’मुळे ही अनिश्चितता संपुष्टात येऊन २४ तास सर्व हवामानात सुरक्षित आणि जलद प्रवास शक्य होणार आहे. हा प्रकल्प ‘ए ३९’ या युरोपियन महामार्गाचा महत्त्वाचा भाग आहे. हा महामार्ग नॉर्वेच्या पश्चिम किनारपट्टीवरून क्रिस्टियानसॅण्ड, स्टाव्हांगर, हॉगेसुंड आणि बर्गन यांसारख्या शहरांना जोडतो. फेरीसेवा हटवून सलग रस्ता दळणवळण निर्माण करणे, हे नॉर्वे सरकारचे धोरणात्मक उद्दिष्ट आहे. यामुळे केवळ प्रवासी वाहतूकच नव्हे, तर मालवाहतूक, लॉजिस्टिस, उद्योग आणि पर्यटन यांनाही मोठा फायदा होणार आहे.

 

अभियांत्रिकीच्या दृष्टीने ‘रॉगफास्ट’ अनेक अर्थांनी वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. या बोगद्यामध्ये प्रत्येक दिशेला दोन लेन असतील, ज्यामुळे वाहतुकीचा प्रवाह अधिक सुरक्षित आणि कार्यक्षम राहील. बोगद्याच्या मध्यभागी नॉर्वेतील सर्वात लहान नगरपालिका असलेल्या क्विट्सॉय बेटाशी जोडणारा एक विशेष फाटा देण्यात आला आहे. या ठिकाणी समुद्रसपाटीखालून २६० मीटर खोल असलेले दोन गोल फेरे उभारले जात आहेत. पाण्याखाली, दगडात कोरलेले असे दुहेरी गोल फेरे जगात अत्यंत दुर्मीळ मानले जातात. या अनोख्या रचनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे वाहतूक सुरळीत ठेवणे आणि सुरक्षितता वाढवणे. बोगद्याचा एखादा भाग देखभाल किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत बंद ठेवावा लागला, तरीही उर्वरित भागातून वाहतूक सुरू ठेवता येईल, अशी ही रचना आहे. त्यामुळे हा प्रकल्प केवळ विक्रमांपुरता मर्यादित न राहता, कार्यक्षमतेचा आणि लवचीकतेचा नमुना ठरत आहे.

 

‘रॉगफास्ट’ प्रकल्प नॉर्वेच्या बोगदा खोदकामातील प्रावीण्याचे प्रतीक आहे. नॉर्वेने यापूर्वीही अनेक लांब आणि खोल बोगदे यशस्वीपणे उभारले आहेत. मात्र, ‘रॉगफास्ट’ हा प्रकल्प त्या सर्व अनुभवांचा कळस मानला जात आहे. अत्यंत कठीण भूगर्भीय परिस्थितीत, समुद्राखालील दाब, पाण्याची गळती आणि सुरक्षिततेचे कठोर निकष यांचा सामना करत हा प्रकल्प आकार घेत आहे. जागतिक पातळीवर पाहता, ‘रॉगफास्ट’ हा प्रकल्प अनेक देशांसाठी प्रेरणादायी मॉडेल ठरू शकतो.

 

वाढते शहरीकरण, वाहतुकीची कोंडी आणि पर्यावरणीय आव्हाने यांचा सामना करताना भविष्यात शहरांना जोडण्यासाठी पाण्याखालील मार्ग अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहेत. युरोप, आशिया आणि अगदी भारतासारख्या देशांसाठीही अशा प्रकल्पांकडे केवळ अभियांत्रिकी नव्हे, तर रणनीतिक गुंतवणूक म्हणून पाहिले जाईल. समुद्राखालील महामार्ग उभारताना नॉर्वेने दाखवलेली दूरदृष्टी, नियोजन आणि धाडस हे जागतिक पायाभूत सुविधा विकासाच्या इतिहासात एक नवा अध्याय लिहीत आहे. ‘रॉगफास्ट’ पूर्ण झाल्यानंतर तो केवळ नॉर्वेचाच नव्हे, तर संपूर्ण जगाचा अभियांत्रिकी आविष्कार ठरणार आहे.