चिनी हुकूमशाहीकडे व्हिएतनाम!

 

लोकशाहीमध्ये सत्तेच्या विकेंद्रीकरणाला फार महत्त्व आहे. लोकशाही सशक्त आणि निरोगी राहाण्याच्या दृष्टीने असे करणे आवश्यक असेच. जगातील अनेक देश आज लोकशाही मार्गाचा स्वीकार करत असतानाच, व्हिएतनाममध्ये मात्र एकाच व्यक्तीच्या हाती त्या देशातील सर्व महत्त्वाची पदे एकवटण्याची घटना घडली आहे. व्हिएतनामच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे सर्वोच्च नेते तो लाम यांनी व्हिएतनामच्या राष्ट्रपतीपदाची धुरा स्वीकारताच, व्हिएतनाममध्ये सत्तेचे केंद्रीकरण नव्या टप्प्यावर पोहोचलेले दिसते.

 

व्हिएतनाममधील ही राजकीय घडामोड लक्षात घेता, तेथील राजकारण चीनसदृश राजकीय प्रारूपाकडे झुकताना दिसते. चीनमध्ये शी जिनपिंग यांनी ज्याप्रकारे पक्ष आणि राज्यकारभार या दोन्ही स्तरांवर सत्ता एकहाती काबीज केली आहे, तसाच समान प्रवाह व्हिएतनाममध्येही दिसून येतो. यामुळे विकासाभिमुख सुप्त हुकूमशाहीला बळ मिळते. पण, या नव्या सत्ताकेंद्रित रचनेमुळे व्हितनामच्या प्रगतीला गती मिळेल की, संस्थात्मक मर्यादा निर्माण होतील, हे भविष्यात स्पष्ट होईल.

 

व्हिएतनाम परराष्ट्र धोरणातील त्याच्या ‘बांबू डिप्लोमसी’साठी प्रसिद्ध आहे. व्हिएतनामचे कम्युनिस्ट पक्षाचे महासचिव राहिलेल्या गुयेन फू ट्रोंग यांना या ‘बांबू डिप्लोमसी’चे श्रेय जाते. अधिकाधिक मैत्र जोडत जाण्याच्या व्हिएतनामच्या परराष्ट्र धोरणाला ‘बांबू डिप्लोमसी’ म्हणून ओळखले जाते. यासाठी लागणारी लवचीकता बांबूपासून व्हिएतनामने घेतली होती. सध्या चीन हा व्हिएतनामचा सर्वाधिक व्यापार असलेला देश असून, त्याच्याबरोबरच काही विवादही मोठ्या प्रमाणावर आहेत. त्याचवेळी अमेरिका ‘सरप्लस’ व्यापारामुळे व्हिएतनामवरील दबाव वाढवत आहे. त्यामुळे सत्तेतील पदे एकाच व्यक्तीकडे आली असली, तरीही संकटेही तुल्यबळ अशीच आहेत. त्यामुळे तो लाम यांच्या नेतृत्वाचा कस लागणार आहे. एकूणच, व्हिएतनाममधील ही सत्ताबदलाची घटना व्यापक अर्थाने ‘राजकीय प्रयोग’ म्हणून पाहता येईल. आता तो यशस्वी होतो की, फसतो याची उत्तरे काळाच्या पोटातच दडली आहेत.