कॉर्पोरेट जिहाद : ‌‘डीईआय‌’च्या नावाखाली ‌‘वोकिझम‌’चे षड्यंत्र

नाशिकमधील ‌‘कॉर्पोरेट जिहाद‌’ची घटना ताजी असताना, ‌‘लेन्सकार्ट‌’च्या कर्मचाऱ्यांसाठीच्या नियमावलीचे प्रकरणही उजेडात आले. त्यानुसार, एकीकडे ‌‘हिजाब‌’ची परवानगी कर्मचाऱ्यांना असून, टिळा आणि टिकली लावण्याची मुभा नाही. कंपनीने हे दावे फेटाळले असले, तरी यांसारखी प्रकरणे समोर आल्यामुळे हिंदूंविरोधात, हिंदू-संस्कृतीविरोधात एक पद्धतशीर कट रचला जात असल्याचे दिसून येते. यासंबंधी सखोल विचार केल्यावर समान मुद्दा आढळतो, तो ‌‘डीईआय‌’चा (Diversity, Equity, and Inclusion). त्यामुळे आता या गोंडस नावाच्या धोरणाखाली ‌‘वोकिझम‌’चे षड्यंत्रच कंपन्यांमध्ये रचले जात असल्याचा संशय अधिक बळावतो. त्यासंबंधी ऊहापोह करणारा हा लेख...

नाशिकच्या ‌‘टीसीएस‌’ कंपनीतील ‌‘कॉर्पोरेट जिहाद‌’ प्रकरणात हिंदू आणि हिंदू महिलांविरुद्धच्या धक्कादायक निष्कर्षांनी एका मोठ्या वादाला तोंड फोडले. त्यानंतर विविध कंपन्यांमधील अनेक कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या कामाच्या ठिकाणी अशाच प्रकारच्या समस्या निदर्शनास आणून दिल्या आहेत. डाव्या विचारसरणीच्या इस्लामी कट्टरतावाद्यांकडून हिंदूंना लक्ष्य का केले जात आहे, याचे विलेषण सुरू आहे. यामागील सर्वात महत्त्वाच्या कारणांपैकी एक म्हणजे ‌‘डीईआय‌’ (Diversity, Equity, and Inclusion) अर्थात विविधता, समानता, समावेश हे धोरण. अनेक कंपन्यांमधील सध्याची परिस्थिती पाहता, आपण ‌‘डीईआय‌’ची व्याख्या इस्लाम (I) लादण्यासाठी (Enforce) विभाजन आणि दिशाभूल (Division आणि Diversion) अशी करू शकतो का? ‌‘डीईआय‌’च्या नावाखाली, डाव्या विचारसरणीच्या लोकांनी किंवा ‌‘वोक‌’ लोकांनी अनेक कंपन्यांमध्ये योग्य पदांवर स्वतःला स्थापित केले आहे. ते आपल्या पदाचा उपयोग कंपनी किंवा संस्था उभारण्यासाठी नव्हे, तर भारतात स्थापन झालेल्या कंपन्यांमधील भारतीय संस्कृती नष्ट करण्यासाठी करत आहेत.

डाव्या विचारसरणीच्या लोकांसाठी कंपनी आणि व्यवस्थापन हे त्यांच्या हिंदुत्वविरोधी आणि भारतविरोधी अजेंडा पुढे नेण्याचे एक शस्त्र बनले आहे, ज्यामुळे अविश्वास, जबरदस्ती, धर्मांतर, छळ आणि लैंगिक अत्याचाराद्वारे दीर्घकाळात कॉर्पोरेट जग आणि भारताला कमकुवत केले जात आहे. उच्च तणाव, नैतिक मानकांच्या विरोधात काम करणे आणि जन्मापासूनच त्यांच्यात रुजवलेल्या भारतीय संस्कृतीच्या विरोधात काम केल्यामुळे कर्मचाऱ्यांची कार्यक्षमता, परिणामकारकता आणि कामाचा दर्जा खालावतो. ‌‘टीसीएस‌’ प्रकरण सर्व कंपन्यांसाठी एक इशारा आहे; त्यांनी आपल्या सद्यस्थितीचे मूल्यांकन करून योग्य कायदेशीर कारवाई करण्याची वेळ आली आहे. पुढील पाऊल म्हणजे कंपनीमध्ये ‌‘डीईआय‌’ धोरणाची योग्य पद्धतीने अंमलबजावणी करणे. ‌‘सर्वे भवन्तु सुखिनः‌’ आणि ‌‘वसुधैव कुटुम्बकम्‌‍‌’ यांसारख्या भारतीय आदर्शांनुसार, ‌‘डीईआय‌’ धोरणात संपूर्ण सुधारणा करणे आवश्यक आहे. अनेक कंपन्यांमधील सध्याची ‌‘डीईआय‌’ प्रणाली या मानवी आदर्शांचे उल्लंघन करते. सध्याची तत्त्वे म्हणजे विविधता, म्हणजे विभाजन आणि दिशाभूल, समानता म्हणजे बळजबरी आणि समावेशकता, म्हणजे इस्लाम. दीर्घकाळात मानवतेकडे पाहण्याचा असा विकृत दृष्टिकोन कॉर्पोरेट विनाशाचे कारण ठरेल. कॉर्पोरेट सामाजिक जबाबदारीच्या बाबतीत तुम्ही जे काही चांगले काम कराल, तुमचे ‌‘डीईआय‌’ धोरण तुमची प्रतिष्ठा आणि वाढ यांसह सर्व गोष्टींना सुरुंग लावेल. चला, ‌‘डीईआय‌’ धोरणाच्या पुनरावलोकनावर लक्ष केंद्रित करूया.

गेल्या काही दशकांमध्ये विविधता, समानता आणि समावेश (‌‘डीईआय‌’) ही संकल्पना एका प्रतीकात्मक महत्त्वाकांक्षेपासून, स्वतःच्या कर्मचाऱ्यांकडून, तसेच नियामक, हितधारक आणि सामान्य जनतेकडून, नियोक्त्याची विश्वासार्हता, संस्कृती आणि अनुपालन परिपक्वतेचे मूल्यांकन करण्यासाठीच्या एका निश्चित मानकापर्यंत विकसित झाली आहे. अनेक संस्थांनी अंतर्गत धोरणे, नेतृत्वाची निवेदने आणि सार्वजनिक खुलासे यांद्वारे औपचारिक ‌‘डीईआय‌’ वचनबद्धता दर्शवली असली, तसेच समावेशक भरती, मातृत्व साहाय्य, सुलभता, पायाभूत सुविधा, वाजवी सोयीसुविधा आणि लिंग-विविध नेतृत्वाच्या दिशेने पावले उचलली असली, तरी ‌‘कार्यबल‌’ प्रणालींमध्ये ‌‘डीईआय‌’चे व्यावहारिक एकत्रीकरण असमान राहिले आहे, ज्यात अनेक कॉर्पोरेशन्स हिंदूंच्या विरोधात पक्षपाताचा एक विशिष्ट अजेंडा राबवत आहेत.

विविधता, समानता, सर्वसमावेशकता आणि संवेदनशीलता (‌‘डीईआय‌’) ही एक व्यापक संज्ञा आहे, जी आपले लक्ष एका अधिक निरोगी आणि खुल्या कॉर्पोरेट-संस्कृतीकडे वळवण्यासाठी तयार केली गेली आहे. ही संस्कृती लोकांना त्यांचा वर्ग, जात, बोलीभाषा, लिंग, पंथ, शारीरिक वैशिष्ट्ये इत्यादींचा विचार न करता समान संधी प्रदान करते. तथापि, यामागील चांगला हेतू असूनही, डाव्या विचारसरणीच्या समूहांनी याचा वापर स्वतःच्या स्वाथ फायद्यासाठी आणि हेतूंसाठी केला, जे कॉर्पोरेट तत्त्वे आणि माणुसकीच्या पूर्णपणे विरुद्ध आहे.

अमेरिकेतील विविधता, समानता आणि समावेश (‌‘डीईआय‌’) ‌‘हिंदू अमेरिकन फाऊंडेशन‌’च्या मते, अमेरिकेतील जातीवर आधारित विविधता, समानता आणि समावेश (‌‘डीईआय‌’) प्रशिक्षण कार्यक्रम हिंदूविरोधी भावनांना खतपाणी घालत आहेत. त्यांनी ‌‘न्यूयॉर्क टाइम्स‌’ आणि ‌‘ब्लूमबर्ग‌’वर हा अभ्यास दडपल्याचा आरोपही केला आहे.

‌‘हिंदू अमेरिकन फाऊंडेशन‌’ने (एचएएफ)अमेरिकेतील दोन प्रमुख माध्यम संस्था, ‌‘न्यूयॉर्क टाइम्स‌’ (एनवायटी)आणि ‌‘ब्लूमबर्ग‌’वर, अमेरिकेतील जातीवर आधारित विविधता, समानता आणि समावेश (‌‘डीईआय‌’) प्रशिक्षण कार्यक्रमांमुळे हिंदूंना कसा पूर्वग्रहदूषितपणा सहन करावा लागतो, हे उघड करणारा अहवाल दडपल्याचा आरोप केला आहे. ‌‘नेटवर्क कॉन्टेजियन रिसर्च इन्स्टिट्यूट‌’ने (एनसीआरआय) ‌‘रटगर्स‌’ विद्यापीठाच्या भागीदारीत हा अभ्यास केला, ज्यामध्ये विशेषतः ‌‘इक्वालिटी लॅब्स‌’च्या जातीविरोधी प्रशिक्षणाची तपासणी करण्यात आली आणि असे कार्यक्रम हिंदूविरोधी भेदभाव आणि द्वेष वाढवतात, हे उघड झाले.

‌‘नेटवर्क कॉन्टेजियन रिसर्च इन्स्टिट्यूट‌’ (एनसीआरआय) आणि ‌‘रटगर्स‌’ विद्यापीठाने केलेल्या या अभ्यासात, ‌‘इक्वालिटी लॅब्स‌’ या दलित नागरी हक्क संघटनेच्या साहित्याचा अभ्यास करण्यात आला. असे आढळून आले की, या प्रशिक्षणांना सामोरे गेलेले सहभागी, ब्राह्मणांना ‌‘परजीवी‌’ किंवा ‌‘विषाणू‌’ म्हणण्यासारख्या अमानवीय शब्दांचा वापर करण्याची अधिक शक्यता होती.

‌‘एचएएफ‌’ने असाही दावा केला की, या संशोधनातून हे दिसून आले आहे की, असे विविधता, समानता आणि समावेश (‌‘डीईआय‌’) कार्यक्रम भेदभाव कमी करण्याऐवजी वांशिक अविश्वास कसा वाढवू शकतात. प्रमुख माध्यम संस्थांनी यात रस दाखवल्याचे जाहीर केले असले, तरी ‌‘एचएएफ‌’चा आरोप आहे की, ‌‘शिक्षात्मक सूड‌’ आणि हिंदूंप्रति वाढत्या शत्रुत्वाचे पुरावे या मुख्य प्रवाहातील माध्यमांच्या जवळजवळ लक्षातच आले नाहीत.

भारतावर कसा परिणाम होत आहे?

विविधता, समानता आणि सर्वसमावेशकता ही ‌‘वोक‌’ विचारसरणीची साधने आता भारतातही पोहोचत आहेत. राजीव मल्होत्रा, जे एक प्रख्यात संशोधक, लेखक आणि संस्कृती अभ्यासातील अग्रणी आहेत, यांनी त्यांच्या पुस्तकांमध्ये म्हटले आहे की, ही ‌‘वोक‌’ यंत्रणा आता विविधता आणि सर्वसमावेशकता वाढवण्याच्या नावाखाली ‌‘आयआयटी‌’सारख्या भारतातील सर्वोच्च शैक्षणिक संस्थांना लक्ष्य करत आहे. भारतीय संदर्भात, ‌‘वोक‌’ लॉबीचा दलितांच्या हक्कांसाठीचा तथाकथित पुरस्कार, प्रभावीपणे तथाकथित उच्च जातींना खलनायक ठरवतो आणि दलित, अनुसूचित जमाती व अल्पसंख्याकांना त्यांच्या विरोधात उभे करतो. हा एक घातक प्रयोग आहे आणि भारत आधीच त्याचे एक चाचणी मैदान बनत आहे. त्याचप्रमाणे, राजीव मल्होत्रा यांनी इशारा दिल्याप्रमाणे, विविधता आणि सर्वसमावेशकतेची भाषा भारतातील सॉफ्टवेअर व्यवसायांमध्ये आपला प्रभाव दाखवत आहे, ज्यामुळे हिंदूंना विभाजित करण्याच्या आणि गुणवत्तेला नष्ट करण्याच्या प्रयत्नात जातीय समस्या अधिकच चिघळत आहे.

‌‘लव्ह जिहाद‌’ आणि धर्मांतराने अनेक कंपन्यांवर खोलवर परिणाम केला आहे, जे हिंदू, व्यवसायाची वाढ आणि भारतीयत्वासाठी अत्यंत चिंताजनक आहे. अशा घटना घडत नाहीत हे नाकारणाऱ्यांनी ‌‘लव्ह जिहाद‌’ आणि धर्मांतराच्या बळींना भेट द्यावी; जर त्यांना त्यात काहीही चुकीचे दिसत नसेल; तर हे स्पष्ट आहे की, ते माणसे नसून आधुनिक सभ्यतेचे राक्षस आहेत. भावी पिढ्या आणि भारतीयत्वाला या विषारी वातावरणापासून वाचवण्यासाठी विद्यापीठांनीही या समस्येवर वेळेवर आणि प्रभावीपणे लक्ष दिले पाहिजे.

कॉर्पोरेशन्स, सरकारे, गैर-सरकारी संस्था (एनजीओ), कर्मचारी आणि व्यवस्थापन यांनी सक्रियपणे काम सुरू करण्याची आणि योग्य कृती करण्याची हीच वेळ आहे. ‌‘डीईआय‌’वर विचारमंथन केले पाहिजे, सर्व हितधारकांशी चर्चा केली पाहिजे आणि त्यानंतर त्याला अंतिम स्वरूप दिले पाहिजे.

व्यवहारात, ‌‘डीईआय‌’ने संशोधन आणि नवोन्मेष क्षमता मजबूत केली पाहिजे, कामाच्या ठिकाणची संस्कृती सुधारली पाहिजे, तणाव कमी केला पाहिजे आणि कोणताही भेदभाव न करता व्यावसायिक आणि राष्ट्रीय उद्दिष्टांवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे.

- पकंज जयस्वाल
7875212161