Jaipur Literature Festival : स्वातंत्र्याच्या अमृतकाळात ‘स्व’ला जागृत करण्याची आवश्यकता आहे : जे. नंदकुमार

मुंबई : (Jaipur Literature Festival) जयपूर लिटरेचर फेस्टिव्हलच्या (Jaipur Literature Festival) अंतिम दिवशी चारबाग येथे झालेल्या पुस्तक परिचर्चा सत्रात प्रज्ञा प्रवाहचे अखिल भारतीय संयोजक जे. नंदकुमार जी यांच्या ‘नेशनल सेल्फहूड इन सायन्स’ या पुस्तकावर चर्चा झाली. पुस्तकातील विषय विस्ताराने मांडताना जे. नंदकुमार जी यांनी सांगितले की स्वातंत्र्य संग्रामात समाजजीवनातील विविध क्षेत्रांनी आपापली भूमिका बजावली होती. हा लढा केवळ राजकीय नव्हता, तर त्यामध्ये विज्ञान, कला, साहित्य, पत्रकारिता आणि समाजाच्या प्रत्येक क्षेत्राची सक्रिय भूमिका होती. प्राचीन ऐतिहासिक किंवा उपनिषदकालीन विज्ञानाची स्थिती बाजूला ठेवली तरी, इंग्रजांच्या राजवटीतही जगदीशचंद्र बोस, रघुनाथ साहा यांसारख्या अनेक शास्त्रज्ञांनी आपल्या-आपल्या क्षेत्रात जागतिक पातळीवरील संशोधन केले होते.(Jaipur Literature Festival)

 

खगोलशास्त्र, गणित, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, वैद्यक आणि कृषी या क्षेत्रांत भारताने दिलेले विशेष योगदान इंग्रजांनी तसेच गुलाम मानसिकतेच्या भारतीयांनीही योग्य स्वरूपात स्वीकारले नाही. उलट, येथे झालेले सर्व संशोधन अंधश्रद्धा, बनावट आणि अवैज्ञानिक असल्याचे सिद्ध करण्याचा कट रचण्यात आला; मात्र वास्तविकता याच्या पूर्णपणे विरुद्ध आहे. भारतीय मनीषेने केलेल्या शोधांनी नेहमीच मानवकल्याणासाठी योगदान दिले. (Jaipur Literature Festival) नुकत्याच आलेल्या कोरोना काळात भारताने विकसित केलेली लस सुमारे १०० देशांना नि:शुल्क पाठवली. विज्ञान क्षेत्रातील सर्व संशोधनामागेही सर्वकल्याणाची भावना होती आणि लस पोहोचविणाऱ्या विमानांवरसुद्धा “सर्वे संतु निरामया:” हा संदेश लिहिलेला होता—हेच भारताचे स्वत्त्व आहे, असे जे. नंदकुमार म्हणाले.(Jaipur Literature Festival)

 

पुढे त्यांनी असे नमूद केले की, स्वातंत्र्यानंतरही ‘स्व’च्या तत्त्वावर आधारित व्यवस्थेचा जो विकास अपेक्षित होता, तो ७५ वर्षांत अपूर्ण राहिला. येणाऱ्या पिढीला हे जाणवणे अत्यंत आवश्यक आहे की भारतीय विज्ञानात ‘स्व’च्या तत्त्वासोबत विश्वकल्याणाची भावना अंतर्भूत आहे, जी जगात इतरत्र कुठेही दिसत नाही. (Jaipur Literature Festival) स्वातंत्र्याच्या अमृतकाळात याच ‘स्व’ला जागवण्याची आवश्यकता आहे.(Jaipur Literature Festival)